Γράφει:

Η εγκατάσταση εποίκων και το διεθνές δίκαιο

Alfred de Zayas, πρώην Γραμματέας της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ

στον Αχιλλέα Αιμιλιανίδη

 

Ο Alfred de Zayas είναι από τους πιο γνωστούς διεθνολόγους. Σήμερα διδάσκει διεθνές δίκαιο στη Σχολή Διπλωματίας της Γενεύης, ενώ διετέλεσε Γραμματέας της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων των Ηνωμένων Εθνών. Ο De Zayas είναι ιδιαίτερα γνωστός για τις δημοσιεύσεις και τη δράση του σε θέματα διεθνούς δικαίου και ανθρωπίνων δικαιωμάτων, έχοντας ασκήσει επανειλημμένα έντονη κριτική σε θέματα όπως τον πόλεμο του Ιράκ, το Γκουαντάναμο, την παράβαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Κύπρο και την μη αναγνώριση της αρμενικής γενοκτονίας. Το 2005 προσυπόγραψε, μαζί με άλλους επτά διαπρεπείς νομικούς, ένα κείμενο στο οποίο ασκούσε έντονη κριτική στο σχέδιο Ανάν, για το λόγο ότι αυτό βρισκόταν σε αντίθεση με το διεθνές δίκαιο και τις αρχές στις οποίες θεμελιώθηκε η Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ το 2006 δημοσίευσε ένα άρθρο στο Cyprus Yearbook of International Relations με τίτλο ‘The Annan Plan and the Implantation of Turkish Settlers in the Occupied Territory of Cyprus’, στο οποίο κατέκρινε τις διατάξεις του σχεδίου Ανάν ως προς το θέμα των εποίκων και στηλίτευε τον συνεχιζόμενο εποικισμό της κατεχόμενης Κύπρου από την Τουρκία.

Ας ξεκινήσουμε από τα αυτονόητα. Είναι ο εποικισμός έγκλημα σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο;

Η εγκατάσταση εποίκων σε μια κατεχόμενη περιοχή παραβιάζει την παράγραφο 6 του άρθρου 49 της 4ης Συνθήκης της Γενεύης, της 12ης Αυγούστου 1949, που αφορά στην προστασία των πολιτών σε περιόδους ένοπλης σύγκρουσης. Το άρθρο 49 απαγορεύει την μεταφορά σε, ή υποχρεωτική μετακίνηση πολιτών από, κατεχόμενες περιοχές. Παράβαση της πιο πάνω διάταξης θεωρείται ως πολύ σοβαρή παράβαση υπό την έννοια των άρθρων 146 και 147 της Συνθήκης της Γενεύης και επιφέρει ποινική ευθύνη για τα πρόσωπα που διέταξαν, ή έφεραν σε πέρας, τη δημογραφική αλλοίωση. Παρόμοιες μετακινήσεις πληθυσμών ή εγκατάσταση εποίκων σε κατεχόμενες περιοχές συνιστούν εγκλήματα εναντίον της ανθρωπότητας, σύμφωνα με το άρθρο 7 του Καταστατικού της Ρώμης του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, καθώς και έγκλημα πολέμου σύμφωνα με το άρθρο 8 του Καταστατικού της Ρώμης. Στην έκθεση του Awn Shawkat Al Khasawneh και την επισυναπτόμενη διακήρυξη 13 σημείων του ΟΗΕ επί των πτυχών ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη μετακίνηση πληθυσμών και στην εγκατάσταση εποίκων, η πολιτική υποχρεωτικής μετακίνησης πληθυσμών και εγκατάστασης εποίκων καταδικάζεται, επειδή παραβιάζει το αναγκαστικό διεθνές δίκαιο, περιλαμβανομένης της αρχής της αυτοδιάθεσης. Η έκθεση του Al Khasawneh και η διακήρυξη του ΟΗΕ υιοθετήθηκαν από την Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ το 1998.

«Το εύρος των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που παραβιάζεται από τις μετακινήσεις πληθυσμού και τις εγκαταστάσεις εποίκων, κατατάσσουν το φαινόμενο του εποικισμού στην κατηγορία της συστηματικής ή μαζικής παράβασης ανθρωπίνων δικαιωμάτων» Έκθεση Al Khasawneh. Άρθρο 16

«όταν συμβαίνουν πράξεις ή παραλείψεις που απαγορεύονται στην παρούσα Διακήρυξη, η διεθνής κοινότητα ως σύνολο και έκαστο κράτος, έχουν υποχρέωση: α) να μην αναγνωρίζουν ως νόμιμη την κατάσταση που παρόμοιες πράξεις δημιουργούν, β) σε συνεχιζόμενες καταστάσεις να διασφαλίζουν τον άμεσο τερματισμό της πράξης και την ανατροπή των επιβλαβών συνεπειών της, γ) να μην παρέχουν βοήθεια, συνδρομή ή στήριξη, οικονομική ή άλλως, σε κράτος το οποίο έχει προκαλέσει ή προκαλεί παρόμοια πράξη, στο να διατηρεί ή να ενδυναμώνει την κατάσταση που προκαλείται από την πράξη αυτή». Άρθρο 10 της Διακήρυξης του ΟΗΕ που επισυνάπτεται στην έκθεση Al Khasawneh

Έχοντας αυτά υπόψη, υπάρχει υποχρέωση του κράτους στο οποίο εγκαθίστανται οι έποικοι, όπως της Κυπριακής Δημοκρατίας, να παράσχει υπηκοότητα ή διαμονή στους εποίκους;

