Γράφει: ,

Συνέντευξη Ανδρέας Θεοφάνους: Ποιό μοντέλο λύσης θέλουμε;

Ανδρέας Θεοφάνους, Καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας,

Διευθυντής του Κυπριακού Κέντρου Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων

στον Γιώργο Κέντα

 

Ο καθηγητής Ανδρέας Θεοφάνους είναι από τους πιο σημαντικούς μελετητές του κυπριακού προβλήματος σε επιστημονικό επίπεδο. Η δραστηριότητά του στα πλαίσια του Πανεπιστημίου Λευκωσίας και του Κυπριακού Κέντρου Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων συντείνει εδώ και χρόνια στην εισαγωγή επιστημονικής εγκυρότητας στο δημόσιο διάλογο. Στην πολύ εδιαφέρουσα συζήτηση που είχαμε μαζί του προσεγγίζονται σημαντικές πτυχές του κυπριακού με μια οπτική που ξεφεύγει από τα κλασικά πολιτικά και κομματικά στεγανά.

Πρόσφατα παρουσιάσατε μια μελέτη με τίτλο «Η Πολιτική Οικονομία της Διευθέτησης του Κυπριακού: Η Εξέταση Τεσσάρων Σεναρίων». Αυτή η μελέτη εκδόθηκε από το PRIO. Πώς προέκυψε αυτή η συνεργασία και ποιους στόχους έχει;

Κατ” επανάληψη προέβαλα τη θέση ότι η μορφή λύσης του Κυπριακού θα επηρεάσει καθοριστικά τα οικονομικά δεδομένα, καθώς και τη βιωσιμότητα της λύσης. Ταυτόχρονα κατέθεσα την άποψη ότι είναι σημαντικό να υπάρξει η προώθηση ενός έντιμου συμβιβασμού και η λύση να μην είναι αποτέλεσμα επιβολής. Τις θέσεις αυτές ανέπτυξα και σε ακροατήρια πέραν της Κύπρου. Στα πλαίσια αυτά το PRIO ενδιαφέρθηκε να δημοσιεύσει μια έρευνά μου, που εμπεριέχει ανάλυση τεσσάρων σεναρίων:

(α) διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία

(β) εκκρεμότητα/συνέχιση του status quo

(γ) λύση δύο κρατών και

(δ) λειτουργική ομοσπονδία με χαλαρή διζωνικότητα. Το εν λόγω μοντέλο μπορεί να αντικρισθεί και ως μια ειδική περίπτωση διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας.

Στόχος είναι να περάσουν ορισμένα βασικά μηνύματα εντός και εκτός Κύπρου ότι δηλαδή το κλασικό διζωνικό μοντέλο που συζητείται για χρόνια δεν φαίνεται να είναι βιώσιμο. Αντίθετα, η λειτουργική ομοσπονδία με χαλαρή διζωνικότητα αποτελεί τη χρυσή τομή για ένα έντιμο συμβιβασμό.

Ποια είναι τα βασικά συμπεράσματα της μελέτης σας;

H Έκθεση αμφισβητεί μια κοινή υπόθεση εργασίας: Ότι οι οικονομικές επιπτώσεις μιας λύσης θα είναι περίπου οι ίδιες, ανεξάρτητα από τη μορφή λύσης. Αντίθετα, κάθε μορφή λύσης έχει τα δικά της οικονομικά αποτελέσματα. Η έρευνα αυτή αποτελεί και μια προσπάθεια να καλυφθεί το κενό στη συστηματική μελέτη, σε σχέση με τη συμβατότητα των διάφορων συνταγματικών μοντέλων με βασικούς οικονομικούς στόχους.

Ένα ειδικά διαμορφωμένο μοντέλο επίλυσης του Κυπριακού, το οποίο δίδει έμφαση στο να φέρει τους Κύπριους μαζί και όχι να τους κρατεί χωριστά, ενώ ταυτόχρονα είναι προσηλωμένο στις συμφωνίες υψηλού επιπέδου, προσφέρει την καλύτερη ευκαιρία για κοινωνικοοικονομική σύγκλιση και πολιτική σταθερότητα.

Ενώ το κάθε σενάριο αντικρίζεται ξεχωριστά, η έρευνα λαμβάνει υπ” όψη το νέο διεθνές οικονομικό περιβάλλον και, κυρίως, τη συμμετοχή της Κύπρου στην ΕΕ και την Ευρωζώνη. Υπογραμμίζεται η σημασία της σχέσης μεταξύ συνταγματικών ρυθμίσεων και οικονομικής διάρθρωσης και, κατ” επέκταση, των οικονομικών αποτελεσμάτων. Αναγνωρίζει ταυτόχρονα ότι για την οικοδόμηση ενός μοντέλου το οποίο θα είναι πολιτικά αποδεκτό αλλά και βιώσιμο, είναι σημαντικό να ληφθούν υπ” όψη οι αντιλήψεις των δύο κοινοτήτων για τους εαυτούς τους, την ιστορία και «την άλλη πλευρά».

