Γράφει:

Ποιός φοβάται τις αφλατοξίνες;

Οι ουσίες που βλάπτουν τον οργανισμό και την αξιοπιστία των κρατικών ελέγχων

 

Το διατροφικό σκάνδαλο με τις αφλατοξίνες εξελίχθηκε σε ένα πομπώδες κυνήγι μαγισσών προς εντυπωσιασμό του μέσου καταναλωτή. Στο τέλος όμως της ημέρας αυτοί που κυνηγούν, δεν θα έπρεπε ίσως να κυνηγούν κανέναν άλλο από τον ίδιο τον εαυτό τους, αφού πιθανόν να ευθύνονται σε μεγάλο βαθμό για αυτή την κατάσταση. Από την άλλη, αν δεν αλλάξει εκ βάθρων το σύστημα ελέγχων, τίποτα δεν μας εγγυάται ότι θα σταματήσουμε να ζούμε με τις αφλατοξίνες μόλις σβήσουν οι προβολείς της δημοσιότητας.

Πως φτάσαμε ως εδώ…

Η παρατεταμένη ανομβρία και η τρομερή συρρίκνωση της γεωργίας στην Κύπρο, την οποία καμιά κυβέρνηση δεν εργάστηκε σοβαρά για να την σταματήσει, οδήγησαν τους εμπόρους ζωοτρόφων στη λύση της εισαγωγής σιτηρών από το εξωτερικό για τις ζωοτροφές. Σιτηρά όπως κριθάρι, αραβόσιτος, σόγια, σόργος και ηλιανθόπιττα, εισάγονται από ευρωπαϊκές και τρίτες χώρες από εμπόρους και από την Επιτροπή Σιτηρών σε καθεστώς ελεύθερου ανταγωνισμού.

Η αλματώδης διεθνής αύξηση των σιτηρών τα τελευταία χρόνια οδήγησε τους εισαγωγείς στην αναζήτηση πιο φτηνών σιτηρών, κυρίως από τρίτες χώρες. Η εισαγωγή αυτών των σιτηρών εγκυμονεί πάντα ένα ρίσκο σχετικά με την ποιότητά τους. Ωστόσο όταν υπάρχει αυξημένη ζήτηση τα πάντα πωλούνται. Καλώς ή κακώς τα φτηνά σιτηρά διοχετεύτηκαν στην αγορά και, όπως αποδείχτηκε, κάποιες παρτίδες είχαν αυξημένα επίπεδα αφλατοξινών (που είναι ένα είδος μυκοτοξίνης ), οι οποίες αποτελούν παράγωγα από τους μύκητες που αναπτύσσονται στα σιτηρά.

Σε περιοδικούς ελέγχους οι οποίο πραγματοποιήθηκαν από τις Κτηνιατρικές Υπηρεσίες μέσω του Οργανισμού Γαλακτοκομικής Βιομηχανίας, βρέθηκαν τυχαία δείγματα νωπού γάλακτος να περιέχουν αφλατοξίνες άνω των επιτρεπομένων ορίων. Την χρονική στιγμή κατά την οποία διαπιστώθηκε το πρόβλημα κανείς δεν μπορούσε να πει πραγματικά από πότε υπήρχαν αυτά τα υψηλά επίπεδα, ποια τροφή είναι μολυσμένη, πού και σε ποιες ποσότητες διοχετεύτηκαν στην αγορά.

Μετά από μια ενδελεχή ερευνά από το Τμήμα Γεωργίας, το οποίο είναι υπεύθυνο για τους ελέγχους της εισαγωγής σιτηρών, εντόπισε κάποιες παρτίδες αραβόσιτου με αυξημένα επίπεδα μυκοτοξινών πολύ πάνω από τα επιτρεπτά όρια και ανακοινώθηκαν οι υπεύθυνοι εισαγωγείς.

