Γράφει: ,

Ψάχνοντας τον άγγελο του Σεφέρη στην Κύπρο

Ρόντρικ Μπήτον, ο νεοελληνιστής και συγγραφέας

στην Ιωάννα Χατζηκωστή

 

Ο Ρόντρικ Μπήτον είναι ένας πολυσχιδής άνθρωπος με διαύγεια και έκταση σκέψης σε θέματα επιστημονικά, λογοτεχνικά, πολιτικά. Καταλαβαίνει την αξία, αλλά και την ματαιότητα ταυτόχρονα, της ατελείωτης αναζήτησης του άγγελου που τόσο ταλαιπώρησε τον Σεφέρη και ταλαιπωρεί πολλούς από μας. Καταλαβαίνει ότι ο άγγελος, η ουσία της ζωής, συνδέεται πάντα με το πολύτιμο, το ανέφικτο και το μάταιο. Ο Ρόντρικ Μπήτον ψάχνει τον δικό του άγγελο εδώ και χρόνια στις διαδρομές του ελληνικού δημοτικού τραγουδιού αλλά και των σύγχρονων ελλήνων λογοτεχνών, στην ιστορία, στην πολιτική, στο δίκαιο, και αγαπά και κατανοεί με μια ιδιαίτερη ευαισθησία τις περίφημες διαδρομές του Σεφέρη στην Κύπρο αλλά και τις διαδρομές της Κύπρου στον χρόνο και στην ιστορία.


Μελετάτε και διδάσκετε σε πανεπιστημιακό επίπεδο νέο-ελληνική ποίηση πολλά χρόνια τώρα. Ποια πιστεύετε ότι είναι η θέση της στο διεθνές στερέωμα σήμερα;

Όχι μόνο ποίηση, αλλά και πεζογραφία, λαογραφία, ως ένα σημείο και λαϊκό πολιτισμό. Πάντως, είναι γεγόνος ότι η νεότερη ελληνική λογοτεχνία υπερτερεί στον τομέα της ποίησης. Όσο περιορισμένο και να είναι σήμερα το αναγνωστικό κοινό για την ποίηση, τα μεγάλα ελληνικά ονόματα του 20ού αιώνα είναι ακόμα γνωστά και αγαπημένα: εννοώ τον Καβάφη (πρώτ’ απ’ όλους), τον Σεφέρη, τον Ελύτη, τον Ρίτσο. Το ίδιο δεν ισχύει όμως για τους μεγάλους του προηγούμενου αιώνα• παρόλο που υπάρχουν μεταφράσεις του Σολωμού, του Κάλβου και του Παλαμά, δεν διαβάζονται. Από τους ζώντες, μερικοί τουλάχιστον μεταφράζονται επαρκώς και έχουν κάποια πέραση στους σχετικούς κύκλους: η Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ και ο Χάρης Βλαβιανός, π.χ.

Περνά γενικότερα κρίση η ποίηση στα χρόνια μας; Ζούμε σε καιρούς που δεν εκτιμούν τους ποιητές;

Ζούμε (διεθνώς) σε μια κουλτούρα που βασίζεται πολύ περισσότερο στον γραπτό λόγο, είτε με τη μορφή του παραδοσιακού τύπου είτε σε ηλεκτρονική μορφή. Η ποίηση έχει τις ρίζες της σε μια παλιότερη, πιο παραδοσιακή κουλτούρα όπου δέσποζε ο προφορικός λόγος. Με την επισκίαση του προφορικού λόγου, έφθινε η ποίηση στις μέρες μας. Στα ελληνικά, π.χ., από τη δεκαετία του 1980 διαπιστώνεται η επικράτηση της πεζογραφίας – είδους που εξαρτάται πιο πολύ από τον γραπτό λόγο και από τη σιωπηλή, ιδιωτική ανάγνωση. Έχω την εντύπωση ότι οι παλιές προφορικές ρίζες της ποίησης εξακολουθούν να ποτίζονται καλύτερα στην Κύπρο απ’ ό,τι στον ελλαδικό χώρο.


Η ιδιαίτερη σχέση που έχετε με την Κύπρο είχε σαν έναυσμα την ενασχόληση σας με την ποίηση του Γιώργου Σεφέρη και τη δική του σχέση αγάπης με την Κύπρο, τον κόσμο της και την ιστορία της;

Ομολογώ ότι τα πράγματα έγιναν αντίστροφα. Γνώρισα την Κύπρο για πρώτη φορά το 1975, κάτω από τις γνωστές τραγικές συνθήκες της εποχής. Πιο πρόσφατα, είχα την τύχη να συνεργαστώ με το Πανεπιστήμιο Κύπρου, κι έτσι σιγά σιγά άρχισα να γνωρίζω καλύτερο τον τόπο σας. Αλλά η απασχόλησή μου με το έργο και τη ζωή του Σεφέρη πάει ακόμα πιο πίσω, στα φοιτητικά μου χρόνια ακόμη. Επομένως, είχα την ευκαιρία (και μάλιστα την υποχρέωση) να μάθω πολλά πράγματα για την ιστορία της Κύπρου εξαιτίας της συμβολής του Σεφέρη στο Κυπριακό – μια συμβολή όχι ασήμαντη, παρόλο που οι απόψεις του νομπελίστα δεν εκτιμήθηκαν, όπως θα μπορούσε να γίνει, πάνω στις κρίσιμες συζητήσεις στη Ζυρίχη, στο Παρίσι και στο Λονδίνο το 1958-9. Και μάλιστα με αποτέλεσμα κυριολεκτικά μοιραίο.