Το κάθε σενάριο εξετάζεται σε σχέση με τις επιπτώσεις σε μια σειρά σημαντικών ζητημάτων: Το περιουσιακό και οι αποζημιώσεις, η διαδικασία λήψης αποφάσεων, η δημοσιονομική και ευρύτερη μακροοικονομική πολιτική και οι προεκτάσεις σε μεταβλητές όπως η απασχόληση και οι τιμές, η τοπική αυτοδιοίκηση, το νομικό πλαίσιο, η οικονομική ανάπτυξη, ο ανταγωνισμός, ο τουρισμός, οι τρεις βασικές ελευθερίες, οι έποικοι και η πολιτική για θέματα μετανάστευσης, η αγορά εργασίας και οι κοινωνικές ασφαλίσεις, η εκπαίδευση, η υγεία, η προστασία των καταναλωτών και θέματα περιβάλλοντος.

Συνοπτικά αναφερθείτε στα αποτελέσματα του κάθε σεναρίου.

Aρχίζω με αυτό που επιδιώκεται σήμερα: Ένα μοντέλο διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας, στη βάση της φιλοσοφίας του Σχεδίου Ανάν, θα οδηγήσει σε προβληματικά αποτελέσματα. Η ενισχυμένη διζωνικότητα και ο ισχυρός δικοινοτισμός δεν θα ενθαρρύνουν την ανάδυση και δημιουργία κοινών στόχων και ενός κοινού οράματος.

Η συνέχιση του status quo συνεπάγεται σοβαρές απώλειες, χαμένες ευκαιρίες καθώς και ένα πολύ πιο δύσκολο πολιτικό περιβάλλον. Επιπρόσθετα, αναπτύσσεται δυσαρέσκεια ανάμεσα στους Ελληνοκύπριους για τα δικαιώματα και σε ορισμένες περιπτώσεις για τα προνομία που απολαμβάνουν οι Τουρκοκύπριοι στην Κυπριακή Δημοκρατία χωρίς υποχρεώσεις, ιδίως όταν βλέπουν τη συνεχιζόμενη εκμετάλλευση ελληνοκυπριακών περιουσιών στο βόρειο τμήμα της Κύπρου.

Μια λύση στη βάση των δύο κρατών, υποθετικά στη βάση της «αναγνώρισης με αντάλλαγμα επιστροφή εδαφών», είναι πολύ δύσκολη εάν όχι αδύνατη, λόγω σοβαρών εσωτερικών και εξωτερικών παραγόντων και περιορισμών.

Τέλος, το μοντέλο της λειτουργικής ομοσπονδίας με χαλαρή διζωνικότητα, το οποίο εμπίπτει στη φιλοσοφία των συμφωνιών υψηλού επιπέδου του 1977 και 1979, και ενθαρρύνει τις δύο κοινότητες να συνεργασθούν. Ένα καθοριστικό χαρακτηριστικό του μοντέλου είναι ο Πρόεδρος από τη μια κοινότητα και ο Αντιπρόεδρος από την άλλη, που όμως και οι δυο θα κατέρχονται στις εκλογές με κοινό εκλογικό ψηφοδέλτιο. Οι διπλές πλειοψηφίες θα επιστρατεύονται μόνο σε ειδικές περιπτώσεις. Ως εκ τούτου, σύμφωνα με το μοντέλο αυτό, αναμένεται ότι η διαδικασία λήψης αποφάσεων θα είναι αποτελεσματική. Ενώ το μοντέλο ενθαρρύνει τις ενοποιητικές προσεγγίσεις, από την άλλη, κατανοεί και αναγνωρίζει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των δύο κοινοτήτων, καθώς και τις ανάγκες τους.

Μια λειτουργική ομοσπονδία με χαλαρή διζωνικότητα, ενθαρρύνοντας τις ενοποιητικές προσεγγίσεις, θα αποφύγει τους αποκλεισμούς του κλασικού διζωνικού δικοινοτικού μοντέλου. Η υλοποίηση αυτού του μοντέλου μπορεί να οδηγήσει σε ένα νέο οικονομικό θαύμα και, ταυτόχρονα, να έχει θετικές προεκτάσεις πέραν της Κύπρου.