Έλεγχοι κατόπιν εορτής

Οι έλεγχοι και η αποκάλυψη των υπαιτίων μετά τον σάλο που προκλήθηκε δεν είναι καθόλου τιμητική εξέλιξη για τους αρμόδιους φορείς. Εδώ δεν πρόκειται απλά για μια κομπίνα επιτήδειων εμπόρων που ήταν δύσκολο να αποκαλυφθεί εκ των προτέρων, αλλά όπως φαίνεται για ένα ολόκληρο κενό στο υπάρχον σύστημα ελέγχου.

Πρωτίστως, τίθεται ένα σοβαρό ερώτημα: πως εξασφάλισαν άδεια εισαγωγής οι εν λόγω έμποροι, από την στιγμή που τα σιτηρά ήταν μολυσμένα. Οι δυο έμποροι ισχυρίζονται ότι το Υπουργείο Γεωργίας έκανε αναλύσεις, οι οποίες απέδειξαν ότι τα επίπεδα των αφλατοξινών ήταν κάτω από τα επιτρεπτά όρια. Από αρμόδια χείλη ειπώθηκε μάλιστα ότι τα σιτηρά ήταν εντάξει και ότι η ανάπτυξη αφλατοξινών οφείλεται στις συνθήκες αποθήκευσής τους. Να σημειωθεί ότι, κατά μέσο όρο, τα σιτηρά αποθηκεύονται στις φάρμες γύρω στις 7-10 μέρες πλην ελαχίστων περιπτώσεων, χρονικό διάστημα ιδιαίτερα μικρό για την ανάπτυξη αφλατοξινών, σε σχέση με τους 2-3 ή και ακόμα περισσότερους μήνες κατά τους οποίους φυλάσσονται στις αποθήκες των εμπόρων. Επομένως, εάν όντως αναπτύχθηκαν αργότερα οι αφλατοξίνες, αυτό θα έπρεπε να είχε γίνει στις αποθήκες των εμπόρων.

Το άλλο ερώτημα είναι κατά πόσον είναι ορθές οι αναλύσεις και κατά πόσον έγινε σωστά η δειγματοληψία. Μιλώντας με χημικούς εξειδικευμένους στις αναλύσεις τροφίμων μας επεσήμαναν ότι από ένα φορτίο 16,000 τόνων, όπως ήταν τα συγκεκριμένα φορτία των ζωοτροφών, είναι αδύνατο να ληφθεί ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα το οποίο να είναι σωστό για όλο το φορτίο. Αυτό που απαιτείται είναι η συνεχής δειγματοληψία μέχρι την πλήρη εκφόρτωσή του. Υπάρχει η πιθανότητα, για παράδειγμα, σε κάποιες ποσότητες οι οποίες βρίσκονται στο πατάρι του πλοίου, να δημιουργηθούν συνθήκες όπως υψηλή θερμοκρασία και επίπεδα υγρασίας, ιδανικές για την ανάπτυξη αφλατοξινών. Ένα πλοίο για να εκφορτώσει στο λιμάνι χρειαζόταν γύρω στις 4-5 μέρες και συνήθως οι αρμόδιοι για τον έλεγχο πήγαιναν την πρώτη μέρα και έπαιρναν το δείγμα, χωρίς να πάρουν και από τις άλλες παρτίδες του φορτιού τις επόμενες μέρες .

