Σχέσεις ΕΕ-Τουρκίας: Μια πολύπλοκη και αβέβαιη πορεία

Από την δεκαετία του 1960 η Τουρκία επιδίωξε μια όσο το δυνατό στενότερη σχέση με την ΕΟΚ (μετέπειτα Ευρωπαϊκή Ένωση), η οποία θα οδηγούσε σταδιακά στην πλήρη ένταξη της χώρας στην Κοινότητα. Παρόλο που στη Δυτική Ευρώπη επικρατούσε η άποψη ότι η Τουρκία είναι μια συμμαχική χώρα, ποτέ δεν υπήρξε ενθουσιασμός στην ιδέα ότι η χώρα αυτή θα γινόταν πλήρες μέλος της Κοινότητας. Το 1989 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι θα ήταν πρώιμο να συζητηθεί το ενδεχόμενο έναρξης ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Τουρκία. Η σχέση των δύο μερών, ΕΕ-Τουρκίας, ωρίμασε σταδιακά στο πλαίσιο της Συμφωνίας της Άγκυρας (1963) και της Τελωνειακής Ένωσης (1995).

Η πορεία προς την ένταξη
Στην μεταψυχροπολεμική εποχή, το ενδεχόμενο ένταξης της Τουρκίας στην ΕΕ αντιμετωπίστηκε κάτω από ένα καινούργιο πρίσμα. Η συμμετοχή της Τουρκίας στο ΝΑΤΟ δεν μπορούσε να διασφαλίσει από μόνη της τον ευρωπαϊκό προσανατολισμό της χώρας. Παρ’ όλες τις διαφορετικές τάσεις ανάμεσα στα κράτη μέλη της ΕΕ, επικράτησε η άποψη ότι πρέπει να δοθούν κίνητρα στην Τουρκία να έρθει πιο κοντά στην Ένωση, χωρίς όμως να εξεταστεί άμεσα το ενδεχόμενο ένταξης. Έτσι η ΕΕ οικοδόμησε μια στρατηγική προσέγγιση απέναντι στην Τουρκία, η οποία απέβλεπε στην θεσμική και οικονομική ενίσχυση της, κατά τρόπο ώστε να είναι ικανή να αρχίσει ενταξιακές διαπραγματεύσεις στο μέλλον. Ως καθοριστικά βήματα στην εξέλιξη των σχέσεων ΕΕ-Τουρκίας, μπορούν να θεωρηθούν τα εξής:
• Το 1997 η Τουρκία ανακηρύσσεται επιλέξιμο για ένταξη κράτος.
• Από το φθινόπωρο του 1998, η Επιτροπή εκδίδει ετήσια Έκθεση Προόδου για την Τουρκία.
• Το 1999 η ΕΕ ανακηρύσσει την Τουρκία υποψήφιο κράτος.
• Το 2004 η ΕΕ δίνει στην Τουρκία ημερομηνία έναρξης ενταξιακών διαπραγματεύσεων, με την προϋπόθεση ότι η τελευταία (α) θα υιοθετήσει έξι νομοθετικά πακέτα που αφορούσαν την ενίσχυση του κράτους δικαίου και του καθεστώτος ανθρωπίνων δικαιωμάτων και (β) θα υπογράψει το σχετικό πρωτόκολλο στην Συνθήκη της Άγκυρας.
• Στις 3 Οκτωβρίου 2005, η ΕΕ αρχίζει ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Τουρκία, στο πλαίσιο διακυβερνητικής διάσκεψης και σύμφωνα με καθορισμένο Διαπραγματευτικό Πλαίσιο.

Ένταξη ή ειδική σχέση

Το 2004 η ΕΕ έδωσε υπόσχεση στην Τουρκία ότι, εφόσον υιοθετήσει και εφαρμόσει το κοινοτικό κεκτημένο και αναλάβει τις ευθύνες που απορρέουν από την ιδιότητα του κράτους μέλους, τότε θα ενταχθεί στην ΕΕ. Σε περίπτωση, όμως, που η Τουρκία δεν κατορθώσει να εκπληρώσει τα πιο πάνω, τότε η ΕΕ επιφυλάχθηκε να οικοδομήσει μια ειδική σχέση με την Τουρκία. Παρόλο που το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα είναι η πλήρης ένταξη της Τουρκίας στην ΕΕ, η διαδικασία που ακολουθείται είναι ανοικτού τέλους, δηλαδή το τελικό αποτέλεσμα δεν καθορίζεται εκ των προτέρων.

Για να μπορέσει η Τουρκία να ενταχθεί στην ΕΕ, οφείλει να εκπληρώσει κάποια κριτήρια, τα οποία συνοψίζονται στα 35 κεφάλαια του κοινοτικού κεκτημένου. Μέχρι στιγμής η διαπραγμάτευση αυτών των κεφαλαίων κινείται με αργούς ρυθμούς και η τελευταία έκθεση της Επιτροπής σημειώνει ότι η Τουρκία έχει ένα μακρύ δρόμο να διανύσει και οφείλει να συνεχίσει τον πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων με γοργούς ρυθμούς και αποφασιστικότητα.

