Γράφει:

Ευρωπαϊκή Μεταρρυθμιστική Συνθήκη: Η ουσία και η αναγκαιότητα της νέας Συνθήκης

της Χριστίνας Ιωάννου

Κουτάκι:Η ΕΕ χρειάζεται μια συνέχεια στην πορεία της και την χρειάζεται χθες! Δεν αντιλέγω ότι κάποια σχόλια και επικρίσεις είναι αξιόλογα και αξιοσημείωτα. Σίγουρα η νέα Συνθήκη εμπεριέχει ελλείψεις και αδυναμίες, αφού είναι προϊόν συμβιβασμού 27 κρατών-μελών. Το ερώτημα όμως είναι, πώς προχωρούμε;

Τον Ιούνιο του 2005 η Ευρωπαϊκή Συνταγματική Συνθήκη ενταφιάστηκε. Ή μήπως όχι; Το μήνυμα πάντως του λαού σε Γαλλία και Ολλανδία ήταν ξεκάθαρο: με ποσοστά 55% και 62% σε αντίστοιχα δημοψηφίσματα, η Συνταγματική Συνθήκη απορρίφθηκε με ένα ηχηρό «όχι». Έτσι, η διαδικασία επικύρωσης του Ευρωσυντάγματος τελματώθηκε οριστικά και η ΕΕ βυθίστηκε σε μια βαθιά κρίση – την βαθύτερη ίσως στην ιστορία της. Θύμιζε κάτι από την Ευρώπη του Ντε Γκωλ της δεκαετίας του 1960, τότε που τα αδιέξοδα φαίνονταν απροσπέλαστα. Και όμως, η αδήριτη ανάγκη «τέχνας κατεργάζεται»!

Η μακρά «περίοδος περισυλλογής» που επακολούθησε το Γαλλικό και Ολλανδικό «όχι», ήταν μια περίοδος μεγάλου προβληματισμού, κατά την οποία οποιαδήποτε περαιτέρω πρόοδος ως προς το όραμα της Ευρωπαϊκής εμβάθυνσης και ολοκλήρωσης παγοποιήθηκε προσωρινά. Με την Ευρωπαϊκή Συνταγματική Συνθήκη τοποθετημένη στο «ψυγείο», σίγουρα το πεδίο για τους οραματιστές του φιλόδοξου και τολμηρού αυτού εγχειρήματος σκοτείνιασε για κάποιο διάστημα. Δεν έμελλε όμως να είναι και το τέλος, αφού οι πρωταγωνιστές θα έψαχναν για μια υπαλλακτική οδό. Ή μήπως θα έψαχναν απλά για ένα «παράθυρο»; Σε αυτό αποσκοπούσε τελικά η φαινομενικά σκοτεινή αυτή «περίοδος περισυλλογής»;

Η Ευρωπαϊκή Μεταρρυθμιστική Συνθήκη, ή Συνθήκη της Λισσαβόνας όπως είναι ευρέως γνωστή, έχει όντως προκαλέσει αρκετά αρνητικά σχόλια και χαρακτηρισμούς. Επιθέσεις που έχουν εξαπολύσει διάφοροι μελετητές, ή απλοί σχολιαστές της εν λόγω Συνθήκης, την χαρακτηρίζουν ως το «παράθυρο» μέσω του οποίου προσπαθούν κάποιοι να περάσουν το απερριφθέν Ευρωπαϊκό Σύνταγμα, που όπως φαίνεται τελικά καθόλου δεν ξεχάστηκε στο «ψυγείο». Το κείμενο της Συνθήκης της Λισσαβώνας έχει ένα καθαρά «τεχνικό» χαρακτήρα (με δυσνόητες για τον απλό πολίτη ορολογίες), που διατηρεί, σε μεγάλο βαθμό, το πνεύμα του Ευρωσυντάγματος. Πρόκειται απλώς για μια μεταμφίεση, θα υποστήριζαν κάποιοι, αφού η μετονομασία της Συνθήκης από Συνταγματική σε Μεταρρυθμιστική είχε ένα καθαρά «στρατηγικό» στόχο∙ στόχευε στο να παρακαμφθεί η υποχρέωση δημοψηφισμάτων, που ενδεχομένως να εμβάθυναν την κρίση στους κόλπους της ΕΕ. Επανήλθε δηλαδή τροποποιημένη ως προς την ονομασία της, μόνο και μόνο για να μην υποβληθεί στην κρίση των λαών. «Προκλητική περιφρόνηση» στο ιερό εκλογικό δικαίωμα των πολιτών, έχουν κάποιοι ισχυριστεί. Ορθώς; Ή μήπως όχι;

