Γράφει:

ΑΚΡΩΣ ΑΠΟΡΡΗΤΟ: Η βρετανική πολιτική στο κυπριακό (Μέρος Β’)

Στο προηγούμενο τεύχος της Άποψης είχαμε παραθέσει σειρά εγγράφων που σχετίζονταν με την μακροχρόνια στρατηγική αντίληψη που έχουν οι Βρετανοί σε σχέση με την διατήρηση του ρόλου τους στην Κύπρο και ειδικότερα για τη σημασία και χρήση των Βρετανικών Βάσεων στην Κύπρο. Στο παρόν τεύχος θα παρουσιάσουμε μερικές επιπρόσθετες πτυχές της βρετανικής πολιτικής στην Κύπρο που στόχο έχουν να καταδείξουν για άλλη μια φορά τον παρεμβατικό ρόλο της Βρετανίας στην υπόθεση της Κύπρου για εξυπηρέτηση, καθαρά και μόνο, των Βρετανικών στρατηγικών και πολιτικών επιδιώξεων τόσο στην Κύπρο όσο και στην ευρύτερη περιοχή. Σημειώνουμε ότι, τα παρατιθέμενα στοιχεία αποτελούν πρωτογενείς, και συνεπώς αδιαμφισβήτητες, αποδείξεις μέσα από τα αρχεία του Υπουργείου Εξωτερικών της Βρετανίας (Foreign Office).

Η Διχοτομική Πολιτική της Αγγλίας στην Κύπρο

Με την έναρξη του απελευθερωτικού αγώνα της ΕΟΚΑ η Βρετανική πολιτική είχε ξεκινήσει τις λεγόμενες «ασκήσεις επί χάρτου» για το καθεστώς που θα είχε η Κύπρος την επόμενη μέρα και που θα διασφάλιζε τα στρατηγικά της συμφέροντα, όπως έχουν παρουσιαστεί στο προηγούμενο τεύχος.

Μνημειώδες έργο της βρετανικής διχοτομικής πολιτικής στην Κύπρο αποτελεί το άκρως απόρρητο έγγραφο που φέρει τον τίτλο «Μνημόνιο για πιθανά σχέδια διχοτόμησης της Κύπρου» (A Μemorandum on Possible Schemes for the Partition of Cyprus) ημερομηνίας 10 Νοεμβρίου 1956. Σύμφωνα με το έγγραφο σκοπός του είναι να «εξέτασει τα πιθανά σχέδια για τη διχοτόμηση της Κύπρου σε ελληνική και τουρκοβρετανική ζώνη ή σε ελληνική, τουρκική και βρετανική, λαμβάνοντας υπόψη τις στρατηγικές, κοινωνικές και οικονομικές απαιτήσεις των ενδιαφερόμενων μερών».

Το έγγραφο αναφέρει συγκεκριμένα πέντε διαφορετικά σχέδια διχοτόμησης της Κύπρου αλλά πριν να τα αναφέρει παρουσιάζει κάποιες γενικές παρατηρήσεις για τον τρόπο και μέθοδο διχοτόμησης. Όλες οι παρατηρήσεις επαληθεύτηκαν τα αμέσως επόμενα χρόνια.

«Γενικές Παρατηρήσεις: Πριν να προχωρήσουμε στην εξέταση λεπτομερών λύσεων υπάρχουν κάποιες γενικές παρατηρήσεις υπό των φως των πιο πάνω παραγόντων:

  1. Η διχοτόμηση πρέπει να είναι τέτοια που να διαχωρίζει τόσο την περιοχή όσο και τους φυσικούς πόρους του νησιού μεταξύ των Ελλήνων και των Τούρκων.
  2. Οι δύο ζώνες, Ελληνική και Τουρκική, πρέπει να είναι όσο το δυνατό γίνεται αυτάρκης και ανεξάρτητες.
  3. Αυτό σημαίνει, συγκεκριμένα, ότι κάθε περιοχή θα πρέπει να έχει επαρκή υδατοπρομήθεια και πρόσβαση σε λιμάνι.
  4. Από τη στιγμή που υπάρχουν μόνο δύο λιμάνια (με δυνατότητες επέκτασης) για εξυπηρέτηση των δύο πλευρών μιας διχοτομημένης Κύπρου, δηλαδή η Αμμόχωστος και η Λεμεσός, συνεπάγεται ότι οποιοδήποτε σχέδιο διχοτόμησης πρέπει να είναι λειτουργικό και να δίδει από ένα λιμάνι στην Ελληνική και την Τουρκική ζώνη. Αυτός είναι καθοριστικός παράγοντας.
  5. Οι συνθήκες κάτω από τις οποίες η διχοτόμηση ενδέχεται να λάβει χώρα πρέπει να λάβουν υπόψη ότι έστω για ένα σύντομο χρονικό διάστημα θα χρειάζεται ο φυσικός διαχωρισμός των δύο ζωνών είτε με συρματοπλέγματα, είτε με διαχωριστική γραμμή η οποία θα περιπολείται.
  6. Αυτό σημαίνει ότι η γραμμή του διαχωρισμού πρέπει να είναι, όσο το δυνατόν, πιο εύκολα αναγνωρίσιμη.
  7. Δυστυχώς δεν υπάρχει φυσική γραμμή διαχωρισμού για να χρησιμοποιηθεί για αυτό το σκοπό.
  8. Αλλά, γενικά, είναι ξεκάθαρο ότι είναι πιο εύκολο να διαχωριστεί η χώρα με μια γραμμή διαμέσου του εδάφους παρά διαμέσου των βουνών.
  9. Από τη στιγμή που οι δύο φυλές συνυπάρχουν μεταξύ τους σε όλες τις κατοικημένες περιοχές του νησιού κανένα σχέδιο διχοτόμησης δεν μπορεί να αφήσει τους Έλληνες κυρίαρχους στην ελληνική ζώνη και του Τούρκους κυρίαρχους στην τουρκική.
  10. Συνεπάγεται ότι θα πρέπει να γίνει ανταλλαγή πληθυσμών, αφού φαίνεται αναγκαίο, η κάθε φυλή να είναι η αριθμητική πλειοψηφία στην ζώνη της».

Από τα πιο πάνω εξάγεται παραδείγματος χάριν η δημιουργία της λεγόμενης «πράσινης γραμμής» (εύκολα αναγνωρίσιμη) αλλά και το αποτέλεσμα της τούρκικης εισβολής που επέβαλε τον διοικητικό και γεωγραφικό διαχωρισμού του νησιού και των πλουτοπαραγωγικών του πόρων. Περαιτέρω, τρανή πρόβλεψη έγινε και για την απόφαση για ανταλλαγή πληθυσμών μετά την τουρκική εισβολή.

Τα 5 Σχέδια Διχοτόμησης της Κύπρου

Περνάμε τώρα στα 5 συγκεκριμένα σχέδια για διχοτόμηση της Κύπρου σε Ελληνική και Τουρκική Ζώνη. Η όλη ανάλυση των Βρετανών αποδεικνύει την λεπτομέρεια και την σχολαστικότητα που επένδυσαν για να ικανοποιήσουν την Τουρκική πλευρά και κατά συνέπεια τα συμφέροντα τους.

«Λεπτομερή Σχέδια:

A) Τουρκική Ζώνη: Δυτικά της Λεύκας έως το Ακρωτήρι: Οποιαδήποτε λύση που θα έδινε στους Τούρκος ένα κομμάτι δυτικά του νησιού δεν θα ήταν αποδεκτή από αυτούς. Είναι αλήθεια ότι μια τέτοια λύση θα έδινε στους Τούρκους αρκετό από τον υδάτινο πλούτο του νησιού, αλλά η πλειονότητα του εδάφους από την Λεύκα προς την Λεμεσό είναι βουνίσια.

Β) Τουρκική Ζώνη: Δυτική Μεσαορία
… Αυτή η λύση δίδει στους Τούρκους αρκετά καλές αγροτικές περιοχές και εγκαταλελειμμένες προμήθειες νερού (Τρίγωνο Μόρφου, Κοκκινοτριμιθιά, κοιλάδες Σολιάς και Μαραθάσας). Επίσης περιλαμβάνει τα μεταλλεία στο Μιτσερό.

…είναι πολύ απίθανο αυτή η πρόταση να γίνει αποδεκτή από τους Τούρκους γιατί η ζώνη τους δεν θα διέθετε λιμάνι και ελάχιστες ελπίδες για ανάπτυξη λιμανιού. Ο κόλπος του Καραβοστασίου στην Μόρφου κρίθηκε πρόσφατα για πιθανή ανάπτυξη σε λιμάνι αλλά διαφάνηκε ότι θα υπήρχαν σημαντικές μηχανικές δυσκολίες.

