Γράφει:

Ο «σκληροπυρηνικός» και ο «κομμουνιστής»

Πώς είδαν τα ξένα ΜΜΕ τις κυπριακές εκλογές του 2003 και του 2008

Ο «σκληροπυρηνικός» και ο «κομμουνιστής». Αυτή η φράση θα μπορούσε ν’ αποδώσει λακωνικά τις περιγραφές του ξένου Τύπου* για τους νικητές των κυπριακών προεδρικών εκλογών του 2003 και του 2008 αντίστοιχα.

Το Φεβρουάριο του 2003, ο τότε νεοεκλεγείς πρόεδρος Τάσσος Παπαδόπουλος χαρακτηρίστηκε από την πλειοψηφία του ξένου Τύπου με πληθώρα αρνητικών επιθέτων, όχι τόσο λόγω των προεκλογικών του διακηρύξεων όσο λόγω του πολιτικού του βίου. Είναι ενδεικτικό ότι μια από τις μεγαλύτερες σε κυκλοφορία βρετανικές εφημερίδες, η Guardian, παρουσίασε τον κ. Παπαδόπουλο ως ένα 69χρονο συντηρητικό, απορριπτικό, σκληροπυρηνικό πολιτικό με σκληρή γραμμή, αφού είχε ήδη απορρίψει όλες τις προηγούμενες προτάσεις του ΟΗΕ για επίλυση του κυπριακού προβλήματος. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε επίσης και στο γεγονός ότι υπήρξε μέλος της ΕΟΚΑ την περίοδο 1955-59, ενώ τον είχαν παρουσιάσει και ως το δεύτερο στην ιεραρχία του σχέδιου «Ακρίτας» που είχε, σύμφωνα με την εφημερίδα, σκοπό να εξοντώσει όλους τους Τουρκοκύπριους του νησιού. Η ευρείας κυκλοφορίας αμερικανική εφημερίδα Washington Post, η οποία επίσης προέβαλε τις πιο πάνω θέσεις, δεν δίστασε ν’ αναφερθεί και σε ύποπτες οικονομικές συμφωνίες και εμπλοκή του κ. Παπαδόπουλου σε χρηματιστηριακά σκάνδαλα, χωρίς όμως οι συντάκτες της εφημερίδας να είναι σε θέση να παρουσιάσουν οποιαδήποτε αποδεικτικά στοιχεία. Πρέπει να σημειωθεί ότι οι δύο προαναφερθείσες εφημερίδες δεν αποτελούσαν την εξαίρεση αλλά τον κανόνα. Με τέτοιες διατυπώσεις, βέβαια, δεν είναι καθόλου παράξενο το ότι η πλειοψηφία του ξένου Τύπου, όχι μόνο προϊδέαζε ως δυσοίωνο το μέλλον των διαπραγματεύσεων για το Κυπριακό, αλλά και, εμμέσως πλην σαφώς, καταλόγιζε εκ των προτέρων την ευθύνη για ένα πιθανό αδιέξοδο στο νεοεκλεγέντα πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας. Με απλά λόγια, στην αρχή της θητείας του ο πρόεδρος Παπαδόπουλος είχε ν’ αντιμετωπίσει την προκατάληψη και το σκεπτικισμό του ξένου Τύπου.

Πέντε χρόνια μετά, το Φεβρουάριο του 2008, ο νέος πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, κ. Δημήτρης Χριστόφιας, δεν κατάφερε να ξεφύγει από την πολιτική του ιστορία και την προκατάληψη του ξένου Τύπου. Η συντριπτική πλειοψηφία των ξένων (αγγλο-αμερικανικών) μέσων μαζικής ενημέρωσης τον χαρακτήρισαν «κομμουνιστή» ή πολιτικό «εμπνευσμένο από τον κομμουνισμό (communist-inspired)». Κάποια ΜΜΕ δεν δίστασαν ν’ αφήσουν υπονοούμενα για το ευρωπαϊκό μέλλον της Κύπρου μετά την εκλογή ενός πολιτικού ο οποίος εκφράστηκε στο παρελθόν με σκεπτικισμό έναντι της EE. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε και στο γεγονός ότι ο κ. Χριστόφιας είναι πλέον ο μοναδικός κομμουνιστής πρόεδρος στην ΕΕ και στο ότι η Κύπρος είναι η μόνη ευρωπαϊκή χώρα, με εξαίρεση τη Μολδαβία, που εξέλεξε κομμουνιστή πρόεδρο μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης. Ταυτόχρονα, το ΑΚΕΛ παρουσιάστηκε ως ένα κόμμα που διατηρεί στενές σχέσεις με τη Μόσχα και που εκφράστηκε πολλές φορές με σκεπτικισμό έναντι της Αμερικής και της Αγγλίας. Ενδιαφέρον είναι και το γεγονός ότι ο ξένος Τύπος προσέδωσε ιδιαίτερη σημασία στις πολυάριθμες κόκκινες σημαίες και στα πανό με την εικόνα του Τσε Γκεβάρα που πλημμύρισαν τους δρόμους της Κύπρου μετά την εκλογή του κ. Χριστόφια.

