Γράφει: , ,

Συνέντευξη: Mirko Jelic (Πρέσβης της Σερβίας)

Το Κόσοβο έχει προβεί σε μονομερή ανακήρυξη ανεξαρτησίας. Πιστεύετε ότι η κατάσταση είναι αναστρέψιμη;

Για εμάς ποτέ δεν θα είναι μια τελική κατάσταση. Το Κοσσυφοπεδίου βρισκόταν υπό τη διακυβέρνηση του ΟΗE και η μονομερής ανακήρυξη ανεξαρτησίας της σερβικής αυτής επαρχίας αποτελεί μια παράνομη πράξη η οποία δεν παραβιάζει μόνο τα δικαιώματα της χώρας μου και του λαού της. Παραβιάζει και βασικές αρχές του διεθνούς δικαίου, του Χάρτη του ΟΗΕ και της Τελικής Πράξης του Ελσίνκι. Αλλά προπαντός δίνει ένα κακό παράδειγμα επιβολής δήθεν λύσεων που ικανοποιούν μόνο τη μία πλευρά και αγνοούν τα δικαιώματα της άλλης πλευράς. Όπως επίσης, τέτοιου είδους λύσεις προετοιμάζουν το έδαφος για μελλοντικές συγκρούσεις. Για εμάς αυτή η ανακήρυξη είναι άκυρη.

Δυστυχώς, αναγνωρίστηκε από την κυβέρνηση Μπους και ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων η Βρετανία, η Γαλλία και η Γερμανία. Άλλες χώρες της Ευρώπης, μεταξύ τους η Κύπρος, η Ελλάδα, η Ρουμανία και η Ισπανία, ανέβαλαν την αναγνώριση, όπως και οι περισσότερες από τις επιφανέστερες παγκόσμιες και περιφερειακές δυνάμεις, μεταξύ των οποίων η Βραζιλία, η Κίνα, η Αίγυπτος, η Ινδία, το Ισραήλ, η Ρωσία και η Νότια Αφρική.

Όπως έχουν τα πράγματα, οι χώρες που αναγνωρίζουν ένα ανεξάρτητο Κοσσυφοπέδιο δεν ξεπερνάνε τις 50, ενώ η μεγάλη πλειοψηφία των περίπου 150 μελών του ΟΗΕ δεν το αναγνωρίζουν. Μεταξύ τους, βεβαίως και η Δημοκρατία της Σερβίας.

Πώς φτάσανε τα πράγματα στη σημερινή κατάσταση;

Από το 2006 άρχισαν οι συνομιλίες μεταξύ Σέρβων και Αλβανών για την εξεύρεση οριστικής λύσης στο Κοσσυφοπέδιο. Δυστυχώς, μετά από 14 συναντήσεις οι οποίες δεν είχαν άλλο σκοπό παρά να περάσει ο απαιτούμενος χρόνος, εξήγγειλε την απόφαση περί ελεγχόμενης ανεξαρτησίας. Οι Αλβανοί ενδιαφέρονταν μόνο για πλήρη ανεξαρτησία, δηλαδή την δημιουργία ενός δεύτερου αλβανικού κράτους στα Βαλκάνια και για εκείνους οι διαπραγματεύσεις ήταν μόνο ανάλωση χρόνου. Τον Μάρτιο του 2007, ο Μάρτι Αχτισάαρι ο οποίος, ως ειδικός εκπρόσωπος του Γ.Γ. του ΟΗΕ προέδρευε των συνομιλιών, κατέθεσε στα ΗΕ το σχέδιό του για την «υπό επιτήρηση ανεξαρτησία» της επαρχίας. Η Ρωσία όμως, δήλωσε ότι θα προβάλει βέτο σε ενδεχόμενη απόφαση του ΣΑ, που θα στηρίζει κάτι τέτοιο. Μέσα σε κλίμα απόγνωσης, εγκαινιάστηκε νέος γύρος διαπραγματεύσεων. Στις 10 Δεκεμβρίου 2007 οι μεσολαβητές δήλωσαν πως οι διαπραγματεύσεις απέτυχαν και ότι αυτό ήταν το τέλος του παιχνιδιού.