Γ) Τουρκική Ζώνη: Επαρχίες Λεμεσού και Λάρνακας: Αυτή η πρόταση παρουσιάζεται για πρώτη φορά, λαμβάνοντας υπόψη τα βρετανικά συμφέροντα, αφού σε αυτές τις επαρχίες περιέχονται οι πλείστες βρετανικές εγκαταστάσεις, ο ηλεκτροπαραγωγικός σταθμός και δύο λιμάνια συνδεδεμένα με ένα καλό οδικό δίκτυο.

Δ) Τουρκική Ζώνη: Βόρεια Ακτή μαζί με τις παρυφές της Καρπασίας: Προς το παρόν δεν υπάρχουν οποιεσδήποτε βρετανικές εγκαταστάσεις σε αυτή τη ζώνη ούτε υπάρχει περίπτωση να εξευρεθούν κατάλληλες τοποθεσίες. Επιπλέον, δεν υπάρχουν λιμάνια, ούτε η δυνατότητα δημιουργίας τους. Αυτή η λύση θα είναι συνεπώς μη αποδεκτή τόσο από τους Τούρκους όσο από τους Βρετανούς.

Ε) Τουρκική Ζώνη: Η Καρπασία και Ανατολική Μεσαορία, με παραμονή Βρετανών πολιτών στην Ελληνική και Τουρκική Ζώνη. Αυτή η πρόταση είναι αρκετά καλή από διάφορες πλευρές, εξαιρουμένης της μη διοίκησης και επικοινωνίας των Βρετανών πολιτών. Οι Τούρκοι παίρνουν την περιοχή της Ανατολικής Μεσαορίας και τα χαμηλά υψώματα της Καρπασίας. Οι Έλληνες παίρνουν το υπόλοιπο του νησιού συμπεριλαμβανομένου του υδροφόρου κόλπου της Μόρφου και των βουνών του Τροόδους. Η τουρκική περιοχή εξυπηρετείται από το λιμάνι της Αμμοχώστου και έχει ένα καλό οδικό δίκτυο. Η ελληνική ζώνη έχει τρία λιμάνια, ήτοι τη Λάρνακα που εξυπηρετεί την Κεντρική και Ανατολική περιοχή, τη Λεμεσό που εξυπηρετεί την Νότια περιοχή και την Πάφο για την Δυτική περιοχή. Επιπλέον οι Έλληνες έχουν το Καραβοστάσι και την Πόλη».

Το Συμπέρασμα των Βρετανών-Η εκτέλεση των Τούρκων

Από την πιο πάνω εκπληκτικά λεπτομερή ανάλυση και επεξήγηση των Βρετανών προέκυψε το συμπέρασμα ως προς το σχέδιο που ήταν το πιο βιώσιμο και ορθό, ως ακολούθως:

«Για τους λόγους που έχουν ήδη αναφερθεί, για όλα τα προτεινόμενα σχέδια, κρίνεται δόκιμο ότι το σχέδιο Ε έχει τις καλύτερες πιθανότητες επιτυχίας, δεδομένου ότι θα αποφευχθεί ο διαχωρισμός των Βρετανών που διαμένουν στις εν λόγω περιοχές. Πρέπει να αναγνωριστεί ότι η υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών είναι αναγκαία για αυτή τη λύση, όπως φυσικά και για όλες τις άλλες».

Το πιο πάνω έγγραφο που παρουσιάζεται δημιούργησε την πολιτική και στρατηγική θεσμική μνήμη για τον χειρισμό του Κυπριακού τόσο από την Βρετανία όσο και από την Τουρκία τα επόμενα χρόνια. Πέραν του γεγονότος ότι όλες οι εισηγήσεις του εγγράφου έγιναν πράξη τα επόμενα χρόνια (π.χ πράσινη γραμμή, ανταλλαγές πληθυσμών κλπ), η δημιουργία δύο ξεχωριστών γεωγραφικών, διοικητικών και πληθυσμιακών περιοχών ήταν σαφές κατασκεύασμα της διχοτομικής βρετανικής πολιτικής του 1950 και που σήμερα, 60 χρόνια μετά, μετουσιώνεται στην λεγόμενη διζωνική-δικοινοτική λύση.

Κύπρος και ΕΟΚ: Η εξαίρεση των Βάσεων από κοινοτικό έδαφος και ο ρόλος του Λόρδου Hannay

Το 1972 η Κύπρος συμβλήθηκε με την τότε ΕΟΚ με την υπογραφή της Συμφωνίας Τελωνειακής Σύνδεσης. Αυτή η συμφωνία, μεταξύ της ανεξάρτητης και κυρίαρχης Κυπριακής Δημοκρατίας και της ΕΟΚ, είχε στο παρασκήνιο την παρέμβαση των Βρετανών τόσο προς την Επιτροπή και το Συμβούλιο για εξαίρεση των περιοχών των Βρετανικών Βάσεων.

