Γράφει: ,

Υδατικό: Η επιστήμη στην υπηρεσία της κοινωνίας

Σίμος Χριστοδούλου

Επίκουρος Καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών και Μηχανικών Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Κύπρου

στον Μιχάλη Μιχαήλ

Κύριε Χριστοδούλου, θεωρείτε πως πέραν των εξωγενών παραγόντων (κλιματολογικές συνθήκες, αστικοποίηση, αύξηση τουριστικού ρεύματος προς την Κύπρο) οι διαρροές που παρατηρούνται στα δίκτυα υδατοπρομήθειας έχουν σημαντικές επιπτώσεις στην προσπάθεια που γίνεται για κάλυψη των υδατικών αναγκών;

Αναμφίβολα, η απώλεια ύδατος στους αγωγούς μεταφοράς αποτελεί σήμερα τον σημαντικότερο παράγοντα επιδείνωσης του υδατικού προβλήματος στην Κύπρο, πέρα από τους γνωστούς εξωγενείς παράγοντες που αναφέρατε πιο πάνω.

Για τη σοβαρότητα της κατάστασης, σημειώνεται η πρόσφατη μελέτη της Γενικής Ελέγκτριας της Δημοκρατίας (για το έτος 2005) η οποία έδειξε «απώλεια» της τάξης των £3.6 εκ. όσον αφορά στην αξία του απολεσθέντος νερού από τα Συμβούλια Υδατοπρομήθειας, η οποία ανήλθε στα 8 εκ. κυβικά μέτρα, ενώ η συνολική εισροή νερού στα φράγματα για το ίδιο έτος ήταν περίπου 27 εκ. κυβικά μέτρα.

Η διαπίστωση ότι οι απώλειες αντιστοιχούν στο 1/3 της συνολικής εισροής νερού στα φράγματα, όπως επίσης ισούνται με το νερό το οποίο η Κυπριακή Δημοκρατία αγόρασε και μετέφερε πρόσφατα από την Ελλάδα, θα πρέπει να προκαλεί έντονο προβληματισμό.

Εξίσου ανησυχητική είναι η διαπίστωση της Γενικής Ελέγκτριας ότι σε Δήμους και Κοινότητες η απώλεια νερού ξεπερνά το 30%. Για να αντιληφθείτε το μέγεθος του προβλήματος ενδεικτικά αναφέρεται πως οι απώλειες νερού στο Συμβούλιο Υδατοπρομήθειας Λευκωσίας ήταν της τάξης των 20.59% στη Λεμεσό 18.98% και στη Λάρνακα 28% ενώ στους Δήμους Πάφου ανήλθαν στο 35.2%, Παραλιμνίου στο 32.6%, Αραδίππου 41% και Λευκάρων 46%. Τα πιο πάνω ποσοστά θεωρούνται απογοητευτικά και βεβαίως εκτός των αποδεκτών ορίων απώλειας νερού.

Τι κάνετε με το πρόγραμμα ΕΔΡΙΣΥΣ και σε ποιον τομέα μπορεί η Κύπρος να βοηθηθεί με την έρευνα σας;

Σκοπός του προγράμματος ΕΔΡΙΣΥΣ, το οποίο είχε εν μέρει χρηματοδοτηθεί από το Ίδρυμα Προώθησης Έρευνας (ΙΠΕ), ήταν η διερεύνηση των παραγόντων διαρροών σε αστικά δίκτυα υδατοπρομήθειας και η βελτίωση της διαχείρισης τους για βελτίωση των δεικτών απόδοσης τους. Το πρόβλημα των αφανών διαρροών (δηλαδή διαρροές στο δίκτυο οι οποίες δεν είναι εύκολα ανιχνεύσιμες) μεγεθύνεται με την πάροδο του χρόνου (λόγω ηλικίας των αγωγών) και με την κακή χρήση/συντήρηση των δικτύων. Για παράδειγμα, σε περιόδους παρατεταμένης ανομβρίας ή/και περικοπών παροχής ύδατος, όπως είναι η παρούσα χρονική περίοδος στην Κύπρο, αυξάνεται η καταπόνηση των δικτύων με αποτέλεσμα ακόμη μεγαλύτερη συχνότητα σπασιμάτων και διαρροών.

