Γράφει:

Μετανάστευση: Νομικό πλαίσιο και κρατική πρόνοια, Ηλιάνα Νικολάου, Επίτροπος Διοικήσεως

στον Μιχάλη Κοντό

Ο θεσμός του Επιτρόπου Διοικήσεως είναι ένα από τα ισχυρότερα όπλα του πολίτη, απέναντι στις διοικητικές και κοινωνικές αγκυλώσεις. Σε ό,τι αφορά το ζήτημα της μετανάστευσης, στο οποίο παρουσιάζονται αρκετά κενά και παραλείψεις από πλευράς του κράτους, αλλά και μια σειρά από κοινωνικές αντιλήψεις που επηρεάζουν, θετικά ή αρνητικά, τη διαχείρισή του, ο ρόλος του θεσμού είναι κρίσιμος. Η ίδια η Επίτροπος Διοικήσεως κα Ηλιάνα Νικολάου είχε την καλοσύνη να απαντήσει στις ερωτήσεις μας για το πως ο θεσμός παρεμβαίνει σε πρακτικό επίπεδο και με ποιο αντίκρυσμα.

Ως Επίτροπος Διοικήσεως έχετε ασχοληθεί επανειλημμένα στις εκθέσεις σας με το Τμήμα Μετανάστευσης και έχετε στηλιτεύσει την στάση του απέναντι στους μετανάστες. Τί πιστεύετε ότι θα πρέπει να βελτιωθεί στην κρατική αντιμετώπιση των μεταναστών;

Είναι αλήθεια ότι το Γραφείο Επιτρόπου Διοικήσεως έχει ασχοληθεί και ασχολείται έντονα με το θέμα της μετανάστευσης , με βάση παράπονα που υποβάλλονται, αλλά και με αυτεπάγγελτες παρεμβάσεις σε θέματα που αφορούν το γενικότερο συμφέρον. Και ναι, κατά καιρούς έχουμε επικρίνει στάσεις και συμπεριφορές απέναντι στους μετανάστες και μέσα από τις εκθέσεις και εισηγήσεις που υποβάλλονται, έχουν ουσιαστικά επηρεαστεί και η νομοθεσία και οι πρακτικές που ακολουθούν οι αρμόδιες υπηρεσίες.

Παραμένουν όμως προβλήματα και η πιο βασική εισήγηση αφορά στη συγκρότηση μιας μακροπρόθεσμης μεταναστευτικής πολιτικής, στηριγμένης στους ευρωπαϊκούς προσανατολισμούς και τις ευρωπαϊκές οδηγίες. Η μετανάστευση δεν αποτελεί πλέον εσωτερικό πρόβλημα του κάθε κράτους, αλλά συλλογική ευθύνη των ευρωπαϊκών κρατών και κοινή συντονισμένη δράση, βασισμένη στις ίδιες αρχές. Στην περίπτωση της Κύπρου προέχει η αλλαγή νοοτροπίας στην αντιμετώπιση της μετανάστευσης γενικότερα και, κυρίως, η απαλλαγή από την αντίληψη ότι πρόκειται για ένα κακό που πλήττει τον τόπο. Σήμερα είναι γενικά αποδεκτό ότι η μετανάστευση αποτελεί μια ευκαιρία και μια πρόκληση που μπορεί να συμβάλει θετικά σε σοβαρούς τομείς, όπως η δημογραφική ανάκαμψη, αλλά και ο οικονομικός δυναμισμός ενός κράτους. Επομένως, σαν πρώτο και επείγον θέμα, θα πρέπει να δεχτούμε ότι οι μετανάστες που βρίσκονται στον τόπο μας δεν θα φύγουν κατ΄ ανάγκη όλοι. Κάποιοι θα μείνουν εδώ και θα πρέπει να στρέψουμε την προσοχή και τις ενέργειές μας στο μεγάλο θέμα της διευκόλυνσης της ένταξής τους στην κυπριακή κοινωνία.