Σε ποιο βαθμό η διπλωματική ιδιότητα του Σεφέρη επηρέασε το ποιητικό του έργο στην περίπτωση της Κύπρου αλλά και γενικότερα;

Η γενική μου αντίληψη για τον Σεφέρη είναι ότι (άθελά του, πολλές φορές) οι δυο του ιδιότητες, του ποιητή και του ανώτερου διπλωμάτη, τροφοδοτούν η μία την άλλη• ο «υπηρέτης των δυο αφεντάδων», όπως αυτοχαρακτηριζόταν, δεν θα μπορούσε να επικρατήσει, όπως επικράτησε, αν δεν είχε, και στις δύο «υπηρεσίες», τον οίστρο της άλλης. Στη συγκεκριμένη περίπτωση του Κυπριακού, πιστεύω ότι τον διπλωμάτη Σεφέρη τον επηρέασε πιο πολύ ο ποιητής• αφοσιώθηκε στον αγώνα των Κυπρίων, ως διπλωμάτης, εν μέρει εθελοντικά και υπέρ του δέοντος, ίσα-ίσα γιατί ήδη έχει αγαπήσει τον «κόσμο της Κύπρου» στον οποίο αφιέρωσε την ποιητική συλλογή που σήμερα γνωρίζουμε με τον τίτλο Ημερολόγιο καταστρώματος Γ΄. Σε άλλες περιπτώσεις, όπως π.χ. κατά τη διάρκεια του Β΄Παγκόσμιου Πολέμου, οπότε βρισκόταν εξόριστος στην Αίγυπτο κυρίως, τα ποιήματα του Σεφέρη φέρνουν τα στίγματα της αγωνίας της εποχής, και ιδιαίτερα της απόγνωσης στην οποία τον έφερναν οι κυβερνητικοί φορείς (έλληνες και σύμμαχοι) με τους οποίους αναγκάστηκε να συνεργάζεται καθημερινώς.


Διαβάζω στην εισαγωγή της βιογραφίας του Σεφέρη που γράψατε ότι δεν επισκεφτήκατε τα κατεχόμενα από τον Αττίλα μέρη που αγάπησε ο Σεφέρης, παρόλο που θα θέλατε και σαν Βρετανός τουρίστας θα μπορούσατε, γιατί δεν θέλατε να κάνετε κάτι που οι Ελληνοκύπριοι φίλοι σας δεν θα μπορούσαν να κάνουν. Τώρα που η Κύπρος αλλάζει, που, έστω και κάτω από αδιευκρίνιστες συνθήκες, τα «σύνορα» έχουν ανοίξει, το κάνατε ή σκοπεύετε να το κάνετε;

Πράγματι, σε πολλά ταξίδια που έκανα στην Κύπρο από το 1990 περίπου ως το 2003 αρνήθηκα να περάσω στα Κατεχόμενα για τον λόγο αυτό. Εννοείται, τώρα που άνοιξαν τα «σύνορα», δεν διστάζω πια να περάσω. Για συμπτωματικούς, ωστόσο, λόγους μόνο ένα απόγευμα έχω περάσει μέχρι τώρα στο τούρκικο μαχαλά της Λευκωσίας• ακόμα να κάνω τα ταξίδια που έκανε ο Σεφέρης ανά όλη την Κύπρο. Κάτι που φυσικά επιθυμώ πάρα πολύ να γίνει στο μέλλον – ει δυνατόν, κάτω από καλύτερες πολιτικές συνθήκες στη Μεγαλόνησο.

 

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ : Ο Ρόντρικ Μπήτον (Roderick Beaton) γεννήθηκε το 1951 στο Εδιμβούργο της Σκωτίας (Μεγ. Βρετανία). Σπούδασε αγγλική φιλολογία στο Πανεπιστήμιο του Καίμπριτζ, και στη συνέχεια εκπόνησε διδακτορική διατριβή στο ίδιο πανεπιστήμιο με θέμα τα ελληνικά δημοτικά τραγούδια. Στο μεταξύ είχε περάσει δυο χρόνια στην Ελλάδα, όπου ταξίδεψε σε πολλά μέρη όπως και στη Κύπρο. Από το 1981 βρίσκεται στο Κιγκζ Κόλλετζ του Λονδίνου (King’s College London), από το 1988 ως κάτοχος της γνωστής ΄Εδρας Κοραή Νεοελληνικής και Βυζαντινής Ιστορίας, Γλώσσας και Φιλολογίας. Τα επιστημονικά του ενδιαφέροντα εστιάζονται γύρω από την ελληνική φιλολογία απο το 12ο αιώνα ώς σήμερα, όπως και την νεότερη ελληνική ιστορία και πολιτισμό. Ανάμεσα στα βιβλία του που κυκλοφορούν στα ελληνικά συγκαταλέγονται τα εξής: Εισαγωγή στη νεότερη ελληνική λογοτεχνία (1996), Γιώργος Σεφέρης: περιμένοντας τον άγγελο. Μια βιογραφία (2003) και το μυθιστόρημα Τα παιδιά της Αριάδνης (1999).

One Comment

  1. Pingback

Σχολιάστε

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>