Σε αντίθεση με την απόλυτα αρνητική εικόνα που οικοδομήθηκε από τον ξένο Τύπο για τον απερχόμενο Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας, η εκλογή Χριστόφια έτυχε και θετικού σχολιασμού. Το γεγονός ότι ο κ. Χριστόφιας διατηρεί πολύ καλές σχέσεις με την τουρκοκυπριακή αριστερά παρουσιάζεται ως ένα αρκετά θετικό στοιχείο, αφού αυξάνει, σύμφωνα με τα ξένα ΜΜΕ, τις πιθανότητες εξεύρεσης κοινά αποδεκτής λύσης στο Κυπριακό. Είναι ενδεικτικό ότι όλα τ’ αγγλο-αμερικανικά ΜΜΕ μιλούν για μεγαλύτερες πιθανότητες επανέναρξης των διαπραγματεύσεων μεταξύ των δύο πλευρών, ενώ ένας μεγάλος αριθμός παρουσιάζει το 2008 ως τη χρονιά για την επίλυση του Κυπριακού. Η δημιουργία αυτής της εικόνας ίσως να εμπεριέχει και μια μορφή έμμεσης πίεσης στο νέο Πρόεδρο. Ο κ. Χριστόφιας παρουσιάζεται ως ο ηγέτης της ελληνοκυπριακής κοινότητας ο οποίος ίσως να σηματοδοτεί την τελευταία ελπίδα επίλυσης του προβλήματος. Ξένοι πολιτικοί αναλυτές υποστήριξαν ότι τώρα δεν υπάρχουν πλέον δικαιολογίες για συνέχιση του αδιεξόδου.

Ένα από τα ερωτήματα που προκύπτουν από την ανασκόπηση του ξένου Τύπου είναι γιατί οι δύο συγκεκριμένοι Πρόεδροι της Κύπρου έχουν αντιμετωπιστεί τόσο διαφορετικά. Είναι φανερό ότι οι ο ξένος Τύπος ενδιαφέρεται για την οικοδόμηση πολιτικών στερεοτύπων γύρω από την εικόνα του κάθε πολιτικού ηγέτη στην Κύπρο, με βάση την ιστορική του διαδρομή και περιστασιακές θέσεις του στο παρελθόν. Ο ξένος Τύπος θεωρεί ότι η πολιτική των Ελληνοκυπρίων στο Κυπριακό είναι προσωποπαγής, με αποτέλεσμα να θεωρούν ότι η εκλογή του Προέδρου θα είναι καθοριστική για την πολιτική που θ’ ακολουθήσει η «κοινότητά» του στο Κυπριακό. Στη βάση αυτού του σκεπτικού, η προσωπικότητα και οι θέσεις του κ. Παπαδόπουλου θεωρήθηκαν αρνητικές για τον ξένο Τύπο, ενώ οι θέσεις του κ. Χριστόφια θεωρήθηκαν θετικές και προτιμητέες. Στο πλαίσιο αυτού του σκεπτικού, ο κ. Παπαδόπουλος θεωρήθηκε ως αρνητική φυσιογνωμία, ενώ ο κ. Χριστόφιας ως θετική. Αυτό είναι ένα στοιχείο το οποίο πρέπει να προβληματίσει το νέο Πρόεδρο της Κύπρου, αφού η εικόνα που προβλήθηκε από τον ξένο Τύπο είναι ότι ο κ. Χριστόφιας είναι ένας πολιτικός ηγέτης με «ξεπερασμένη πολιτική ιδεολογία» ο οποίος, όμως, «θα είναι βοηθητικός στις προσπάθειες εξεύρεσης μιας λύσης το 2008».

