Γράφει: , ,

Συνέντευξη: Gregory Macris (Πρώτος Γραμματέας της Πρεσβείας των ΗΠΑ στην Κύπρο)

Με την κατάθεση του σχεδίου Ahtisaari τον Φεβρουάριο του 2007 άρχισε μια πορεία που πολλοί την χαρακτήρισαν τελεολογική. Δηλαδή, ο δρόμος προς την ανεξαρτησία του Κοσόβου ήταν αναπόφευκτος. Εσείς πιστέψατε ποτέ ότι υπήρχε εναλλακτική επιλογή;

Θέλω να αρχίσω με το ζήτημα της σταθερότητας στην περιοχή. Τόσο οι ΗΠΑ όσο και η ΕΕ επιδιώκουν τη σταθερότητα στην περιοχή. Αυτός είναι ο κεντρικός μας στόχος. Τα τελευταία 17-18 χρόνια είδαμε την περιοχή των Βαλκανίων να διέρχεται μια σοβαρή κρίση βίαιων διενέξεων, εκατομβών νεκρών, εκατομμυρίων εκτοπισμένων. Αυτή η κρίση είχε ως αποτέλεσμα τη διάσπαση της Γιουγκοσλαβίας, τη δημιουργία νέων κρατών και μια σχετική περίοδο σταθερότητας. Φαίνεται ότι το Κόσοβο είναι το τελευταίο κομμάτι αστάθειας στην περιοχή. Σίγουρα πρόκειται για μια μοναδική περίπτωση, η οποία δεν μπορεί να αποτελέσει προηγούμενο για οποιαδήποτε άλλη σύγκρουση.

Γιατί θεωρείτε ότι το Κόσοβο είναι μια ειδική περίπτωση;

Κατ’ αρχάς το Κόσοβο αποτελεί ένα σύμπτωμα της διάλυσης της Γιουγκοσλαβίας. Στην περιοχή πραγματοποιήθηκε εθνοκάθαρση, το ΝΑΤΟ αναγκάστηκε να επέμβει το 1999 για να εγγυηθεί την ασφάλεια των κατοίκων και από τότε η διοίκηση της περιοχής βρίσκεται στα χέρια της Ατλαντικής Συμμαχίας, στα πλαίσια του ψηφίσματος 1244. Αναμφίβολα υπάρχει μια σειρά από συγκυρίες και γεγονότα που καθιστούν πράγματι την περίπτωση του Κοσόβου μοναδική.

Τι προβλέπει αυτό το ψήφισμα;

Ο πρώτος στόχος είναι ο τερματισμός της βίας και της αιματοχυσίας. Στην ουσία το ψήφισμα έδωσε μια μεταβατική λύση στο πρόβλημα και ο στόχος είναι η εξεύρεση μιας τελικής λύσης. Το ψήφισμα επιδιώκει την εγκαθίδρυση ενός μηχανισμού που θα οδηγήσει στον καθορισμό του τελικού καθεστώτος της συγκεκριμένης περιοχής, έτσι ώστε η τελική διευθέτηση να είναι νόμιμη.

Ήταν αποτελεσματικός αυτός ο μηχανισμός;

Με την ουσιαστική συνεισφορά του ΟΗΕ τα τελευταία 3 χρόνια διεξήχθησαν εντατικές συνομιλίες, οι οποίες πέρασαν από διαφορετικά στάδια (απευθείας συνομιλίες και εκ του σύνεγγυς συνομιλίες). Παρόλο που αυτή η διαδικασία στηρίχθηκε από όλα τα ενδιαφερόμενα μέλη, δεν υπήρξε αποτέλεσμα. Το περασμένο καλοκαίρι οι συνομιλίες είχαν φτάσει σε ένα τέλμα αποτυχίας. Οι ΗΠΑ και η Βρετανία και ορισμένα άλλα δυτικά κράτη προσπάθησαν να προωθήσουν την αποδοχή και εφαρμογή του σχεδίου Ahtisaari. Προσπαθήσαμε να υιοθετηθεί αυτό το σχέδιο από το Συμβούλιο Ασφαλείας, αλλά δεν υπήρξε η αναγκαία υποστήριξη από όλους. Η τελευταία ευκαιρία δόθηκε με τη δημιουργία της Τρόικας (ΕΕ, ΗΠΑ και Ρωσία). Για περίπου 120 μέρες υπήρξαν εντατικές διαδικασίες. Οι Κοσοβάροι παρουσίασαν κάποιες εποικοδομητικές προτάσεις. Από την άλλη πλευρά, όμως, δυστυχώς, οι Σέρβοι επέμειναν σε μια πρόταση διευρυμένης αυτονομίας, πλην όμως αυτή η πρόταση ήταν πολύ γενική, τόσο όσον αφορά το περιεχόμενο όσο και την εφαρμογή της.