Φαινομενικά, κάποιοι αποφάσισαν ότι οι διαπραγματεύσεις δεν οδηγούσαν πουθενά, ότι δεν υπάρχει περίπτωση γεφύρωσης των διαφορών των δύο πλευρών και γι’ αυτό δεν έμενε άλλη επιλογή παρά η προώθηση της ανεξαρτησίας του Κοσσυφοπεδίου. Στην πραγματικότητα όμως, κάποια κράτη ενθάρρυναν και καθοδήγησαν τους Αλβανούς. Οι ΗΠΑ, αλλά και κάποια ευρωπαϊκά κράτη, έπαιξαν καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία. Μπορείτε να θυμηθείτε τη δήλωση Μπους το περασμένο καλοκαίρι στην Αλβανία, με την οποία παρακινούσε τους Αλβανούς του Κοσσυφοπεδίου να κάνουν λίγη υπομονή ακόμη.

Τα κράτη που υποστήριξαν την πράξη μονομερούς ανακήρυξης του Κοσόβου υποστήριξαν ότι μόνο έτσι θα μπορούσε να διατηρηθεί η ασφάλεια και η σταθερότητα στην περιοχή.

Εμείς πιστεύουμε ότι αυτή η πράξη θα φέρει ακριβώς το αντίθετο αποτέλεσμα. Δεν μπορεί κάποιος να φέρει τη σταθερότητα σε μια μικρή περιοχή, όπως είναι το Κοσσυφοπέδιο, προκαλώντας την αστάθεια σε μια ευρύτερη περιοχή, όπως είναι αυτή των Βαλκανίων. Δεν χρειάζεται παρά μια βασική γνώση της ιστορίας της περιοχής και των προβλημάτων της για να κατανοήσει κάποιος ότι οποιαδήποτε προσπάθεια επαναχάραξης των συνόρων προκαλεί σοβαρά προβλήματα και συγκρούσεις. Η επιχειρηματολογία εναντίον της αναγνώρισης δεν βασίζεται μόνο στην απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας 1244 του 1999, που επαναβεβαιώνει την κυριαρχία της Σερβίας στο Κόσοβο, αλλά και στην άποψη ότι το διεθνές σύστημα έχει γίνει, ως αποτέλεσμα αυτής της εχθρικής ενέργειας από μέρους των Αλβανών του Κοσσυφοπεδίου, πιο ασταθές, πιο ανασφαλές και πιο απρόβλεπτο.

Ιδού γιατί. Η αναγνώριση της μονομερούς ανακήρυξης της ανεξαρτησίας του Κοσσυφοπεδίου νομιμοποιεί το δόγμα της επιβολής λύσεων σε εθνικές διενέξεις. Νομιμοποιεί την πράξη της μονομερούς απόσχισης ενός επαρχιακού, ή άλλου μη-κρατικού παράγοντα. Μετατρέπει το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης σε απροκάλυπτο δικαίωμα ανεξαρτησίας. Νομιμοποιεί το βίαιο διαμελισμό διεθνώς αναγνωρισμένων, κυρίαρχων κρατών.

Πέραν, όμως, από το επιχείρημα της σταθερότητας εκφράστηκαν και δύο άλλα επιχειρήματα. Πρώτο, ότι η Σερβία δεν έχει ηθικό δικαίωμα να διεκδικεί το Κόσοβο μετά τα εγκλήματα που διαπράχθηκαν εκεί και, δεύτερο, ότι οι διαπραγματεύσεις δεν οδηγούσαν πουθενά.

Είναι γεγονός ότι έγιναν πολλά εγκλήματα στην περιοχή. Για το κατά πόσο έγινε εθνοκάθαρση στο Κοσσυφοπέδιο και σε βάρος ποιου, νομίζω ότι οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους. Μετά τους NATOικούς βομβαρδισμούς, το Κοσσυφοπέδιο βρισκόταν στη δικαιοδοσία των Ηνωμένων Εθνών. Μετά τον Ιούνιο του 1999 αναγκάστηκε στη προσφυγιά σχεδόν το ένα τρίτο του μη Αλβανικού πληθυσμού ή περισσότερο από 250.000. Πάνω από τα δυο τρίτα των οικισμών έμειναν χωρίς Σερβικό πληθυσμό. Οι Σέρβοι εκτοπίστηκαν από 6 πόλεις και περισσότερα από 300 χωριά. Αυτή την στιγμή στο Κοσσυφοπέδιο ζουν 146.297 Σέρβοι και δύο εκατομμύρια Αλβανοί. Από τους 1000 ναούς και μοναστήρια, καταστράφηκαν περίπου 250 μοναστήρια, εκκλησίες και παρεκκλήσια.