Το κυνήγι μαγισσών και η υποκρισία των ενόχων

Και κάπως έτσι φτάσαμε στο κυνήγι των μαγισσών. Μετά την ανακάλυψη του μολυσμένου φορτιού σιτηρών επικράτησε κατά τη γνώμη μας ιδιαίτερη υποκρισία. Οι μεν έμποροι προσπάθησαν να δικαιολογήσουν τα αδικαιολόγητα και πείσουν ότι δεν φέρουν καμία ευθύνη, με θράσος το οποίο άντλησαν από το γεγονός ότι γνώριζαν την ανεπάρκεια των ελέγχων. Προσπάθησαν μάλιστα να κατηγορήσουν με έναν ανήθικο και αντιδεοντολογικό τρόπο τους παραγωγούς και τις συνθήκες μεταφοράς των σιτηρών για την ανάπτυξη των μυκοτοξινών. Ακόμα μερικοί κτηνοτρόφοι μας είπαν ότι δεν είχαν ενημερωθεί ότι το φορτίο ήταν από την Ινδία. Στο παιχνίδι αυτό μπήκαν και οι μύλοι ζωοτρόφων οι οποίοι, αφού αγόρασαν σε πολύ χαμηλές τιμές μεγάλες ποσότητες των συγκεκριμένων σιτηρών, προσπάθησαν να τις πουλήσουν στους παραγωγούς με την μορφή έτοιμης ζωοτροφής. Μπορούμε να μιλήσουμε για μια οργανωμένη προσπάθεια να διοχετευτούν στους παραγωγούς όσο το δυνατό μεγαλύτερες ποσότητες των συγκεκριμένων σιτηρών.

Αποτέλεσμα ήταν η αύξηση των περιστατικών μολύνσεων από μυκοτοξίνες στο νωπό γάλα, όπως και σε αλλά γαλακτοκομικά προϊόντα όπως γιαούρτι και χαλούμι. Από την στιγμή που μπήκαν αυτές οι μολυσμένες παρτίδες σιτηρών στην κατανάλωση είναι δύσκολο να εντοπιστούν και σχεδόν αδύνατο να δεσμευτούν. Για κάτι τέτοιο χρειάζεται πρωτίστως η συνεργασία του έμπορα ζωοτρόφων και του παραγωγού, κάτι το οποίο φαίνεται ότι δεν υπάρχει. Να πούμε μόνο χαρακτηριστικά ότι για να δεσμευτούν 8,000 τόνοι αραβόσιτου χρειάζονται 400 φορτηγά των 20 τόνων.

Οι έμποροι είχαν βέβαια συμφέρον να θολώσουν τα νερά, ενώ οι παραγωγοί βρέθηκαν εξ απροόπτου σε όλη αυτή την ιστορία και τελούν ακόμα σε άγνοια. Πολλές μέρες μετά το ξέσπασμα του σκανδάλου οι παραγωγοί δεν είχαν πάρει καμιά επίσημη ενημέρωση για το ποιες ήταν και που βρίσκονταν οι ακατάλληλες ζωοτροφές και τα πάντα κινούνταν στο επίπεδο της παραφιλολογίας. Το περίφημο σύστημα ιχνηλασιμότητας που κανονικά έπρεπε να εφαρμόσουν οι αρμόδιες υπηρεσίες ήταν προφανές ότι υπήρχε τυπικά, αλλά δεν εφαρμόστηκε ποτέ. Μετά από πολλές πιέσεις οι έμποροι παραχώρησαν την λίστα των φορτιών που πούλησαν, αλλά ήταν πλέον αργά διότι ένα μεγάλο μέρος είχε καταναλωθεί.

Από όλη την ιστορία των αφλατοξινών διαφάνηκαν έντονα τα προβλήματα στο σύστημα ελέγχουν του κρατικού μηχανισμού τα οποία εστιάζονται στην χαλαρότητα των ελέγχων, στην έλλειψη συντονισμού και στην αδυναμία άμεσης λήψης αποφάσεων. Ελλείψει ενός συντονιστικού φορέα για θέματα δημόσιας υγείας οι ευθύνες εντοπίζονται αποσπασματικά ανάμεσα στο Τμήμα Γεωργίας, στις Κτηνιατρικές Υπηρεσίες, στο Κρατικό Χημείο, στο Υπουργείο Γεωργίας, στις Υγειονομικές Υπηρεσίες, στον Οργανισμό Γαλακτοκομικής Βιομηχανίας και στο Κρατικό Χημείο με αποτέλεσμα πολλές φορές να δημιουργείται ολιγωρία αλλά και ένα παιχνίδι αλληλο-επίρριψης ευθυνών.

