Γράφει:

Για την παιδεία

Του Nίκου Oρφανίδη

Ζούμε στην εποχή των ραγδαίων αλλαγών και μεταβολών. Στα χρόνια της συνεχούς ρευστότητος και διαφοροποίησης του πολιτισμικού και κοινωνικού τοπίου, με τον νεοφανή πλέον διαπολιτισμικό τόπο της οικουμενικότητος και της παγκοσμιότητος. Στην κυριαρχία και τον κατακλυσμιαίο καταιγισμό των γνώσεων και των πληροφοριών. Στο τοπίο της κυβερνητικής. Στην αποθέωση της ηλεκτρονικής τεχνολογίας. Στην μεταβιομηχανική κοινωνία της παγκοσμιοποίησης. Στην κυριαρχία ή επικυριαρχία της οικονομίας. Στην διαφοροποίηση και αντιστροφή των ρόλων, αλλά και του ρόλου και της αποστολής της παιδείας και του εκπαιδευτικού. Στην μετάθεσή μας, από τον τόπο του ανθρώπου και του οικουμενικού ανθρωπισμού, στον οικονομικό άνθρωπο. Στις επιταγές και τα ζητούμενα της οικονομίας, με την αποθέωση του χρήματος. Έτσι, ο άνθρωπος, ως κέντρο του σύμπαντος κόσμου μέσα στους αιώνες που διανύσαμε από την εποχή του ελληνικού ανθρωπισμού, φαίνεται να αποσύρεται, για να επιβληθούν, πλέον, οι αξίες της οικονομίας, την οποία απροκάλυπτα αλλά και επιτακτικά καλείται να υπηρετήσει η παιδεία.

Έχω την άποψη πως η αγωγή και η παιδεία των νέων δεν μπορεί και δεν πρέπει να περιορίζονται, να παγιδεύονται και να εγκλωβίζονται, κατά τρόπο ασφυκτικό, στα μέτρα μιας ολοένα κορυφούμενης χρησιμοθηρίας και ωφελιμισμού. Ο στενόχωρος πραγματισμός της Δύσεως ανέδειξε και οδήγησε εσχάτως την παιδεία και την εκπαίδευση σε μια στυγνή και απρόσωπη βιομηχανία γνώσεων, σε τόπο ενός ανελέητου ανταγωνισμού και συναγωνισμού και σε μια χωρίς όρια και ανεξέλεγκτη οικονομική διαδικασία αναζήτησης κέρδους. Ζητούμενο στις μέρες μας δεν φαίνεται να είναι ο άνθρωπος, αλλά οι ανάγκες της οικονομίας. Η παιδεία έτσι καλείται να υπηρετήσει τις ανάγκες της οικονομίας, με την αξιοποίηση και χρήση του όγκου και της πληθώρας των γνώσεων και των πληροφοριών.

Όπως σημειώνεται ενδεικτικά στην απόφαση και τη συνακόλουθη διακήρυξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη Λισσαβώνα, ζητούμενο είναι «να γίνει η Ευρωπαϊκή Ένωση η πιο ανταγωνιστική και δυναμική οικονομική οντότητα στον κόσμο βασισμένη στην κοινωνία της γνώσης, ικανή για συνεχή οικονομική ανάπτυξη με περισσότερα και καλύτερα επαγγέλματα και μεγαλύτερη κοινωνική συνοχή.».

Με αφορμή και εκκινώντας από αυτή τη γενικότατη διακήρυξη, η οποία, όμως, διατυπώνει με σαφήνεια το τοπίο της προσδοκώμενης πορείας και ανάπτυξης, αλλά και το ρόλο της παρεχόμενης παιδείας, διαπιστώνουμε πως φαίνεται να οδηγούμαστε σε μια ριζικώς δραματική μετατόπιση των στόχων, των σχεδιασμών και των οραματισμών της ευρύτερης παιδείας και αγωγής, όπως την είχαμε βιώσει και αναπτύξει μέσα στους αιώνες και εσχάτως στα μέτρα του ευρωπαϊκού ανθρωπισμού και διαφωτισμού. Η παιδεία και η εκπαίδευση καλείται, πλέον, να υπηρετήσει τις νέες ανάγκες, καθίσταται, ως ένα βαθμό, θεραπαινίς της οικονομίας αλλά και της διαφαινόμενης ή εξελισσόμενης παγκοσμιοποίησης ενός οικονομικού οικουμενισμού. Η παιδεία φαίνεται να καθίσταται μέρος, στοιχείο ή μοχλός της παραγωγικής διαδικασίας, με όλα όσα φαίνεται να προκύπτουν ως συνέπεια και αποτέλεσμα.

Το ερώτημα είναι πώς διασώζουμε το ανθρώπινο πρόσωπο. Πώς διαφυλάσσουμε την ανθρωπιστική παιδεία που τόσο απαιτούν οι χαλεποί καιροί που διανύουμε, ως αντιστάθμισμα στην καθολική απαξίωση και τον μηδενισμό των αξιών. Έχω την άποψη πως, χωρίς να αναιρείται ο στόχος της συνάντησης της παιδείας με τις νεοφανείς ανάγκες της κοινωνίας αλλά και της οικονομίας στα μέτρα μιας αειφόρου ανάπτυξης, θα πρέπει να επιμείνουμε με σταθερότητα, με συνέπεια αλλά και ευελιξία στο ζητούμενο του ανθρωπισμού, χωρίς εμμονές σε παρωχημένες λογικές και νοοτροπίες. Χωρίς εμμονές σε ιδεολογήματα. Χωρίς νοσηρές εμμονές σε ιδεολογικά σχήματα που μας οδήγησαν, στον αιώνα που διανύσαμε, στον ολοκληρωτισμό. Εκσυγχρονισμός και ανανέωση και αλλαγή δεν πρέπει να οδηγούν στην ισοπέδωση της μνήμης και της ιστορίας που οι λαοί της Ευρώπης κομίζουν. Η ιδιοπροσωπία μας ως λαού θεμελιώθηκε μέσα στους αιώνες στην γλωσσική μας δυναμική, στις αξίες που η καθ’ ημάς ανατολή και το Βυζάντιο καταθέτουν. Θεμελιώθηκε και στηρίχθηκε στο ιδεώδες και όχι στο ιδεολόγημα του ελληνικού ανθρωπισμού, που η Ευρώπη ανέδειξε σε κώδικα αξιών.

O Nίκος Oρφανίδης είναι Mέλος της Eπιτροπής Eκπαιδευτικής Yπηρεσίας, τέως Διευθυντής του Παιδαγωγικού Iνστιτούτου

Σχολιάστε

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>