Ο Βουκ Γέρεμιτς, υπουργός Εξωτερικών της Σερβίας, είπε πρόσφατα ότι η Σερβία ξεπέρασε πολλά εμπόδια, μετά τη δημοκρατική ανατροπή του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς, τον Οκτώβριο 2000. Η αναγνώριση του Κοσσυφοπεδίου, σημαίνει στην πράξη, ότι η σερβική δημοκρατία πρέπει να τιμωρηθεί, επειδή ένας τύραννος – κάποιος, ο οποίος διέπραξε αποτρόπαιες ενέργειες εναντίον των Αλβανών του Κοσόβου – έμεινε ατιμώρητος. Τέτοια μετατοπισμένη εκδίκηση μπορεί να κάνει ορισμένους να αισθάνονται καλύτερα, αλλά θα κάνει το διεθνές σύστημα να αισθάνεται πολύ χειρότερα. Όσον αφορά το δεύτερο ερώτημα, ποιος είναι αυτός ο διαιτητής που θα αποφασίσει ότι φτάσαμε σε τελικό αδιέξοδο; Ποιο είναι το μήνυμα που στέλλεται διεθνώς; Ότι δηλαδή υπάρχουν κάποιοι που θα αποφασίζουν πότε υπάρχει και πότε όχι δυνατότητα συμβιβασμού; Σε πόσες κρίσεις διεθνώς φάνηκε στο παρελθόν ότι η διαπραγμάτευση είχε φτάσει σε ένα τέλμα, ότι το χάσμα μεταξύ των θέσεων των μερών φάνταζε αγεφύρωτο. Και όμως η λύση βρέθηκε τη στιγμή που δεν το περίμενε κανείς.

Κάποια κράτη υποστήριξαν ότι το 1244 προσφέρει τη δυνατότητα ανεξαρτητοποίησης του Κοσόβου. Εσάς ποια είναι η άποψή σας;

Πουθενά στο ψήφισμα αυτό δεν υπάρχει μια τέτοια πρόνοια. Το αντίθετο ακριβώς. Το 1244 κάνει σαφείς αναφορές στην κυριαρχία και εδαφική ακεραιότητα της Σερβίας. Υπάρχει αναφορά σε ευρεία αυτονομία του Κοσσυφοπεδίου, αλλά σε καμιά περίπτωση αυτό δεν μπορεί να ερμηνευτεί ως δυνατότητα απόσχισης αυτής της επαρχίας.

Για εμάς αυτό το ψήφισμα είναι ξεκάθαρο.

Υποστηρίχθηκε ότι αυτό το ψήφισμα επιδέχεται πολλών ερμηνειών.

Εμείς δεν μπορούμε να δεχθούμε ότι αυτό το ψήφισμα μπορεί να ερμηνευτεί με τον ακραίο τρόπο που υιοθέτησαν κάποια κράτη. Δηλαδή απομονώνοντας κάποια φράση από το ψήφισμα και δίνοντάς της μια αυθαίρετη ερμηνεία. Δεν μπορεί όλο το ψήφισμα να βασίζεται στην αρχή της κρατικής κυριαρχίας της Σερβίας και στην εδαφική της ακεραιότητα και μετά να έρχονται κάποιοι να δίνουν ερμηνείες που οδηγούν σε κατάφορη παραβίαση αυτής της αρχής.

Ποιο είναι το νομικό καθεστώς σήμερα στο Κόσοβο;

Βρίσκεται στη δικαιοδοσία των Ηνωμένων Εθνών. Για εμάς συνεχίζει να ισχύει το 1244. Άλλωστε αυτό παραδέχθηκε και ο ίδιος ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ πρόσφατα.