Στην επιστολή του David Hannay, που υπηρετούσε την περίοδο στην Μόνιμη Αντιπροσωπεία του Ηνωμένου Βασιλείου στις Βρυξέλλες, αναφέρεται ξεκάθαρα τόσο ο ρόλος του όσο και της πολιτικής της χώρας του.

«ΕΟΚ/Συμφωνία Σύνδεσης με Κύπρο και οι Κυρίαρχες Βρετανικές Βάσεις

1. Σε ευχαριστώ για την επιστολή σου στις 10 Φεβρουαρίου σχετικά με το πιο πάνω θέμα. Συνάντησα τον Petit-Laurent και τον von Schumann, τους δύο λειτουργούς της Επιτροπής που παρακολουθούν στενότατα τις διαπραγματεύσεις για την Κύπρο, στις 23 Φεβρουαρίου και τους εξέθεσα τα σημεία των παραγράφων 4 και 5 της επιστολής σου.

2. Ο Petit-Laurent ήταν πλήρως δεκτικός στα σημεία που του έγειρα και είπε ότι συμπίπτουν πάρα πολύ με τις προκαταρτικές απόψεις της Επιτροπής για το θέμα.

4. Σε επίπεδο τακτικής ο Petit-Laurent εισηγήθηκε όπως μην αναφέρουμε τίποτε στους Κύπριους μέχρι να είναι ξεκάθαρο μεταξύ μας (Βρετανία-Επιτροπή) στο πως επιθυμούμε να προχωρήσουμε».

Στο μνημόνιο που επέδωσε, τότε, στην Επιτροπή ο Hannay με τίτλο «Οι Κυρίαρχες Βρετανικές Περιοχές του Ηνωμένου Βασιλείου στην Κύπρο» γίνεται μια λεπτομερής παρουσίαση των προνοιών της συνθήκης εγκαθιδρύσεως (με την βρετανική οπτική γωνιά) για διασφάλιση ότι η κυοφορούμενη συμφωνία σύνδεσης Κύπρου-ΕΟΚ δεν θα διατάραζε τα συμφέροντα της Βρετανίας και θα δημιουργούσε το νομικό και πολιτικό πλαίσιο για την εξαίρεση των Βρετανικών περιοχών από την Συνθήκη προσχώρησης της Κύπρου στην Ε.Ε. το 2004.

Ο απόηχος της τουρκικής εισβολής και τα πρώτα σχέδια επί χάρτου

Οι Βρετανοί όπως είναι αποδεκτό αρέσκονται στις λεγόμενες πνευματικές ασκήσεις ή σχέδια επί χάρτου για την χάραξη της στρατηγικής και πολιτικής τους. Μιας στρατηγικής που στα διπλωματικά τους μνημόνια, σημειώματα και έγγραφα τίθεται ωμά χωρίς περιστροφές και με μόνο γνώμονα την εξυπηρέτηση των εθνικών και ζωτικών συμφερόντων της Βρετανίας.

Η τούρκικη εισβολή τον Ιούλιο του 1974 έκανε πράξη τα πρώτα «σχέδια επί χάρτου» των Βρετανών που έγιναν το 1956. Η βίαιη μετακίνηση πληθυσμών και ο de facto γεωγραφικός διαχωρισμός σε δύο ζώνες έγινε πραγματικότητα. Σχεδόν αμέσως το Υπουργείο Εξωτερικών της Βρετανίας ζητά από το Τμήμα Έρευνας της Διεύθυνσης Νοτιοανατολικής Ευρώπης μελέτη επί όλων των παραμέτρων για τη λύση της Ομοσπονδίας στην Κύπρο. Ας μας επιτραπεί το σχόλιο, ότι ενώ για 34 τόσα χρόνια η πλευρά μας συζητά για μια λύση στο Κύπρο στην βάση της ομοσπονδίας ουδέποτε το επίσημο κράτος δεν έχει εκπονήσει μια εσωτερική μελέτη για τις επιπτώσεις της στην Κύπρο. Οι Βρετανοί το είχαν ήδη πράξει από τον Δεκέμβριο του 1974, με τα πορίσματα τους να είναι αρνητικά.