Θεωρείτε ότι μια πρόταση αυτονομίας είναι ανεδαφική;

Για 8-9 χρόνια τώρα οι Κοσοβάροι ζουν ανεξάρτητα από την Σερβία. Ταυτόχρονα, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι στο παρελθόν οι Κοσοβάροι είχαν αυτονομία, την οποία τους περιόρισε το καθεστώς Μιλόσεβιτς. Καταλαβαίνετε ότι μετά την εμπειρία της εθνοκάθαρσης, η ιδέα να επανέλθει το Κόσοβο ξανά κάτω από την επικυριαρχία της Σερβίας δεν είναι ρεαλιστική.

Δηλαδή θεωρείτε ότι η αποδοχή του σχεδίου Ahtisaari ήταν η μόνη ρεαλιστική επιλογή και από τις δύο πλευρές;

Δεν νομίζουμε ότι αυτή ήταν αναγκαστικά η μόνη επιλογή. Στην πολύχρονη διαδικασία είχαν συζητηθεί πολλές εναλλακτικές επιλογές, αλλά βασιζόμενοι στην ιστορία των τελευταίων ετών, στο παρατεταμένο αδιέξοδο στις συνομιλίες και στη συνεχή αδυναμία των δύο πλευρών να επιδείξουν καλή θέληση (για την οικοδόμηση αυτό που θέλουμε να δούμε εδώ: μια ομοσπονδιακή κυβέρνηση της επανενωμένης Κύπρου), δεν βλέπαμε να οδηγείται η διαδικασία σε οποιοδήποτε θετικό αποτέλεσμα. Η εκτίμηση, λοιπόν, ήταν ότι τίποτα δεν θα μπορούσε να μας βγάλει από το αδιέξοδο παρά η ανεξαρτησία του Κοσόβου υπό καθεστώς διεθνούς επιτήρησης, αυτό που υποδεικνύει και το σχέδιο Ahtisaari. Σίγουρα δεν αναφερόμαστε σε ένα πλήρες ανεξάρτητο κράτος-μέλος του ΟΗΕ, αλλά για σε μια μεταβατική περίοδο κατά την οποία τρίτα μέρη, όπως η ΕΕ, το ΝΑΤΟ και ο ΟΗΕ θα συμβάλουν για την εμπέδωση της σταθερότητας.

Αυτή τη στιγμή δεν έχουμε την υλοποίηση αυτού του σχεδίου, αλλά τη μονομερή ανακήρυξη του Κοσόβου. Θεωρείτε ότι το 1244 παρέχει αυτή την προοπτική για το Κόσοβο ή θα έπρεπε να υπάρξει ένα δεύτερο ψήφισμα για να γίνει αυτό;

Αναμφίβολα η υιοθέτηση ενός νέου ψηφίσματος θα έκανε τα πράγματα πιο εύκολα. Θα ξεκαθάριζαν πολλά νομικά ζητήματα και ερωτήματα που υπάρχουν σήμερα. Σίγουρα το ψήφισμα αναφέρεται σε ένα ενδιάμεσο στάδιο, όχι στην τελική κατάσταση του Κοσόβου. Στο ψήφισμα γίνονται αναφορές στην εδαφική ακεραιότητα και κυριαρχία της Σερβίας. Είναι βεβαίως ζήτημα των ειδικών σε θέματα διεθνούς δικαίου να ξεκαθαρίσουν όλα αυτά τα ζητήματα. Η ερμηνεία που δίνει η δική μας νομική ομάδα είναι πως το γεγονός ότι η αναφορά στην εδαφική ακεραιότητα της Σερβίας γίνεται στο προοίμιο του ψηφίσματος και όχι στο διατακτικό μέρος του ψηφίσματος έχει τη δική του αξία. Ίσως αυτό να θεωρηθεί μια νομικίστικη προσέγγιση του ζητήματος, πλην όμως, αυτή είναι η δική μας ερμηνεία του 1244. Αυτή, όμως, η ερμηνεία, επιτρέπει τόσο την εφαρμογή του σχεδίου Ahtisaari όσο και την υποστήριξη της μονομερούς ανεξαρτησίας του Κοσόβου.