Για το συγκεκριμένο πρόγραμμα, συνεργαστήκαμε με τα Συμβούλια Υδατοπρομήθειας Λεμεσού και Λάρνακας. Τα έργο διήρκεσε 2 χρόνια, και σε αυτό μελετήσαμε τη συχνότητα και το είδος των διαφόρων περιστατικών διαρροών, αναπτύξαμε μαθηματικά μοντέλα συμπεριφοράς του δικτύου και χαρτογραφήσαμε τα ιστορικά περιστατικά και προχωρήσαμε σε «προγνώσεις» για μελλοντικά περιστατικά. Η διαδικασία σκοπό έχει να βοηθήσει τις Υδατοπρομήθειες να κατανοήσουν τα δίκτυα καλύτερα και να ιεραρχήσουν τις ανάγκες συντήρησης των δικτύων.

Ο τελικός στόχος είναι η υλοποίηση ενός «Ολοκληρωμένου Συστήματος Επιμέτρησης Κινδύνων και Διαχείρισης Συστημάτων Υδροδότησης Αστικών Κέντρων» το οποίο περιλαμβάνει τη δημιουργία μηχανισμών και μοντέλων ανάλυσης κινδύνου διαρροών, κατάλογο πιθανών παραγόντων ρίσκου διαρροών, χαρτογράφηση των διαρροών, στατιστική και αναλυτική ανάλυση δεδομένων, χρήση συστημάτων γεωγραφικών πληροφοριών (GIS, GPS) και ανάπτυξη ασύρματων αισθητήρων για συνεχή έλεγχο βασικών παραμέτρων του δικτύου.

Υπάρχει η απαιτούμενη κρατική στήριξη για την ολοκλήρωση των ερευνών σας;

Η στήριξη είναι με τη μορφή ερευνητικών προγραμμάτων, είτε από το ΙΠΕ είτε από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Πολλά γίνονται όμως με ιδιωτική ή/και ακαδημαϊκή πρωτοβουλία.

Θεωρείτε πως υπάρχει η απαιτούμενη συνεργασία και διασύνδεση μεταξύ Πανεπιστημίου και κοινωνίας για την επίλυση των σοβαρών προβλημάτων του τόπου;

Ως ένα βαθμό ναι, κυρίως με τη μορφή της παροχής πρόσβασης σε δεδομένα. Αυτό όμως δεν είναι αρκετό. Δυστυχώς, η πολιτεία ακόμη δεν έχει προσεγγίσει την ντόπια ακαδημαϊκή/ερευνητική κοινότητα για τεχνοκρατική συμβολή στα προβλήματα του τόπου. Είτε αυτό λέγεται υδατική πολιτική, είτε λέγεται ενεργειακή πολιτική, είτε λέγεται κυκλοφοριακή πολιτική. Επίσης, τροχοπέδη αποτελεί το γεγονός ότι ο κρατικός μηχανισμός δεν είναι δομημένος με τέτοιο τρόπο που να επιτρέπει την ενεργό συμμετοχή οργανισμών ή δημοσίων υπαλλήλων σε ερευνητικές προσπάθειες.

Κύριε Χριστοδούλου, ποιες είναι οι εισηγήσεις σας για τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν για την αντιμετώπιση του υδατικού προβλήματος στην Κύπρο;

Εύκολες ή μαγικές λύσεις για το υδατικό πρόβλημα της Κύπρου δεν υπάρχουν. Απεναντίας, τα προτεινόμενα μέτρα απαιτούν αρκετό προγραμματισμό, επενδύσεις σε χρόνο και χρήμα, και τη συνδρομή της κυβέρνησης, των κοινωνικών φορέων, ερευνητικών ιδρυμάτων και πολιτών. Πολλά από αυτά έχουν έλθει στο προσκήνιο επανειλημμένα τα τελευταία χρόνια και για την ορθή υλοποίηση τους θεωρώ επιβεβλημένη τη λειτουργία του Ενιαίου Φορέα Υδάτων. Ως κύρια μέτρα αναφέρονται τα εξής:

Α) Απεξάρτηση από κλιματολογικές συνθήκες Αφαλατώσεις κι ανακυκλωμένο νερό. Βασικό μέτρο είναι η απεξάρτηση από τις συνεχώς μεταβαλλόμενες προς το χειρότερο κλιματολογικές συνθήκες. Κύριο βήμα η απομάκρυνσή μας από τη στρατηγική «αποθήκευσης» που ακολουθήσαμε στο παρελθόν, και η εφαρμογή στρατηγικής «παραγωγής» ύδατος. Παράλληλα, τα νερά που προέρχονται από βιολογικούς σταθμούς αποχέτευσης θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν τουλάχιστον ως αρδεύσιμα.

Β) Ανάπτυξη υδατικής συνείδησης. Το πρόβλημα της ανάπτυξης και ενδυνάμωσης της υδατικής συνείδησης εκ μέρους των πολιτών είναι διαχρονικό, και θα έπρεπε να τεθεί ως προτεραιότητα εκ μέρους της πολιτείας, των οργανωμένων συνόλων και των πολιτών.

Γ) Μείωση διαρροών και αειφόρος διαχείριση των δικτύων. Ο όγκος των πραγματικών απωλειών ύδατος από ένα δίκτυο υδατοπρομήθειας δεν θα πρέπει να υπερβαίνει το 10-15% του συνολικού όγκου νερού, που διακινείται σε ένα δίκτυο. Όλοι οι αρμόδιοι φορείς θα πρέπει να συνεργαστούν με την επιστημονική κοινότητα για να προχωρήσουν στον καταρτισμό των υπαλλήλων τους και στην εφαρμογή των κατάλληλων μεθοδολογικών εργαλείων για υλοποίηση των στόχων τους.

Δ) Τιμολόγηση του νερού. Η διαχείριση των δικτύων θα πρέπει να γίνει με παράλληλη αξιολόγηση και αναπροσαρμογή, όπου χρειάζεται, της πολιτικής τιμολόγησης του νερού. Αν και το νερό αποτελεί βασικό αγαθό, και, ως εκ τούτου, πρέπει να παρέχεται στους πολίτες χωρίς μεγάλη επιβάρυνση, η αξιολόγηση και εφαρμογή ορθής πολιτικής τελών χρέωσης μπορεί να δώσει στους πολίτες τόσο κίνητρα όσο και αντικίνητρα κατανάλωσης του νερού. Επιπρόσθετα, θα δώσει στους Δήμους τους απαραίτητους πόρους για την αναβάθμιση υφιστάμενων και πεπαλαιωμένων δικτύων υδροδότησης.

Ε) Αναδιοργάνωση γεωργίας. Είναι πλέον αποδεκτό ότι ο κλάδος της γεωργίας στη Κύπρο χρειάζεται γενική αναθεώρηση, τόσο για λόγους ανταγωνιστικότητας στο νέο περιβάλλον παγκοσμιοποίησης, αλλά και για λόγους βιωσιμότητας, με βάση τις αυξημένες ανάγκες του κλάδου σε ποσότητες ύδατος και των ταυτόχρονων προβλημάτων διαθεσιμότητας αυτών των ποσοτήτων. Σε αυτό το πλαίσιο, και προς τιμήν των αρμοδίων Υπουργείων και άλλων εμπλεκομένων φορέων, η διαδικασία επιλογής των πιο κατάλληλων ειδών προς καλλιέργεια έχει από καιρού ξεκινήσει.

Στ) Εμπλουτισμός υπογείων υδάτων. H υπεράντληση των τελευταίων χρόνων στερεί, δυστυχώς, το νησί από σημαντικά στρατηγικά αποθέματα ύδατος, τα οποία κινδυνεύουν να μην αναπληρωθούν. Προς τούτο, η Πολιτεία θα πρέπει να πάρει άμεσα μέτρα, είτε με περιορισμό της υπεράντλησης, είτε με εμπλουτισμό των υπογείων νερών με τεχνικά παραγόμενο νερό (ανακυκλώσεις).

Σχολιάστε

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>