Θεωρείτε ότι η αποστολή της ΕΕ στο Κόσοβο συνάδει με αυτό το ψήφισμα;

Όχι. Αυτή η αποστολή είναι παράνομη διότι συνάδει με το σχέδιο Aχτισάαρι το οποίο δεν έχει υιοθετηθεί από το Συμβούλιο Ασφαλείας. Μπορεί το 1244 να προνοεί αποστολή διεθνούς δύναμης και δυνατότητα εναλλαγής αυτής της δύναμης, αλλά αυτό μπορεί να γίνει μόνο όταν η κυριαρχία και η εδαφική ακεραιότητα της Σερβίας γίνονται σεβαστές.

Δηλαδή θεωρείτε ότι η ΕΕ παραβίασε το 1244;

Βεβαίως. Παραβίασε και το ψήφισμα και την κυριαρχία της Σερβίας.

Ποια είναι τα περιθώρια αντίδρασης της Σερβίας;

Είναι καθαρά πολιτικά και διπλωματικά. Θα εξαντλήσουμε όλα τα περιθώρια αντίδρασης που μας δίνει το διεθνές δίκαιο και ο Χάρτης του ΟΗΕ προκειμένου να μην μονιμοποιηθεί αυτή η απόφαση. Τόσο ο Πρόεδρος όσο και ο Πρωθυπουργός της χώρας, άλλα και οι διπλωματικές μας αποστολές, δίνουν μια μάχη για να εξηγήσουν τις θέσεις μας και να πείσουν για τις αρνητικές συνέπειες αυτής της εξέλιξης.

Υπάρχει υπαλλακτική λύση για το Κόσοβο εκτός από την ανεξαρτητοποίηση αυτής της επαρχίας, έστω και de facto;

Η θέση της Σερβίας παραμένει η ίδια από την αρχή – συνέχιση των διαπραγματεύσεων μέχρι εξεύρεσης συμβιβασμού. Είμαστε έτοιμοι να παραχωρήσουμε στο Κοσσυφοπέδιο μια ευρεία αυτονομία, δίνοντας το 98% των εξουσιών στους Αλβανούς – όλες εκτός από την φύλαξη των συνόρων, τον τελωνιακό έλεγχο και τη διαφύλαξη της μειονότητας μας και των θρησκευτικών και πολιτιστικών μνημείων των Σέρβων.

Στο Κόσοβο ζει σήμερα μια μειονότητα Σέρβων. Ποιο είναι το μέλλον αυτών των ανθρώπων;

Η κυβέρνηση της Σερβίας θα δώσει όλη την αναγκαία υλική και ηθική υποστήριξη σε αυτούς τους ανθρώπους για να παραμείνουν στις εστίες τους. Χρειάζεται πολύ θάρρος. Οι Σέρβοι του Κοσσυφοπεδίου έχουν υποστεί πολλούς διωγμούς, πρόσφατα το 1999 και το 2004, μπροστά στα μάτια της διεθνούς δύναμης που βρίσκεται εκεί. Τα βασικά ανθρώπινα τους δικαιώματα παραβιάζονται καθημερινά – για εκείνους δεν υπάρχει ελευθερία κίνησης, κατοίκησης, εργασίας, προστασία περιουσίας. Οι Σέρβοι που ζουν στο Κόσοβο χρειάζονται πραγματική προστασία προκειμένου να επιβιώσουν εκεί με αξιοπρέπεια και ασφάλεια.

Οι Σέρβοι που ζουν στο Κόσοβο σήμερα αποφάσισαν να μην συμμετέχουν στις πολιτικές δομές που οικοδομήθηκαν εκεί, αλλά ούτε και σε εκλογικές διαδικασίες. Κάποιοι αναλυτές υποστήριξαν ότι στο μέλλον ίσως δούμε μια προσπάθεια διχοτόμησης του Κοσόβου. Ποιες είναι οι σκέψεις της Σερβίας γι’ αυτά τα ζητήματα;

Η σερβική κυβέρνηση δεν υποστηρίζει τη διχοτόμηση του Κοσσυφοπεδίου. Κάτι τέτοιο δεν θα έφερε μια καλύτερη κατάσταση. Δεν θα ωφελήσει κανένα. Απλώς θα είναι μια νέα εστία κρίσεως που θα οδηγήσει ίσως σε νέα ανάφλεξη. Δεύτερο, μια τέτοια διευθέτηση δεν είναι εφικτή. Οι Σέρβοι δεν ζουν μόνο στο βόρειο μέρος της επαρχίας. Η πλειοψηφία του πληθυσμού μας είναι διάσπαρτη σχεδόν σε όλο το Κοσσυφοπέδιο, γύρω από το Πατριαρχείο, τα μοναστήρια και τις εκκλησιές μας. Υπάρχουν διάφοροι θύλακες. Άλλοι με μικρό πληθυσμό και άλλοι με μεγάλο πληθυσμό.

