Γράφει:

Ποιος σκότωσε τον τελευταίο διανοούμενο;

Η ίδρυση του Πανεπιστημίου Κύπρου αποτέλεσε την εκπλήρωση ενός ουσιαστικού στόχου για τη μετεξέλιξη μιας κοινωνίας. Σε αντίθεση με τις προσδοκίες όμως, το Πανεπιστήμιο δεν έχει καταφέρει μέχρι σήμερα να αναχθεί σε καθοριστικό παράγοντα της εξέλιξης του πολιτισμού στην Κύπρο. Οι πολίτες αισθάνονται άβολα να μεταβούν στο Πανεπιστήμιο για να παρακολουθήσουν μια διάλεξη ή μια συζήτηση, ενώ ο λόγος των πανεπιστημιακών(στη μεγάλη τους πλειοψηφία) παραμένει αιχμαλωτισμένος μέσα στα στενά πλαίσια της ακαδημαϊκής κοινότητας, αδυνατώντας να συνεισφέρει στις κοινωνικές εξελίξεις της κυπριακής πραγματικότητας.

Τα φαινόμενα αυτά βρίσκονται σε άμεση συνάφεια με την αντιμετώπιση του Πανεπιστημίου Κύπρου ως συνέχισης του σχολείου, αντί ως ερευνητικού και πολιτιστικού κέντρου. Το Πανεπιστήμιο αντιμετωπίζεται ως το επόμενο βήμα σε μια εκπαιδευτική αλυσίδα, με βασικό στόχο την παροχή ενός ακαδημαϊκού τίτλου στο φοιτητή, ώστε να αποκατασταθεί επαγγελματικά, μια συλλογιστική στην οποία συντελεί και η οργανωτική δομή του ιδίου του Πανεπιστημίου Κύπρου. Ενός Πανεπιστημίου Κύπρου που έχει μέχρι στιγμής αποτύχει στον στόχο του. Να ευνοήσει δηλαδή την ουσιαστική κοινωνική και πνευματική ανάπτυξη της κυπριακής κοινωνίας.

Το Πανεπιστήμιο Κύπρου στηρίχθηκε σε εξ αρχής σε αμερικανικά πρότυπα οργάνωσης, όμοια με εκείνα που υποχρέωσαν τον Ράσελ Τζάκομπυ (Οι Τελευταίοι Διανοούμενοι. Η Αμερικανική Πνευματική Ζωή σε μια Εποχή Ακαδημαϊκότητας, Νησίδες, 2008) να καταλήξει ότι: “ένα φάντασμα στοιχειώνει τα αμερικάνικα πανεπιστήμια ή τουλάχιστον το διδακτικό προσωπικό τους: η ανία”. Οι διανοούμενοι που γράφουν σήμερα με ζωντάνια και σαφήνεια είναι, όπως παρατηρεί και ο Τζάκομπυ, τόσο λιγοστοί όσο τα σπίτια με χαμηλό νοίκι στη Νέα Υόρκη. Οι διανοούμενοι έγραφαν πρωτίστως για τον μορφωμένο αναγνώστη: ο Συκουτρής, ο Σεφέρης, ο Μάνεσης, ο Κωνσταντίνος Τσάτσος, ο Lippmann, ο Sagan, ο Bernstein, ο Gould δεν απαξιούσαν να γράφουν κατανοητά για ζητήματα ευρέως πνευματικού ενδιαφέροντος.

Οι σύγχρονες γενιές ακαδημαϊκών, στη μεγάλη τους πλειοψηφία, περιφρονούν το ρόλο των δημόσιων διανοουμένων. Απευθύνονται αποκλειστικά σε άλλους ακαδημαϊκούς, με τεχνική και συχνά ξύλινη γλώσσα, δημοσιευμένη σε ακαδημαϊκά περιοδικά. Ωθούμενοι από την ακαδημαϊκή ανία και συντηρητικότητα, οι σύγχρονοι ακαδημαϊκοί θεωρούν το μορφωμένο κοινό ως μύθευμα και θεωρούν την ενασχόληση με αυτό ως ανάξια λόγου. Τις κοινωνικές αναζητήσεις έχουν αντικαταστήσει οι ανακοινώσεις σε συνέδρια, ενώ η ανάγκη για ενδοπανεπιστημιακές συγκρούσεις ιδεών έχει αναπληρωθεί από την επιθυμία για ανέλιξη και τη γενιά της high tech πληροφόρησης. Ακόμα και οι περιπτώσεις δημόσιων παρεμβάσεων πανεπιστημιακών, ιδιαίτερα στο κυπριακό, οφείλονται συχνά σε ερευνητικά κονδύλια προερχόμενα από τις ΗΠΑ, τα οποία καθορίζουν εν πολλοίς και το προϊόν του στρατευμένου ακαδημαϊκού λόγου.

Τα πιο πάνω δεν είναι βέβαια κυπριακό φαινόμενο. Αποκτούν όμως ακόμα μεγαλύτερη σημασία μέσα σε μια Κύπρο που αναζητεί πνευματικότητα, κοινωνική και πολιτιστική ανανέωση από τα Πανεπιστήμιά της. Μέσα σε αυτά τα πλαίσια θα πρέπει να τεθούν οι βάσεις μιας ουσιαστικής πολιτιστικής ανανέωσης. Η σημερινή κυπριακή κοινωνία στερείται αυτοπροσδιορισμού και λειτουργεί στα πλαίσια ετερόνομου πιθηκισμού. Η ιλιγγιώδης αύξηση των επιστημόνων και το θεωρητικά υψηλό μορφωτικό επίπεδο, αποτελεί καταφανή αντίφαση σε σχέση με το επίπεδο του πολιτικού ξύλινου λόγου, την παντελή έλλειψη πολιτικών ή κοινωνικών ενασχολήσεων του πολίτη, την σήψη στο δημόσιο βίο, την ανυπαρξία εξειδικευμένων βιβλιοθηκών, την απουσία ουσιαστικών αναλύσεων ακόμα και για τα πολυσυζητημένα θέματα του κυπριακού ή της ένταξης στην ΕΕ. Αναγκαία επομένως προϋπόθεση της δημιουργίας πολιτιστικής ισχύος, αποτελεί η αυτονόμηση του πολίτη και η ανανέωση της έννοιας του δημόσιου διανοουμένου.

Σχολιάστε

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>