Ένα κράτος στο οποίο εγκαθίστανται έποικοι δεν έχει οπωσδήποτε οποιαδήποτε υποχρέωση να παράσχει μόνιμη διαμονή ή υπηκοότητα σε παράνομους εποίκους. Αυτό είναι σαφές. Από την άλλη οι έποικοι, όπως και κάθε ανθρώπινη ύπαρξη, έχουν ανθρώπινα δικαιώματα. Σε ορισμένες πτυχές – και χωρίς να παραγνωρίζονται οι βασικές διαφορές – η περίπτωση ενός εποίκου είναι ανάλογη με αυτή ενός λαθρομετανάστη ή ενός οικονομικού πρόσφυγα, που δεν μπορεί να διεκδικήσει άσυλο και δεν έχει δικαίωμα μόνιμης διαμονής, αλλά πάντως απολαμβάνει ανθρώπινα δικαιώματα σύμφωνα με το Διεθνές Σύμφωνο Αστικών και Πολιτικών Δικαιωμάτων και σύμφωνα με το Διεθνές Σύμφωνο Οικονομικών, Κοινωνικών και Πολιτικών Δικαιωμάτων. Τα δικαιώματα αυτά πρέπει να γίνονται επομένως σεβαστά, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι το κράτος στο οποίο εγκαθίστανται έποικοι δεν έχει τη δυνατότητα να απευθυνθεί στα Ηνωμένα Έθνη και ιδιαίτερα στο γραφείο του Ύπατου Αρμοστή του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες, σε διακρατικούς οργανισμούς όπως η Διεθνής Οργάνωση Μεταναστών και γενικά στη διεθνή κοινότητα, ζητώντας βοήθεια στην οργάνωση ενός εθελοντικού επαναπατρισμού των εποίκων. Η διαδικασία αυτή του εθελοντικού επαναπατρισμού είναι και η πιο ασφαλής μέθοδος αντιμετώπισης του ζητήματος και μπορεί να χρηματοδοτείται μέσα από την εγκαθίδρυση ενός διεθνούς Ταμείου. Στην περίπτωση των Τούρκων εποίκων, το διεθνές αυτό Ταμείο μπορεί να παράσχει χρηματικά κίνητρα για υλοποίηση του εθελοντικού επαναπατρισμού και πιθανώς δυνατότητες εξεύρεσης εργασίας στην Τουρκία.

Σχετικά με τους Τούρκους εποίκους της κατεχόμενης Κύπρου, υπάρχει οποιαδήποτε διαφοροποίηση μεταξύ εποίκων που μεταφέρθηκαν άμεσα με απόφαση της τουρκικής κυβέρνησης και εποίκων που ήλθαν στην Κύπρο εθελοντικά;

Από νομικής άποψης καμιά κατηγορία εποίκων δεν έχει το δικαίωμα μόνιμης διαμονής στην Κύπρο ή απόκτησης υπηκοότητας. Αυτό συμβαίνει διότι η παρουσία παράνομων εποίκων μεταβάλλει σημαντικά τον χαρακτήρα της περιοχής και, κατά συνέπεια, παραβιάζει τα δικαιώματα του γηγενούς κυπριακού πληθυσμού και το δικαίωμα επιστροφής των Κυπρίων εκτοπισμένων. Από κει και πέρα, όταν το θέμα της αποχώρησης των εποίκων εξεταστεί, η κάθε περίπτωση θα πρέπει να μελετηθεί στη βάση κάποιων αντικειμενικών κριτηρίων, ώστε να αποφασιστεί από την Κυπριακή Δημοκρατία κατά πόσο η παραμονή συγκεκριμένου αριθμού εποίκων στην Κύπρο θα μπορούσε να δικαιολογηθεί. Επαναλαμβάνω όμως ότι παρόμοια κριτήρια πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την εξέταση κάθε περίπτωσης χωριστά.

Στα κριτήρια αυτά περιλαμβάνονται φαντάζομαι και περιπτώσεις εποίκων που τέλεσαν γάμο με τον γηγενή πληθυσμό;

Ναι. Αυτό είναι ένα αντικειμενικό κριτήριο που δεν μπορεί να μην ληφθεί υπόψη. Οι κυβερνητικές επιτροπές που θα εξετάσουν τις ατομικές περιπτώσεις των Τούρκων εποίκων θα πρέπει να λάβουν υπόψη τους ανθρωπιστικά ζητήματα που απορρέουν από την οικογενειακή κατάσταση των εποίκων. Θα ήταν κατά την γνώμη μου άδικο να χωριστούν οι οικογένειες μέσα από την απέλαση συζύγων Τουρκοκυπρίων, ακόμα και αν αυτοί θεωρούνται ως έποικοι.

Πιστεύετε ότι μια λύση στη λογική του σχεδίου Ανάν θα αντιμετώπιζε με ικανοποιητικό τρόπο το θέμα των εποίκων

Σε καμιά περίπτωση! Το σχέδιο Ανάν είναι νεκρό και θαμμένο και δεν πρέπει να προσπαθήσουμε να το αναστήσουμε σε οποιαδήποτε μορφή. Οι κακές ιδέες – και ιδιαίτερα εκείνες που έχουν απορριφθεί σε δημοκρατικά δημοψηφίσματα – δεν πρέπει να ανακυκλώνονται.

One Comment

  1. Pingback

Σχολιάστε

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>