Η μεταναστευτική πολιτική θα πρέπει πάντα να στηρίζεται στο σεβασμό του ατόμου και της αξιοπρέπειάς του και να προσβλέπει στη δημιουργία μιας κοινωνίας ανοικτής, που να μπορεί να διαχειριστεί και να αξιοποιήσει θετικά το μεταναστευτικό ρεύμα.

Νιώθετε ότι ως Κύπριοι αντιμετωπίζουμε τους μετανάστες με ρατσιστική διάθεση;

Ως Αρχή κατά του Ρατσισμού έχουμε σε πολλές περιπτώσεις διαπιστώσει μιαν αρνητική διάθεση και ελλείμματα ανοχής στο ξένο, το διαφορετικό, άρα και στους αλλοδαπούς και τους μετανάστες, που δεν ανταποκρίνονται στη δική μας ιδεολογική αντίληψη. Σε αυτού του είδους την ξενοφοβία και την απόρριψη έχει συμβάλει πολύ η εικόνα που οικοδομείται για τους μετανάστες, ότι αποτελούν κίνδυνο για την κοινωνική συνοχή και τις οικονομικές αντοχές του τόπου. Μια εικόνα παραπλανητική και διογκωμένη, που ενισχύει όμως την εσωστρέφεια και τις περιχαρακώσεις της κυπριακής κοινωνίας. Ναι, χρειάζεται να μπουν τα πράγματα στη σωστή τους θέση και να λειτουργήσουμε φυσιολογικά, στα πλαίσια μιας κοινωνίας που έπαψε να είναι ομοιογενής.

Γίνεται συχνά λόγος για την κατάχρηση διαδικασίας εκ μέρους των αιτητών ασύλου. Ποια πιστεύετε ότι είναι τα αίτια που έχουν οδηγήσει στη δυσλειτουργία του συστήματος αιτήσεων ασύλου και ποια πιστεύετε ότι πρέπει να είναι η στάση της Διοίκησης απέναντι στο θέμα;

Θέλω να σημειώσω κατ΄ αρχήν ότι διαφωνώ με τον όρο «κατάχρηση διαδικασίας» από τους αιτητές ασύλου. Αντιλαμβάνομαι βέβαια ότι υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός αιτήσεων, όμως αυτό σημαίνει την απλή άσκηση ενός δικαιώματος που παρέχει η νομοθεσία. Οι αρμόδιες υπηρεσίες θα εξετάσουν τις αιτήσεις και θα εγκρίνουν αυτές που πληρούν τα κριτήρια και τις προϋποθέσεις του νόμου.

Όντως υπάρχει δυσλειτουργία στο σύστημα διακίνησης των αιτήσεων ασύλου και από τις έρευνες που διενήργησε το Γραφείο μου προκύπτει ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι η καθυστέρηση που σημειώνεται στη διαδικασία εξέτασης των αιτήσεων, που μερικές φορές μπορεί να φτάσει και στα τρία χρόνια. Ξέρουμε ότι η καθυστέρηση ισοδυναμεί με άρνηση του δικαιώματος. Αν και δεν αρνούμαι το λόγο της στελεχιακής ανεπάρκειας της Υπηρεσίας, έχω την αίσθηση ότι η καθυστέρηση υποδηλώνει και μια αρνητική διάθεση στην προώθηση των αιτήσεων ασύλου. Πολλές από τις αιτήσεις που καθυστερούν είναι βάσιμες και πιστεύω ότι η διοίκηση θα πρέπει κατά πρώτο λόγο να απαλλαγεί από σύνδρομα και επιφυλάξεις που ενισχύουν στενόκαρδες πολιτικές, σε ένα θέμα που απαιτεί ευελιξία, ευαισθησία και σεβασμό στα νόμιμα δικαιώματα αυτής της ομάδας προσώπων. Μπορούν να αξιοποιηθούν ενεργότερα οι δυνατότητες που παρέχει η νομοθεσία για συνοπτικές διαδικασίες όπου αυτές προβλέπονται και να επικεντρωθούν στην προώθηση των αιτήσεων κατά τρόπο αντικειμενικό, δίκαιο και ορθολογιστικό.