Θεωρείτε ότι τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας επιδέχονται πολλαπλών ερμηνειών;

Το 1999, όταν αυτό υιοθετήθηκε από το Συμβούλιο Ασφαλείας, όλα τα μέρη ήταν ευχαριστημένα. Σίγουρα υπάρχουν διαφορετικές ερμηνείες αυτού του ψηφίσματος. Η ερμηνεία των ΗΠΑ, για παράδειγμα, διαφέρει από αυτήν της Κυπριακής Δημοκρατίας. Διαφορετικές νομικές υπηρεσίες μπορούν να δώσουν διαφορετικές ερμηνείες στα ψηφίσματα. Δυστυχώς δεν υπάρχει ένα Ανώτατο Σώμα το οποίο να είναι σε θέση να δώσει μια τελική ερμηνεία στα ψηφίσματα. Το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης μπορούσε να ήταν μια λύση, αλλά προϋποθέτει μια μακροχρόνια διαδικασία και σε αυτή την περίπτωση ίσως να μην ήταν η καλύτερη επιλογή.

Θεωρείτε ότι τα ψηφίσματα 541 και 550 επιδέχονται πολλαπλών ερμηνειών ως προς το καθεστώς της «ΤΔΒΚ»;

Αναμφίβολα η κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας δίνει μια αυστηρή ερμηνεία για το καθεστώς του ψευδοκράτους. Για εμάς, όμως, η εγκατάσταση ενός προγράμματος οικονομικής στήριξης των φίλων μας στο βορρά δεν αποτελεί μορφή αναγνώρισης κράτους. Όταν αρχίσαμε αυτά τα προγράμματα είχαμε πολλές διαφωνίες με το Υπουργείο Εξωτερικών και την κυβέρνηση της Κύπρου. Δεν νομίζουμε, όμως, ότι βοηθώντας στη βελτίωση των υγιεινών συνθηκών στη χρήση του νερού ισοδυναμεί με αναγνώριση της «Τουρκικής Δημοκρατίας της Βορείου Κύπρου».

Κάποιοι υποστηρίζουν ότι υπάρχουν ομοιότητες ανάμεσα στην περίπτωση του Κοσόβου και στο Κυπριακό, οι οποίες ίσως οδηγήσουν, στο μέλλον, σε σύγκριση των δύο περιπτώσεων.

Σας διαβεβαιώνω ότι δεν υπάρχει κανείς στην αμερικανική κυβέρνηση ο οποίος να βλέπει την ανεξαρτητοποίηση του Κοσόβου ως καλή ευκαιρία για να χρησιμοποιηθεί ως προηγούμενο για την αναγνώριση της ΤΔΒΚ.

Έστω και αν αποδεχτούμε ότι το Κόσοβο είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση, δεν μπορούμε να μην παρατηρήσουμε ότι το πρόβλημα αυτής της περιοχής αντιμετωπίστηκε με ένα συγκεκριμένο τρόπο. Οι συνθήκες επί του εδάφους , μας είπατε, δεν άφησαν άλλη επιλογή από την ανεξαρτητοποίηση του Κοσόβου. Τι θα σταματήσει στο μέλλον τις ΗΠΑ ή άλλα κράτη από την επίκληση των ιδιαίτερων συνθηκών στην Κύπρο ή αλλού για να προχωρήσουν με την αναγνώριση άλλων αποσχισθέντων καθεστώτων;

Επιτρέψτε μου να πω ότι οι μόνοι που άκουσα να αναφέρονται τόσο έντονα στο Κόσοβο ως εν δυνάμει προηγούμενο για την Κύπρο είναι κάποιοι πολιτικοί στην Κύπρο. Έχουμε ξεκαθαρίσει σε όλα τα επίπεδα ότι το Κόσοβο δεν αποτελεί προηγούμενο για οποιαδήποτε άλλη περίπτωση. Παρόλα αυτά, αυτή η συζήτηση περί προηγούμενου επανέρχεται συνεχώς.

