Γράφει: ,

Συνέντευξη με τον Κωνσταντίνο Οικονομίδη, Επ. Νομικό Συμβούλο του Ελληνικού Υπουργείου Εξωτερικών

στον Αχιλλέα Αιμιλιανίδη

Ο Κωνσταντίνος Οικονομίδης υπήρξε επικεφαλής της νομικής υπηρεσίας του Ελληνικού Υπουργείου Εξωτερικών από το 1979 ως το 1995, ενώ από το 1996 μέχρι σήμερα ενεργεί ως επίτιμος νομικός σύμβουλος του Υπουργείο Εξωτερικών. Διετέλεσε Καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου, του οποίου σήμερα είναι Ομότιμος Καθηγητής, καθώς και μέλος της Επιτροπής Διεθνούς Δικαίου των Ηνωμένων Εθνών από το 1997 – 2003. Μέσα από αυτή τη διπλή ιδιότητα του ακαδημαϊκού διεθνολόγου και του νομικού συμβούλου του Ελληνικού Υπουργείου Εξωτερικών, βρίσκεται σε μοναδική θέση για να εκφράσει έγκυρες απόψεις σε σχέση με τη σημερινή διαμάχη μεταξύ Σκοπίων και Ελλάδας, τόσο από τη νομική, όσο και από την πολιτική πτυχή του ζητήματος.

Ας ξεκινήσουμε από την αρχή. Είχε ορθά η Ελλάδα θεωρήσει ως πράξη παράνομη την ενέργεια των Σκοπίων να αυτοαποκαλούνται ως Δημοκρατία της Μακεδονίας;

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η ιδιοποίηση και ο σφετερισμός της ονομασίας ολόκληρης της Μακεδονίας από τη Δημοκρατία των Σκοπιών, είναι πράξη παράνομη από άποψη διεθνούς δικαίου. Έχει συγκεκριμένα όλα τα χαρακτηριστικά μιας κατάχρησης δικαιώματος, πράξη που είναι αντίθετη με το διεθνές δίκαιο. Η Μακεδονία, ως γεωγραφικός προσδιορισμός, δεν ανήκει μόνο στα Σκόπια, αλλά ανήκει και στη Βουλγαρία και, κυρίως, ανήκει στην Ελλάδα που εξουσιάζει το μεγαλύτερο τμήμα της, πάνω δηλαδή από το 51%. Επιπλέον η Ελλάδα ορθώς εξέλαβε την ιδιοποίηση αυτή της ονομασίας από τα Σκόπια ως ένα είδος ηθελημένης παραγνώρισης της πραγματικής κατάστασης και του νομικού τίτλου της Ελλάδας πάνω στο έδαφος της δυτικής Μακεδονίας. Περαιτέρω, στο παρελθόν υπήρξαν σαφείς επεκτατικές βλέψεις, ιδιαίτερα εκ μέρους του Τίτο επί της δυτικής Μακεδονίας.

Μπορούσαμε όμως να εμποδίσουμε εξ ολοκλήρου την χρήση του όρου Μακεδονία;

Πιστεύω ότι κάναμε ένα λάθος. Αντί να προσπαθήσουμε να βρούμε αμέσως μια συμβιβαστική λύση, κάτι που ήταν σχετικά εύκολο την περίοδο 1991 – 1993, μια λύση δηλαδή που θα περιόριζε την ονομασία της Δημοκρατίας των Σκοπίων κατά τρόπο που να αφορά γεωγραφικά μόνο το έδαφός της, επιλέξαμε την μαξιμαλιστική προσέγγιση της ολοσχερούς απάλειψης, όχι μόνο του όρου Μακεδονία, αλλά και κάθε παράγωγου όρου από το νέο κράτος. Η θέση αυτή δεν ήταν εναρμονισμένη με το διεθνές δίκαιο, το οποίο δεν εμποδίζει ένα κράτος να λάβει την ονομασία του από την περιοχή την οποία επηρεάζει κυριαρχικά. Αυτό ήταν το βασικό λάθος που έγινε στην αρχή. Την θέση αυτή την εγκαταλείψαμε πολύ αργότερα, όταν και δεχθήκαμε μια σύνθετη ονομασία που θα περιέχει μεν την λέξη Μακεδονία, αλλά θα περιέχει και ένα γεωγραφικό προσδιορισμό, κατά τρόπο που να διαχωρίζει τα Σκόπια από τις δύο άλλες περιοχές, δηλαδή την Ελλάδα και την Βουλγαρία. Βεβαίως η ονομασία αυτή πρέπει να χρησιμοποιείται παντού. Η διπλή ονομασία για την οποία έγινε λόγος τελευταία είναι κωμική και απαράδεκτη.