Η εμπιστευτική δεκασέλιδη έκθεση που φέρει τον τίτλο «Κύπρος: Τα προβλήματα της Ομοσπονδίας» (Cyprus: Problems of Federation)

Πιο κάτω παρατίθενται αυτούσιες κάποιες παράγραφοι:

«Προβλήματα της Ομοσπονδίας

1. Οι προτάσεις για ομοσπονδία στην Κύπρο πάνε πίσω στον Δεκέμβρη του 1958 κατά τη διάρκεια των Ελληνοτουρκικών συνομιλιών και έχουν επαναληφθεί συνεχώς από την Τουρκική πλευρά. Παρόλο που μια ομοσπονδιακή λύση είναι επιμονή της Τουρκίας, και φαίνεται ότι σήμερα υπάρχει η εδαφική βάση για να δημιουργηθεί ομοσπονδία, παραμένουν σοβαρά προβλήματα για μια βιώσιμη Ομοσπονδιακή Κύπρο.

2. Η πρόσφατη αποικιοκρατική ιστορία της Βρετανίας υποδεικνύει ότι οι ομοσπονδίες δεν μπορούν να επιβληθούν, ούτε στην πλειοψηφία ούτε στην μειοψηφία. … Επιπλέον οι εξουσίες της ομοσπονδιακής κυβέρνησης, σε σχέση με τις δύο περιοχές στους δύο τομείς που θα έχει η κεντρική κυβέρνηση, ήτοι την άμυνα και την εξωτερική πολιτική θα είναι περιορισμένες. Η ύπαρξη δύο κρατών (με βάση την διπεριφερειακή ομοσπονδία), η δυσαναλογία του μεγέθους και της ιστορίας της σύγκρουσης και οι διαφορετικές οπτικές προσεγγίσεις των δύο κοινοτήτων, είναι περαιτέρω αποθαρρυντικά στοιχεία για ένα ομοσπονδιακό σύστημα».

Στην παράγραφο 4 του εν λόγω εγγράφου γίνεται σαφής αναφορά σε κάποιες άλλες προϋποθέσεις για επιτυχή εφαρμογή ομοσπονδίας στην Κύπρο, ως εξής;

«… Υπάρχουν κάποιοι παράγοντες και προϋποθέσεις, που δεν διασφαλίζουν την βιωσιμότητα της ομοσπονδίας, αλλά είναι απαραίτητοι αν η ομοσπονδία θα έχει οποιεσδήποτε πιθανότητες για να επιτύχει. Αυτοί είναι:
- Ότι η υπάρχουσα εδαφική βάση θα τύχει περαιτέρω συμφωνίας με την εθελοντική ανταλλαγή πληθυσμού
- Ότι θα επιτευχθεί σημαντική μείωση του μεγέθους της Τουρκοκυπριακής περιοχής
- Ότι θα υπάρξει ανακατανομή των πλουτοπαραγωγικών πηγών μεταξύ των δύο κοινοτήτων για να αντιμετωπισθεί το οικονομικό ανισοζύγιο που υπάρχει
- Ότι θα γίνουν γενναιόδωρες καταβολές αποζημιώσεων για ζημιές και για περιουσίες που έχουν χαθεί
- Μια ακόμη περαιτέρω προϋπόθεση, πιθανόν να είναι, η αντικατάσταση του Προέδρου Μακάριου».

Από την παρουσίαση των εγγραφών τόσο στο προηγούμενο όσο και στο παρόν τεύχος εξάχθηκαν τα αυτονόητα συμπεράσματα και αναλύσεις τα οποία είναι κοινός τόπος για τον κάθε Κύπριο πολίτη. Ότι δηλαδή η Βρετανία ανέκαθεν προωθούσε τα συμφέροντα της εις βάρος των συμφερόντων της Κύπρου. Ότι η Βρετανία βρίσκεται, αν όχι πάντα, σχεδόν πάντα πίσω από κάθε «νέα πρωτοβουλία» ή «σχέδιο για συνολική διευθέτηση του κυπριακού». Και αυτό γιατί η οποιαδήποτε επίλυση του Κυπριακού θα περιέχει μέσα ρυθμίσεις και αναφορές που θα σχετίζονται με τις Βρετανικές Βάσεις στον νησί. Συνεπώς η Βρετανία είναι μέρος του συνολικού προβλήματος της Κύπρου και όχι εξωτερικός καλόπιστος κριτής. Η Αγγλία δεν μπορεί να λειτουργήσει ως αντικειμενικός, «honest broker», γιατί απλά ουδέποτε υπήρξε έντιμη με την Κύπρο και τον λαό της.

Σχολιάστε

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>