Οι λόγοι για τους οποίους ο ξένος Τύπος παίζει αυτό το παιχνίδι της εικόνας είναι μάλλον προφανείς. Αφήνονται διάφορα υπονοούμενα ως προς τη σχέση του εκλογικού αποτελέσματος και τη διάθεση της κοινωνίας των πολιτών. Σύμφωνα με τον ξένο Τύπο, το 2003 οι Ελληνοκύπριοι εξέλεξαν έναν απορριπτικό, και άρα οι προθέσεις της πλειοψηφίας των πολιτών ευνοούσαν την υιοθέτηση μιας σκληρής γραμμής στο Κυπριακό. Το 2008, όμως, οι πλειοψηφία της ελληνοκυπριακής κοινότητας επέλεξε ένα συναινετικό ηγέτη και άρα, με την ίδια λογική του ξένου Τύπου, οι Ελληνοκύπριοι επέλεξαν μια συναινετική στάση στο Κυπριακό. Χαρακτηριστικά, η πλειοψηφία των ξένων ΜΜΕ αναπαρήγαγαν μια δήλωση ενός ξένου αναλυτή, ο οποίος διαμένει μόνιμα στην Κύπρο τα τελευταία χρόνια, με την οποία διατυπώθηκε η άποψη ότι ήδη από τον πρώτο γύρο των εκλογών στην Κύπρο, διαφάνηκε ότι το 67% των Ελληνοκυπρίων επιθυμούν λύση στο Κυπριακό πρόβλημα. Η ήττα του κ. Παπαδόπουλου χαρακτηρίστηκε ως ήττα της σκληρής γραμμής στο Κυπριακό.

Τα ξένα ΜΜΕ δεν οικοδομούν μόνο εικόνες και συνειρμούς. Αποδίδουν συγκεκριμένους ρόλους στους πολιτικούς ηγέτες στην Κύπρο, οι οποίοι θα πρέπει να καθορίσουν και τη συμπεριφορά τους στο Κυπριακό κατά τη διάρκεια της θητείας τους. Από την εκλογή του στο αξίωμα του Προέδρου της Κύπρου, ο κ. Παπαδόπουλος ενσάρκωνε, στα μάτια των ξένων, έναν πιστό και αμετανόητο εθνικιστή (σύμφωνα με τον Economist). Γι’ αυτό τον λόγο ο κ. Παπαδόπουλος άξιζε μόνο την επίκριση των ξένων ΜΜΕ. Από την άλλη, τα ξένα ΜΜΕ αναμένουν από τον κ. Χριστόφια να ενσαρκώσει το ρόλο του διαλλακτικού ηγέτη, όπως αυτά τον αντιλαμβάνονται. Ενόσω ο κ. Χριστόφιας συμπεριφέρεται σύμφωνα με τις προδιαγραφές αυτού του ρόλου θα έχει τη στήριξη των ξένων ΜΜΕ. Αν λειτουργήσει διαφορετικά, τότε θα πρέπει ν’ αναμένει ότι θα χάσει αυτή την υποστήριξη.

Αυτό το παιχνίδι της εικόνας, όμως, μπορεί να είναι κι’ επικίνδυνο. Βαπτίζοντας το νέο Πρόεδρο ως τον πλέον κατάλληλο κι’ ενδεχομένως το μοναδικό πολιτικό που θα μπορούσε να βρει μια κοινά αποδεκτή λύση, το περιθώριο αποτυχίας προβάλλει μηδαμινό. Η οποιαδήποτε αποτυχία στο Κυπριακό θα μπορεί εύκολα να χαρακτηριστεί ως η «χαριστική βολή» των προσπαθειών επίλυσης στη βάση της διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας, ανοίγοντας έτσι το δρόμο για άλλες μορφές λύσης.

Τέλος, η αναφορά σε κομμουνιστή ηγέτη έχει και αυτή τη σκοπιμότητά της. Στο μέλλον, αυτή η αναφορά που σήμερα φαίνεται να έχει επουσιώδη σημασία για τους ξένους, μπορεί να μετατραπεί σ’ έναν πολύ δυνατό μοχλό πίεσης. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι πολλές φορές δεν μετρά το ποιος είσαι στην πραγματικότητα, αλλά το πώς οι άλλοι σε αντιλαμβάνονται ή σε παρουσιάζουν. Για τα διεθνή ΜΜΕ η αλήθεια είναι, σε τελική ανάλυση, αυτό που πιστεύουν οι περισσότεροι. Το γνωστό απόφθεγμα του Λένιν ίσως να είναι διδακτικό: «Το ψέμα που επαναλαμβάνεται συχνά γίνεται στο τέλος η αλήθεια».

* Οι αναφορές που γίνονται στον ξένο Τύπο είναι κατά κύριο λόγο βασισμένες σε άρθρα και αναλύσεις που γράφτηκαν στα σημαντικότερα αγγλικά και αμερικανικά πρακτορεία ειδήσεων όπως τα CNN, Reuters και BBC, καθώς και σε εφημερίδες όπως οι New York Times, International Herald Tribune, Washington Post, Guardian, London Times και Financial Times.

Σχολιάστε

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>