Γράφει:

Η αβάσταχτη κενότητα της καινής παιδείας

της Εβίτας Παπαδοπούλου

«Την παιδείαν έτερον ήλιον είναι τοις πεπαιδευμένοις». Ο φωτεινός ήλιος του Ηράκλειτου σήμερα όλο και περισσότερο σκοτεινιάζει καθώς η δευτεροβάθμια παιδεία βουλιάζει όλο και περισσότερο σε μια παρατεινόμενη κρίση. Ο διάλογος των άμεσα ή έμμεσα εμπλεκομένων σε αυτήν κινείται μεταξύ της νέας τεχνολογικής προσέγγισης για την κατάκτηση της στους χώρους όπου κατεξοχήν αυτή υποτίθεται ότι προσφέρεται, δηλαδή στα σχολεία, και στα προγράμματα μαθημάτων που πρέπει να αναπροσαρμοστούν για να συμβαδίζουν και να ικανοποιούν τα νέα τεχνολογικά, κοινωνικά και άλλα δεδομένα.
Ωστόσο, ίσως η παιδεία να χρειάζεται μια ριζική αλλαγή σχετικά με τη σημαίνουσα διάσταση την οποία της δίνουμε: μια διάσταση η οποία δυστυχώς έχει ξεφύγει από την αρχική αρχαιοελληνική φιλοσοφική της προσέγγιση και έχει πάρει μια διαστρεβλωμένη υλιστική πορεία.
Στην Αρχαία Ελλάδα, λοιπόν, Παιδεία ήταν η διαδικασία της εκπαίδευσης του ανθρώπου, ώστε να βρει την αληθινή του μορφή, την πραγματική και γνήσια ανθρώπινη του φύση. Άρα η Παιδεία ήταν ένα ταξίδι εσωτερικό με το οποίο ο άνθρωπος μπορούσε να ανακαλύψει τον εαυτό του. Επειδή η συμμετοχή στα δημόσια (κοινωνικά και πολιτικά) πράγματα ήταν σημαντική, η Παιδεία στην αρχαία Αθήνα, είχε και ένα άλλο στόχο: να κάνει τον άνθρωπο καλό και ικανό πολίτη ή και κυβερνήτη. Η εκπαίδευση, επομένως, δεν αφορούσε στην εκμάθηση χειρο-τεχνικών γνώσεων, αλλά στην κατάκτηση του «καλού καγαθού» (ωραίου και καλού). Ο «καλός καγαθός» πολίτης εκτός από μορφωμένος (με τη σημερινή έννοια του όρου) είχε ποιότητα πνευματική, αισθητική, ηθική και σωματική: το τέλειο κράμα για έναν τέλειο πολίτη-στήριγμα ισχυρό της κοινωνίας και της πόλης του.
Τι είδους τέλειους πολίτες παράγει σήμερα το εκπαιδευτικό μας σύστημα; Σίγουρα όχι αυτούς της αρχαίας Αθήνας. Τα δευτεροβάθμια εκπαιδευτικά ιδρύματα εστιάζουν σε ένα και μοναδικό σκοπό: την εισαγωγή των μαθητών στα ανώτερα και ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα απ’ όπου θα αποφοιτήσουν οι μελλοντικοί επιστήμονες, εκείνοι, δηλαδή, που θα έχουν κατακτήσει ένα μικρό μέρος του παγκόσμιου επιστητού και ενδεχομένως αυτό να τους βοηθήσει να βάλουν και μερικές χιλιάδες ευρώ στην τσέπη εκπληρώνοντας έτσι το σκοπό της ανθρώπινης ζωής, την ευτυχία.
Η πνευματική, αισθητική, ηθική και σωματική διάσταση της παιδείας προφανώς δεν εξυπηρετεί τη σημερινή κοινωνία. Έτσι αυτές οι πτυχές της αρχαιοελληνικής παιδείας έχουν επιμελώς αποσυρθεί και ξεχαστεί. Η κοινωνική κρίση που σχετίζεται με αυτές ακριβώς τις αξίες όλο και βαθαίνει: καταστροφή του περιβάλλοντος, γκρίζες πόλεις, έγκλημα, παχυσαρκία.
Σήμερα θεωρούμε ότι ως κοινωνία έχουμε κατακτήσει ένα ανώτερο πολιτισμικό επίπεδο. Αν όντως έτσι νομίζουμε αυτό σημαίνει ότι η σημασιολογική οριοθέτηση της έννοιας πολιτισμός είναι προβληματική, επειδή εξαντλείται σε «επιδερμικά» ζητήματα και δεν μπαίνει μέσα βαθιά στον άνθρωπο: στην ψυχή και στο πνεύμα του.
Και φυσικά αυτό δεν είναι τυχαίο αφού παιδεία και πολιτισμός είναι συγκοινωνούντα δοχεία. Μια επιφανειακή παιδεία παράγει έναν επιφανειακό πολιτισμό μέσω των πολιτών που διαμορφώνει, πολίτες που με τη στείρα γνωσιοκεντρική, πνευματικά και ψυχικά στεγνή τους παιδεία δεν μπορούν να θεμελιώσουν την κοινωνία που απεγνωσμένα επιζητά σανίδα σωτηρίας στον φιλοσοφικό άνθρωπο.

Η Εβίτα Παπαδοπούλου είναι φιλόλογος

Σχολιάστε

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>