Η προσπάθεια των μεταναστών για ομαλή ένταξη στην κυπριακή κοινωνία κατοχυρώνεται επαρκώς από το υφιστάμενο νομικό πλαίσιο; Είναι τα ανθρώπινα δικαιώματα των μεταναστών διασφαλισμένα;

To νομικό πλαίσιο έχει εμπλουτιστεί με τις σημαντικές πρόνοιες ευρωπαϊκών οδηγιών, οι οποίες αντιμετωπίζουν το πρόβλημα στις σύγχρονες του διαστάσεις. Επικεντρώνονται στην ανάγκη της κοινωνικής ενσωμάτωσης των μεταναστών και προνοούν για τα δικαιώματα που θα διευκολύνουν την ένταξή τους στην κοινωνία, την κατοχύρωση της σταθερότητας της παραμονής τους, την προστασία της οικογενειακής τους ζωής, το δικαίωμα της οικογενειακής επανένωσης και το καθεστώς των υπηκόων τρίτων χωρών, που είναι επί μακρόν διαμένοντες. Οι οδηγίες αυτές έχουν μεταφερθεί στο εσωτερικό δίκαιο και πιο πρόσφατα έχει ενσωματωθεί και η οδηγία για τη διασφάλιση του δικαιώματος των Ευρωπαίων πολιτών και των μελών των οικογενειών τους για ελεύθερη κυκλοφορία και διαμονή στην επικράτεια των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Με τη ρύθμιση αυτή και οι υπήκοοι τρίτων χωρών που θεωρούνται μέλη της οικογένειας Ευρωπαίων απολαμβάνουν τα ίδια δικαιώματα. Σχετική είναι και η πρόσφατη Έκθεση της Αρχής κατά του Ρατσισμού και των Διακρίσεων του Γραφείου μου, αναφορικά με το δικαίωμα εισόδου και διαμονής στην Κύπρο ομόφυλου συντρόφου Ευρωπαίου πολίτη.

Θα έλεγα επομένως, ότι το νομοθετικό πλαίσιο είναι ικανοποιητικό και διασφαλίζει τα δικαιώματα των μεταναστών. Ενδεχομένως το πρόβλημα που θα μπορούσε να επισημανθεί είναι ότι η ενσωμάτωση των ευρωπαϊκών οδηγιών έγινε χωρίς τροποποίηση της εσωτερικής νομοθεσίας, η οποία κατά βάση είναι αποικιακή και έτσι δεν αποκλείονται αντιφάσεις, κενά και σύγχυση.

Απαιτείται ασφαλώς η σωστή κατανόηση, η αξιοποίηση και η εφαρμογή της νομοθεσίας και η προσαρμογή των πολιτικών των κρατικών υπηρεσιών στα πλαίσια αυτά. Η προωθημένη νομοθεσία δεν επαρκεί για τον πραγματικό
εκσυγχρονισμό του δικαϊικού πλαισίου, απαιτείται και η αντίστοιχη ανταπόκριση από τις κρατικές υπηρεσίες, η προσέγγιση και δράση στα πλαίσια που επιβάλλουν οι Ευρωπαϊκές Οδηγίες και η ουσιαστική αποδοχή των αρχών τους.

Οι Εκθέσεις που υποβάλλονται από το Γραφείο μου έχουν ακριβώς σκοπό να βοηθήσουν της κρατικές υπηρεσίες στην καινούρια θεώρηση των ζητημάτων της μετανάστευσης, ώστε να εκμηδενιστεί κάθε διάσταση ανάμεσα σε ένα προωθημένο νομοθετικό πλαίσιο και στις παρωχημένες αντιλήψεις και πρακτικές της διοίκησης, που δυστυχώς λειτουργεί ανασταλτικά για την επίτευξη αυτού του στόχου.

Σχολιάστε

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>