Πέραν όμως από τα τεχνοκρατικά ζητήματα, η Άγκυρα έχει να αντιμετωπίσει μια σειρά πολιτικών ζητημάτων που αφορούν κυρίως τον έντονο σκεπτικισμό που αναπτύχθηκε ανάμεσα σε κράτη και πολίτες της ΕΕ, όπως και την μείωση του ενθουσιασμού μερίδας της ελίτ και των πολιτών της χώρας στην προοπτική ένταξης. Από τη μια, σε επίπεδο κρατών και λαών της Ευρώπη, επικρατεί έντονος σκεπτικισμός για τις πολιτικές και οικονομικές επιπτώσεις μιας πιθανής ένταξης της Τουρκίας στην ΕΕ και από την άλλη, μεγάλο μέρος του τουρκικού λαού και της ηγεσίας του θεωρούν ότι οι απαιτήσεις της ΕΕ για την ένταξη της χώρας είναι υπερβολικές σε σχέση με το ενδεχόμενο όφελος.

Δύο τάσεις

Η διεύρυνση της ΕΕ είναι μια πολιτική διαδικασία διαπραγμάτευσης. Σε σχέση με την προοπτική ένταξης της Τουρκίας στην ΕΕ, ανάμεσα στα κράτη μέλη της Ένωσης επικρατούν δύο τάσεις. Η Βρετανία, η Σουηδία και η Φιλανδία υποστηρίζουν ότι η ένταξη της Τουρκίας στην ΕΕ είναι ζωτικής σημασίας για την Ένωση και το μόνο επιδιωκόμενο αποτέλεσμα. Τα πιο πάνω κράτη υποστηρίζουν ότι οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις της Τουρκίας πρέπει να συνεχιστούν πάση θυσία, διότι το κόστος από μια πιθανή διακοπή των διαπραγματεύσεων θα είναι πολύ μεγάλο για την ΕΕ. Από την άλλη, κράτη όπως η Γαλλία, η Γερμανία και η Αυστρία θεωρούν ότι η πρόοδος και η κατάληξη της ενταξιακής διαδικασίας θα εξαρτηθεί από την πρόοδο που θα παρουσιάσει η Τουρκία και από την δυνατότητά της να προσαρμοστεί με τις αρχές, τον τρόπο λειτουργίας και την πολιτική κουλτούρα που διέπει την ΕΕ. Τα κράτη αυτά αναγνωρίζουν την πολύπλευρη σημασία της Τουρκίας για την ΕΕ. Για αυτό το λόγο, θεωρούν ότι σε περίπτωση που αυτή η χώρα δεν μπορεί να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις που προκύπτουν από την ιδιότητα του κράτους μέλους της ΕΕ, θα πρέπει να συνδεθεί με τις δομές και τους θεσμούς της ΕΕ.

Η διαφοροποίηση της Γαλλίας

Η σχετική ισορροπία ανάμεσα στα κράτη μέλη της ΕΕ φάνηκε να ανατρέπεται όταν ο Πρόεδρος της Γαλλίας ζήτησε να προκαθοριστεί το αποτέλεσμα των ενταξιακών διαπραγματεύσεων της Τουρκίας με την Ένωση. Ο κ. Σαρκοζί υποστήριξε ότι η Τουρκία δεν μπορεί να γίνει πλήρες κράτος μέλος της ΕΕ για μια σειρά από πολιτικούς, οικονομικούς, γεωγραφικούς και πολιτισμικούς λόγους. Ως εκ τούτου υποστήριξε την οικοδόμηση μιας ειδικής σχέσης ανάμεσα στην Τουρκία και την ΕΕ. Μετά από ένα σχετικό διάστημα έντασης, η Γαλλία επέστρεψε στην αρχική της θέση. Δηλαδή, υποστηρίζει πλέον τη συνέχιση των διαπραγματεύσεων με ανοικτό τόσο το ενδεχόμενο της πλήρους ένταξης όσο και το ενδεχόμενο της ειδικής σχέσης, χωρίς όμως να έχει κρύψει ποτέ τον σκεπτικισμό της απέναντι στο ενδεχόμενο της πλήρους ένταξης.

ΕΕ-Τουρκία και Κυπριακό

Η πρόοδος των ενταξιακών διαπραγματεύσεων της Τουρκίας επηρεάζεται καθοριστικά από την εκπλήρωση των θεσμικών υποχρεώσεων της έναντι της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η Τουρκία οφείλει να ανοίξει τα λιμάνια και αεροδρόμια της και να άρει όλους του περιορισμούς στη διακίνηση προϊόντων. Οφείλει επίσης να αρχίσει μια διαδικασία ομαλοποίησης των σχέσεων της με την Κυπριακή Δημοκρατία. Η ΕΕ θεωρεί ότι στο πλαίσιο των ενταξιακών διαπραγματεύσεων, η Τουρκία οφείλει να αναγνωρίσει όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ. Τέλος, η Τουρκία οφείλει να στηρίζει τις προσπάθειες του ΟΗΕ για επίλυση του Κυπριακού, σύμφωνα με τις αρχές πάνω στις οποίες θεμελιώθηκε η ΕΕ. Παρόλο που η εξέλιξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων της Τουρκίας επηρεάζονται από το Κυπριακό, η κατάληξη αυτών των διαπραγματεύσεων δεν μπορεί να καθοριστεί από αυτό το ζήτημα.

Σχολιάστε

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>