Υπάρχει άμεση επικοινωνία του σερβικού κράτους με τη μειονότητα στο Κόσοβο;

Βέβαια. Υπάρχει επικοινωνία. Υπάρχει το αντίστοιχο υπουργείο στην κυβέρνηση το οποίο επιλαμβάνεται των ζητημάτων που αφορούν το Κοσσυφοπέδιο και τη σερβική κοινότητα που ζει εκεί. Η Εκκλησία επίσης έχει οικοδομήσει ένα πολύ καλό σύστημα επικοινωνίας.

Θεωρείτε ότι η εξέλιξη στο Κόσοβο θα αποτελέσει προηγούμενο για την επίλυση άλλων διενέξεων;

Θα ήταν ανεύθυνο εκ μέρους οποιασδήποτε κυβέρνησης και κράτους να μην κατανοήσει τον κίνδυνο που κρύβεται πίσω από αυτή την εξέλιξη. Αναμφίβολα μετά από αυτή την εξέλιξη πολλές εθνοτικές ομάδες θα χρησιμοποιήσουν το Κοσσυφοπέδιο ως σημείο αναφοράς για τις δικές τους διεκδικήσεις. Πρόκειται για ένα κακό προηγούμενο.

Πιστεύετε ότι οι Κύπριοι πρέπει να ανησυχούν μετά από αυτή την εξέλιξη;

Σίγουρα η περίπτωση σας είναι διαφορετική από το Κοσσυφοπέδιο. Η Κύπρος είναι μια πολύ αναπτυγμένη χώρα, μέλος της ΕΕ. Υπάρχει όμως το Κυπριακό. Η φύση αυτού του προβλήματος είναι διαφορετική από αυτήν του Κοσσυφοπεδίου. Εδώ έγινε τούρκικη εισβολή και υπάρχει μέχρι σήμερα κατοχή. Ταυτόχρονα όμως, το Κυπριακό είναι μια ανοικτή πληγή. Εδώ συγκρούονται πολλά συμφέροντα και αντιλήψεις για τον τρόπο επίλυσης αυτού του προβλήματος. Μετά την εξέλιξη στο Κοσσυφοπέδιο, προκαλούν ανησυχία αναφορές περί λύσης δυο κρατών, ασφυκτικά χρονοδιαγράμματα, περιορισμός της διάρκειας των διαπραγματεύσεων. Έννοιες όπως «τελευταία ευκαιρία» δημιουργούν ίσως μεγάλες προσδοκίες, αλλά αποτελούν και ανεπιθύμητη πίεση στην γνήσια προσπάθεια λύσης του προβλήματος. Χρειάζεται μεγάλη ψυχραιμία και σύνεση για να αντιμετωπιστεί με τον σωστό τρόπο ένα ζήτημα όπως το Κυπριακό.

Η Κύπρος αναγνώρισε πολύ νωρίς τον κίνδυνο και εξέφρασε τον προβληματισμό της για τις εξελίξεις στο Κοσσυφοπέδιο. Η θέση της Κυπριακής Κυβέρνησης ήταν και είναι ξεκάθαρη: δεν θα αναγνωρίσει μονομερή ανακήρυξη ανεξαρτησίας είτε αυτή αφορά το Κοσσυφοπέδιο είτε οποιαδήποτε άλλη αποσχιστική οντότητα. Το Διεθνές Δίκαιο και οι αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφάλειας καθοδηγούν την Κύπρο σε αυτή τη θέση αρχών στην οποία βασίζει και τις δικές της προσπάθειες για εξεύρεση δίκαιης και βιώσιμης λύσης του Κυπριακού και επανένωση της νήσου.

One Comment

  1. Pingback

Σχολιάστε

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>