Έχουμε υπόψη μας και άλλους που μίλησαν γι’ αυτό το πρόβλημα. Για παράδειγμα, ο John Bolton – πρώην μόνιμος αντιπρόσωπος των ΗΠΑ στον ΟΗΕ – και ο Lawrence Eagleburger –πρώην Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ– υποστήριξαν ότι η αναγνώριση της ανεξαρτητοποίησης του Κοσόβου χωρίς τη συγκατάθεση της Σερβίας θα αποτελέσει ένα προηγούμενο με πολύ μεγάλες και απρόβλεπτες συνέπειες σε πολλές περιοχές του κόσμου, συμπεριλαμβανομένης και της Κύπρου.

Η δική μας άποψη είναι ότι περιπτώσεις όπως το Κόσοβο δεν θα μπορούσαν να προκαλέσουν επιπτώσεις σε άλλα διεθνή ζητήματα. Κάθε ζήτημα αντιμετωπίζεται ανεξάρτητα από τα υπόλοιπα και στη βάση των δικών του ιδιαιτεροτήτων. Δεν νομίζω ότι τα μέρη που είναι αναμεμειγμένα σε διεθνή ζητήματα θα προσπαθήσουν να χρησιμοποιήσουν το Κόσοβο ως ένα καλό παράδειγμα για επίλυση διαφορών.

Δεν διαφωνούμε μαζί σας. Δεν υποστηρίζουμε ότι το Κόσοβο θα χρησιμοποιηθεί ως μοντέλο επίλυσης του Κυπριακού. Υποστηρίζουμε όμως ότι η μεθοδολογία που χρησιμοποιήθηκε για το Κόσοβο ίσως χρησιμοποιηθεί για την επίλυση και άλλων διεθνών προβλημάτων. Όπως επίσης αυτή η μεθοδολογία ίσως εμπνεύσει διάφορες κοινότητες ή εθνότητες να επιδιώξουν τη δημιουργία δικού τους κράτους, όπως ακριβώς έκαναν και οι Κοσοβάροι. Εσάς δεν σας προβληματίζει αυτό το ενδεχόμενο;

Μετά το τέλος του ψυχρού πολέμου έχουμε παρατηρήσει τη διάσπαση πολλών κρατών, όπως της Σοβιετικής Ένωσης, της Τσεχοσλοβακίας και της Γιουγκοσλαβίας. Γιατί αυτές οι περιπτώσεις δεν αποτελούν προηγούμενο; Νομίζω ότι η έννοια του προηγούμενου μπορεί γίνεται καλύτερα κατανοητή στο πλαίσιο του εθνικού δικαίου ενός κράτους. Είναι δύσκολο, όμως, να υποστηρίξει κάποιος ότι η έννοια του προηγούμενου μπορεί να βρει άμεσες εφαρμογές στις διεθνείς σχέσεις. Η περίπτωση της Κύπρου είναι τόσο διαφορετική από αυτήν του Κοσόβου που δεν μας επιτρέπει να τις συγκρίνουμε. Υπάρχει μια σειρά ψηφισμάτων του ΟΗΕ για την Κύπρο, τα οποία απολαμβάνουν σεβασμού και υποστήριξης, η διεθνής κοινότητα επιδιώκει μια λύση που να επανενώνει το νησί και γενικά δεν υπάρχει κανείς στη διεθνή κοινότητα που να μιλά για λύση δύο κρατών. Σε τελική ανάλυση, αυτή η ανησυχία για τις πιθανές επιπτώσεις στο Κυπριακό από τις εξελίξεις στο Κόσοβο ίσως προκαλείται από τη δημόσια συζήτηση εδώ.

Έχουμε την εντύπωση ότι από αυτή τη συζήτηση μπορεί να συμπεράνει κάποιος ότι η έννοια του διεθνούς δικαίου είναι σχετική και η εφαρμογή του εναπόκειται στη βούληση των μεγάλων δυνάμεων. Ποιος αποφασίζει τελικά για την ερμηνεία και την εφαρμογή των ψηφισμάτων του ΟΗΕ;

Είναι γεγονός ότι η εφαρμογή του διεθνούς δικαίου δεν είναι καθόλου εύκολη από τη στιγμή που τα Ηνωμένα Έθνη δεν διαθέτουν έναν αποτελεσματικό μηχανισμό εφαρμογής του διεθνούς δικαίου. Η διατήρηση του διεθνούς δικαίου εναπόκειται στην καλή θέληση των κρατών μελών του ΟΗΕ και στη βούλησή τους να εργαστούν από κοινού για την προστασία αυτού του δικαίου. Πολλές φορές παρατηρούμε ότι είναι δύσκολο να επιτευχθεί αυτός ο στόχος.

One Comment

  1. Pingback

Σχολιάστε

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>