Η προβληματική φύση των δημοψηφισμάτων

Κάθε νόμισμα έχει δύο πλευρές. Έτσι και στην περίπτωση αυτή θα μπορούσαμε να πούμε ότι από τη μια πλευρά είναι δικαιολογημένες οι αντιδράσεις αυτές, αφού σίγουρα η άσκηση του εκλογικού δικαιώματος του πολίτη είναι η πιο αντιπροσωπευτική για το λαό μέθοδος λήψης αποφάσεων. Από την άλλη πλευρά όμως, το καίριο ερώτημα που είθισται να μας απασχολεί είναι το κατά πόσον ο μέσος πολίτης πραγματικά γνωρίζει τι καλείται να επικυρώσει με τη ψήφο του. Και έστω κι αν συνταχθεί ένα απλό εγχειρίδιο που να επεξηγεί τους τεχνικά δυσνόητους όρους του κειμένου της Συνθήκης, πόσοι θα είναι αυτοί που πραγματικά θα το διαβάσουν; Αξίζει να επισημανθεί ότι, στατιστικές μελέτες του γνωστού Ευρωβαρόμετρου καταδεικνύουν μια αυξανόμενη τάση στο δημοκρατικό έλλειμμα σε πολλά κράτη-μέλη της ΕΕ, από τα οποία η Κύπρος δεν αποτελεί εξαίρεση.
Για κάποιους υπάρχει μια προφανής λύση σε αυτό το ζήτημα: ας διεξαχθούν δημοψηφίσματα για την επικύρωση της Συνθήκης κι ας ψηφίσουν, στο κάτω κάτω, όσοι πραγματικά νοιάζονται. Αυτή η εισήγηση είναι μάλλον προβληματική: Πρώτον, ποιος μπορεί να εγγυηθεί ότι στα δημοψηφίσματα ψηφίζουν μόνο όσοι πραγματικά νοιάζονται για το επικείμενο θέμα; Για πολλούς τα δημοψηφίσματα αποτελούν απλά μια πλατφόρμα διαμαρτυρίας. Αυτό έχει καταδείξει εξάλλου, εν μέρει, και το Γαλλικό δημοψήφισμα για την επικύρωση του Ευρωσυντάγματος το 2005. Δεύτερον, αν υποθέσουμε ότι τελικά ψηφίζουν μόνο αυτοί που πραγματικά νοιάζονται, τότε ποιο ποσοστό του πληθυσμού θα εξασκήσει το δικαίωμά του; Μάλλον θα είναι απογοητευτικός ο αριθμός αυτός. Άρα, πόσο αντιπροσωπευτικό θα είναι τελικά ένα τέτοιο δημοψήφισμα; Σίγουρα πάντως όχι τόσο όσο μερικοί πιστεύουν και διακηρύττουν.
Μήπως είναι καιρός να σταματήσουμε να συζητούμε για επουσιώδη θέματα και επικεντρωθούμε στην ουσία; Διότι στο τέλος όλοι αυτοί που διαμαρτύρονται για το αν πρέπει να διεξαχθούν δημοψηφίσματα ή όχι, προσπαθούν να αναγάγουν τα επουσιώδη θέματα και να επισκιάσουν τα ουσιώδη. Εξάλλου τα Εθνικά Κοινοβούλια – τα οποία καλούνται να επικυρώσουν τη Συνθήκη σε 26 από τα 27 κράτη-μέλη (εξαιρείται η Ιρλανδία όπου το Σύνταγμα απαιτεί δημοψήφισμα) – αναγνωρίζονται πλήρως ως αναπόσπαστο τμήμα του δημοκρατικού ιστού του κάθε κράτους. Είναι άρα λυπηρό να νιώθει σήμερα ο πολίτης ότι το κοινοβούλιο που αυτός απευθείας εξέλεξε δεν αποτελεί ένα άμεσα αντιπροσωπευτικό θεσμικό όργανο. Διότι αυτό καταδεικνύει η διαμαρτυρία ενάντια στην επικύρωση δια της κοινοβουλευτικής οδού. Ή μήπως δεν είναι αυτό; Μήπως όλα αυτά είναι απλά «προφάσεις εν αμαρτίαις»;