Πέρα από τις νομικές πτυχές, πώς κρίνετε τον τρόπο που η πολιτική ηγεσία χειρίστηκε το θέμα;

Υπήρξε εσφαλμένη η στάση της Ελλάδας όταν τα άλλα κράτη άρχισαν το ένα μετά το άλλο να αναγνωρίζουν διεθνώς τα Σκόπια με το όνομα «Δημοκρατία της Μακεδονίας». Σήμερα, περίπου 120 κράτη έχουν αναγνωρίσει τα Σκόπια με το όνομα αυτό. Δεν υπάρχει αμφιβολία, κατά την άποψή μου, ότι από πρώτη ήδη αναγνώριση, έπρεπε να αντιδράσουμε δυναμικά με όλα τα μέσα που διαθέταμε, όχι μόνο στο πολιτικό και οικονομικό πεδίο, αλλά και στο νομικό πεδίο. Σχετικά με το τελευταίο, δηλαδή την νομική πλευρά του θέματος, νομίζω ότι θα μπορούσαμε εύκολα να υποστηρίξουμε πως όταν υφίσταται μια διεθνής διαφορά μεταξύ δύο κρατών, όπως εν προκειμένω μεταξύ Ελλάδας και Σκοπίων, η οποία διαπιστώθηκε με τον πιο επίσημο τρόπο από τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, τότε τα τρίτα κράτη υποχρεούνται να τηρήσουν μια στάση ουδετερότητας καθ’ όλη την διάρκεια της εκκρεμοδικείας μέχρι και την επίλυση της διαφοράς. Στην προκειμένη περίπτωση, περισσότερα από 120 κράτη δεν σεβάστηκαν την πιο πάνω αρχή, χωρίς εμείς να αντιδράσουμε. Είμαι βέβαιος ότι αν είχαμε αντιδράσει άμεσα, ο αριθμός αυτός θα ήταν πολύ μικρότερος.

Το βέτο ήταν ορθή ενέργεια;

Εν συνεχεία κάναμε την ενδιάμεση συμφωνία του 1995, η οποία ήταν μια νομική πράξη και επέτρεψε στα δύο κράτη να αναθερμάνουν τις σχέσεις τους, παρά τη διαφορά τους και να συνεχίσουν τις διαπραγματεύσεις για εύρεση μιας λύσης σχετικά με το όνομα. Και φτάσαμε στη σημερινή κατάσταση, όταν τα Σκόπια βρίσκονται ένα βήμα πριν από την είσοδο στο ΝΑΤΟ και την έναρξη διαπραγματεύσεων με την Ευρωπαϊκή Ένωση και η Ελλάδα αντιλαμβάνεται ότι θα υποστεί μια οδυνηρή ήττα και δεν έχει πια άλλη επιλογή από το βέτο. Εν προκειμένω, η χρήση του βέτο υπήρξε μια ορθή πράξη της Ελλάδας που απέφερε θετικά αποτελέσματα, εφόσον το ΝΑΤΟ απεφάνθη ότι για να προσκληθούν τα Σκόπια στη Βορειοατλαντική Συμμαχία θα πρέπει να βρεθεί μια λύση στη διαφορά τους με την Ελλάδα. Το βέτο ήταν πια η μόνη επιλογή για να ξεφύγουμε από μια οδυνηρή ήττα. Οπότε αυτό που το 1993 ήταν κάτι πολύ εύκολο, δηλαδή μια σύνθετη ονομασία με γεωγραφικό προσδιορισμό που να καλύπτει μόνο το έδαφος που κυριαρχικά εξουσιάζουν τα Σκόπια, σήμερα είναι εξαιρετικά δύσκολο και έχει αποκτήσει νέες παραμέτρους. Είναι γεγονός πάντως ότι η Ελλάδα δεν μπορεί πια να κάνει πίσω και πρέπει να αγωνιστεί με όλες τις δυνάμεις της για να πετύχει μια λύση συμβιβαστική που όμως να την ικανοποιεί.

Μια τελευταία ερώτηση. Είναι το όνομα τόσο σημαντικό για τα Σκόπια ώστε να απωλέσουν την ένταξη στο ΝΑΤΟ και την ΕΕ;

Η Ελλάδα θεωρεί ότι η ένταξη στο ΝΑΤΟ και την ΕΕ είναι τόσο σημαντικά για τα Σκόπια ώστε να μπορέσει να επιτευχθεί συμβιβασμός. Τα Σκόπια όμως υποστηρίζονται από τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες επιδιώκουν με κάθε τρόπο την ένταξη των Σκοπίων στη Βορειοατλαντική Συμμαχία. Ουσιαστικά πρόκειται για ένα είδος σκακιέρας, χωρίς κάποιος να μπορεί να είναι βέβαιος για τις επόμενες κινήσεις. Προσωπικά πιστεύω πως αν η Ελλάδα υποχωρήσει τώρα, θα υποστεί μια μεγάλη ήττα, κάτι που είναι σημαντικό για τα πρόσωπα που βρίσκονται στην εξουσία. Όταν η κυβέρνηση Καραμανλή έχει εκτεθεί τόσο πολύ και υποστηρίζεται από την ελληνική κοινή γνώμη, δεν νομίζω πως θα πρέπει να αναμένουμε να υποχωρήσει. Πιστεύω πάντως ότι μπορούμε ακόμα να βρούμε μια συμβιβαστική λύση.

One Comment

  1. Pingback

Σχολιάστε

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>