Μέσα σε αυτό το αλαλούμ ήταν απόλυτα φυσιολογικό να θεωρηθεί γελοία η ανακοίνωση των ονομάτων μικρών παραγωγών και τυροκομιών με την πρακτική του shame and blame (κατονομάζω και ντροπιάζω), χωρίς ουσιαστικά να ευθύνονται οι ίδιοι για το πώς κατέληξαν οι αφλατοξίνες στα εργαστήριά τους. Αλλά μάλλον φταίνε τα τυροκομία που δεν έχουν εξειδικευμένο χημικό για να ελέγχουν τι τους πασάρεται από το «αξιόπιστο» σύστημα ελέγχου. Φταίνε οι έμποροι σιτηρών που προσπαθούν να μεγιστοποιήσουν το κέρδος τους (αν είναι δυνατόν!). Φταίνε κατ’ άλλους οι παραγωγοί και οι συνθήκες φύλαξης των σιτηρών: ο ήλιος, η ξηρασία και η υγρασία της Κύπρου (λες και τα σιτηρά ήρθαν από την Γροιλανδία και όχι από την Ινδία). Μήπως τελικά φταίνε οι ταπεινές αγελάδες και τα πρόβατα που απεκκρίνουν μυκοτοξίνες στο γάλα; Ή μήπως η γνωστή υποκρισία όσων ηθελημένα ή μη δεν εκπληρώνουν το καθήκον τους, στο βωμό της διαφύλαξης συγκεκριμένων οικονομικών συμφερόντων;

2 Comments

  1. Γεώργιος Κατωδρύτης
    3 Νοεμβρίου 2008 20:42

    Αγαπητέ κύριε Μάριε Χριστοφόρου,

    Είμαι ο Διευθύνων Σύμβουλος της εταιρείας AGS Agrotrading Ltd η οποία εμπλέκεται στην υπόθεση των αφλατοξιών Λυπούμε να σε πληροφορήσω ότι παρ” όλο που διαπιστώνω φιλότιμη προσπάθεια εκ μέρους σου να ψάξεις την αλήθεια για την σχετική υπόθεση, το άρθρο σου είναι πλήρες ανακριβειών η οποία οφείλεται στην προφανώς στην επιφανειακή έρευνα που έχεις κάμει – λχ είναι γελοίο να αναφέρεσαι σε «πατάρια των πλοίων» επίσης σε πληροφορώ ότι λόγω της σχετικής μειωμένης παραγωγής σιτηρών στην ΕΕ τεράστιες ποσότητες σιτηρών έχουν εισαχθεί από 3ες χώρες σε όλες τις Ευρωπαϊκές χώρες χωρίς κανένα ιδιαίτερο ποιοτικό πρόβλημα

    Επίσης το σχόλιο σας ότι οι έμποροι «Προσπάθησαν μάλιστα να κατηγορήσουν με έναν ανήθικο και αντιδεοντολογικό τρόπο τους παραγωγούς και τις συνθήκες μεταφοράς των σιτηρών για την ανάπτυξη των μυκοτοξινών» είναι άστοχο και άδικο διότι η εταιρεία μας έχει αγοράσει τον Ινδικό Αραβόσιτο από διεθνή εταιρεία η οποία τον έχει εκτελωνίσει στην Κύπρο και τον έχει θέσει σε ελεύθερη κυκλοφορία στην Ευρωπαϊκή Ένωση μετά που το αρμόδιο τμήμα επιθεώρησης και εφαρμογής της σχετικής νομοθεσίας του Υπουργείου Γεωργίας είχε προβεί σε δειγματοληψία κατά την εκφόρτωση και μετά από την διενέργεια του αναγκαίου Ελέγχου και αναλύσεων έχει αποδεσμεύσει το σχετικό φορτίο για να πωληθεί στην Κυπριακή αγορά

    Η εταιρεία μας είχε επίσης διενεργήσει όλους τους αναγκαίους ελέγχους και αναλύσεις σε διαπιστευμένο χημείο στο Βέλγιο πριν και κατά την φόρτωση του αραβόσιτου και έχει επιβεβαιώσει ότι το σχετικό φορτίο πληρούσε όλες τις σχετικές προδιαγραφές της ΕΕ και ήταν κατάλληλο για να διατεθεί στην αγορά.