Η ανάγκη για υιοθέτηση της Συνθήκης

Μελετώντας τις κύριες πρόνοιες της νέας Συνθήκης, αναντίλεκτα συμπεραίνεται ότι, η Συνθήκη της Λισσαβόνας, που πιστώνεται πλέον στο ενεργητικό της Πορτογαλικής Προεδρίας, είναι μια πολύ σοβαρή μεταρρυθμιστική προσπάθεια. Οι σημαντικές θεσμικές καινοτομίες που εισάγει στοχεύουν στο να καταστήσουν την ΕΕ ισχυρότερη στη διεθνή σκηνή, και τους μηχανισμούς λήψης αποφάσεών της αποτελεσματικότερους. Είναι σίγουρα ένα θετικό βήμα για την ΕΕ και το μέλλον της. Eπιφυλάξεις κατά της Συνθήκης έχουν βέβαια εκφραστεί έντονα στον τύπο τους τελευταίους μήνες. Πολλά έχουν λεχθεί, αρκετά εκ των οποίων, όμως, είναι σίγουρα κάπως παρατραβηγμένα. Μερικά μάλιστα – είναι λυπηρό να επισημάνω – είναι και αβάσιμα. Ορισμένα έντυπα, για παράδειγμα, υποστηρίζουν ότι η εν λόγω Συνθήκη αντικαθιστά όλες τις υφιστάμενες συνθήκες. Ουδέν αναληθέστερον! Η Συνθήκη της Λισσαβόνας τροποποιεί τις ισχύουσες συνθήκες, χωρίς να τις αντικαθιστά. Και αυτό δεν είναι κάτι καινούριο! Αντίθετα, αλλαγές στις συνθήκες της ΕΕ γίνονταν ανέκαθεν με την τροποποίηση προηγούμενων συνθηκών (όπως ακριβώς έγινε και με την Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη, αλλά και με τις Συνθήκες του Μάαστριχτ, του Άμστερνταμ και της Νίκαιας). Ας επικρίνουν, όσοι επιθυμούν, τη Συνθήκη, αλλά με αληθή επιχειρήματα. Διότι ναι μεν υπάρχει ανάγκη για ενημέρωση του πολίτη, αλλά αυτή η ενημέρωση πρέπει να γίνεται με τεκμηριωμένο τρόπο.

Σε τελική ανάλυση ένα πρέπει να μας απασχολεί ως Ευρωπαίους πολίτες. Και αυτό δεν είναι το κατά πόσον η Συνθήκη μπήκε από την πόρτα ή από το παράθυρο, ούτε το κατά πόσον πρέπει να διεξαχθούν δημοψηφίσματα ή όχι για την επικύρωσή της. Είναι το γεγονός ότι η ΕΕ χρειάζεται οπωσδήποτε μια νέα συνθήκη. Είναι αδιανόητο και σαφώς δυσλειτουργικό για την ΕΕ του 2008, με τα 27 πλέον κράτη-μέλη, να διέπεται από συνθήκες, και να λειτουργεί με κανόνες, που θεσπίστηκαν για μια Ευρώπη των 15. Τον Ιούνιο του 2005 η ΕΕ – αυτό το εν εξελίξει πρότυπο πολιτικής ολοκλήρωσης κρατών – δέχθηκε ένα μεγάλο πλήγμα όσον αφορά στην ενοποιητική της διαδικασία, το οποίο την κατέστησε, προσωρινά, λειτουργικά ανεπαρκή. Η ΕΕ χρειάζεται μια συνέχεια στην πορεία της και την χρειάζεται χθες! Δεν αντιλέγω ότι κάποια σχόλια και επικρίσεις είναι αξιόλογα και αξιοσημείωτα. Σίγουρα η νέα Συνθήκη εμπεριέχει ελλείψεις και αδυναμίες, αφού είναι προϊόν συμβιβασμού 27 κρατών-μελών. Το ερώτημα όμως είναι, πώς προχωρούμε; Υπάρχουν κάποιες ρεαλιστικές αντιπροτάσεις από όλους αυτούς που τόσο ηχηρά επικρίνουν, κατακρίνουν και απορρίπτουν την Ευρωπαϊκή Μεταρρυθμιστική Συνθήκη; Ή μήπως είναι καιρός να αναλογιστούμε τις συνέπειες μια νέας απόρριψης;

Η Χριστίνα Ιωάννου είναι Λέκτορας στο Τμήμα Ευρωπαϊκών Σπουδών και Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Λευκωσίας και μέλος της «Ομάδας Ευρώπης» της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Κύπρο.

Σχολιάστε

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>