    Η εταιρεία μας έχει απορρίψει τους ισχυρισμούς του Υπουργείου Γεωργίας ότι σε μέρος του Ινδικού αραβόσιτου έχει εντοπιστεί αφλατοξίνη πέραν των ορίων που καθορίζει η ΕΕ, ανάλυση των σχετικών δειγμάτων σε διαπιστευμένο χημείου στο Βέλγιο, δείχνει ότι το επίπεδο της αφλατοξίνης είναι εντός των επιτρεπτών ορίων της ΕΕ και με βάση τα σχετικά αποτελέσματα η εταιρεία μας προτίθεται να προσβάλει δικαστικά την απόφαση του Υπουργείου να μην επιτρέψει διάθεση κάποιας ποσότητας στην Κυπριακή αγορά και να αξιώσει αποζημιώσεις από την Κυπριακή Κυβέρνηση για ζημίες που έχει υποστεί

    Όλα τα σχετικά αποδεικτικά στοιχεία είναι στην διάθεση σας να τα επιθεωρήσετε στα γραφεία μας

    Φιλικά
    Γ. Κατωδρύτης

  2. Μαριος Χριστοφόρου
    7 Νοεμβρίου 2008 00:20

    Αγαπητέ κύριε Κατωδρύτη,

    Καταρχήν σας ευχαριστώ για τα σχόλιά σας και δεν θα παραλείψω να έλθω και σε προσωπική επαφή μαζί σας για τα στοιχεία στα οποία αναφέρεστε. Όπως θα διαπιστώσατε, στο άρθρο μου δεν αναφέρομαι σε συγκεκριμένους εισαγωγείς σιτηρών και επομένως ούτε και στην εταιρεία σας. Προφανώς όμως θεωρείτε ότι το άρθρο αναφερόταν σε εσάς, επειδή το όνομα της εταιρείας σας είχε ανακοινωθεί από τον Υπουργό Γεωργίας.

    Η άποψή σας είναι καλοδεχούμενη, αλλά δεν παύει από το να είναι μόνο η δική σας εκδοχή. Οπως εσείς απορρίπτετε τα πορίσματα του Υπουργείου Γεωργίας περί ύπαρξης αφλατοξινών, άλλο τόσο μπορεί κάποιος να απορρίψει τις δικές σας αναλύσεις.

    Το γεγονός είναι ένα: Ότι βρέθηκαν στο γάλα υψηλά ποσοστά αφλατοξινών, ενώ υπήρξαν και σε ζώα κλινικά συμπτώματα. Συνεπώς πρέπει να υπήρχε πρόβλημα στην τροφή των ζώων. Από τη στιγμή που στην Κύπρο δεν παράγονται σιτηρά, οι μολυσμένες τροφές προήλθαν από εισαγωγή. Εκτός αν αμφισβητείτε το γεγονός ότι βρέθηκαν στο γάλα αφλατοξίνες.

    Οσο για τις συνθήκες φύλαξης και μεταφοράς, ίσως υπήρξε κάποιο θέμα, ωστόσο ο μεγαλύτερος χρόνος φύλαξης των σιτηρών είναι στις αποθήκες των εμπόρων και όχι στις φάρμες. Αρα δεν θεωρώ σωστό να ρίχνετε το φταίξιμο αποκλειστικά στους παραγωγούς.

    Αναφορικά με τους ελέγχους που έγιναν στο φορτίο, σύμφωνα με τις πληροφορίες μας είχαν εκφορτωθεί σιτηρά πριν ακόμα ολοκληρωθούν οι αναλύσεις.

    Ωστόσο δηλώνω έτοιμος να εξετάσω και τη δική σας εκδοχή, ως οφείλω.

Σχολιάστε

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>