Πιστεύετε ότι η πολιτεία δίνει την αναγκαία προσοχή στην επιστημονική εργασία που παράγεται από δεξαμενές σκέψεις;

Δυστυχώς ΟΧΙ. Και είναι σημαντικό να κατανοηθεί ότι ο ρόλος των δεξαμενών σκέψης είναι πολυδιάστατος. Δεν είναι μόνο η μελέτη, η ανάλυση και η κατάθεση θέσεων για συγκεκριμένα ζητήματα. Είναι και η προβολή θέσεων σε σημαντικά κέντρα αποφάσεων διεθνώς. Για παράδειγμα, για χρόνια τώρα η Άγκυρα καλλιεργεί τη θέση για τη στρατηγική θέση της Τουρκίας (πχ για τις σχέσεις Δύσης και Ισλαμικού κόσμου και τη σημασία της χώρας για τη διεθνή σταθερότητα).

Όσον αφορά το Κυπριακό η Άγκυρα έντεχνα και σε μεγάλο βαθμό καλλιέργησε τη θέση ότι τα άμεσα ενδιαφερόμενα μέρη είναι οι δύο κοινότητες και ότι η ίδια, ως τρίτο μέρος, είναι πάντοτε ένα βήμα μπροστά. Πέραν τούτου, καλλιεργήθηκε η θέση για την “απομόνωση” των Τουρκοκυπρίων. Οι τουρκικές απαιτήσεις είναι άνευ ορίων καθώς, μεταξύ άλλων, προτάσσεται ο παραμερισμός και η διάλυση της Κυπριακής Δημοκρατίας και η δημιουργία ενός νέου κράτους. Εν ολίγοις, όλα αυτά τα χρόνια οι διαδοχικές κυβερνήσεις έχουν ολιγωρήσει. Και η ολιγωρία είχε και έχει βαρύτατο κόστος.

Κατά την άποψη σας πού κινούνται τα πράγματα στο κυπριακό σήμερα;

Βάση των συνομιλιών είναι το κλασικό διζωνικό δικοινοτικό μοντέλο, όπως εκφράσθηκε με τη φιλοσοφία των Ιδεών Γκάλι και του Σχεδίου Ανάν. Πέραν του κατά πόσον κάποιος ιδεολογικά και φιλοσοφικά συμφωνεί ή όχι με την εν λόγω προσέγγιση, προσωπικά έχω καταλήξει στο συμπέρασμα ότι μια τέτοια λύση δεν θα είναι βιώσιμη. Επιπρόσθετα, ο κυπριακός ελληνισμός θα οδηγηθεί σε οδυνηρές περιπέτειες με απρόβλεπτες συνέπειες.

Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι είναι στρατηγικό λάθος να αντικρίζουμε το κυπριακό μόνο ως ένα διακοινοτικό ζήτημα. Αντίθετα, το κυπριακό είναι ένα πρόβλημα με πολλές διαστάσεις (θέμα εισβολής και κατοχής, ευρωπαϊκή και γεωστρατηγική διάσταση κλπ). Συνεπώς για την επίλυσή του υπάρχουν πολλά προαπαιτούμενα εντός και εκτός Κύπρου. Η σημερινή κατάσταση στην Τουρκία είναι τέτοια που δεν ευνοεί μια λύση στηριγμένη σε αυτό που αποκαλώ έντιμο συμβιβασμό.

Υπάρχει η προοπτική επιτυχίας των απ” ευθείας διαπραγματεύσεων;

Εξαρτάται από το τι είδους λύσης μιλούμε. Εάν η λύση θα στηρίζεται σε ένα ομοσπονδο-συνομοσπονδιακό μοντέλο, τότε θα στηριχθεί και από την τουρκοκυπριακή ηγεσία και την Άγκυρα. Φυσικά αυτή η προσέγγιση θα έπρεπε να αποτελούσε κόκκινη γραμμή για τη δική μας πλευρά.

Εάν έχουμε κατά νου ένα έντιμο συμβιβασμό τις κατευθυντήριες γραμμές του οποίου κατέθεσα κατ” επανάληψη με αυτό που ονομάζουμε λειτουργική ομοσπονδία με χαλαρή διζωνικότητα, αυτό δεν μπορεί να επιτευχθεί τώρα. Η Τουρκία θα διαπραγματευθεί σοβαρά όταν θα έλθει η στιγμή της οριστικοποίησης των σχέσεών της με την ΕΕ. Και εμείς θα πρέπει να πολιτευθούμε με τρόπο που να μας παρέχει σοβαρά ερείσματα για να διεκδικήσουμε το καλύτερο. Στο μεταξύ προέχει η προώθηση ΜΟΕ ουσιαστικής σημασίας (πχ επιστροφή περιφραγμένης πόλης της Αμμοχώστου), η καλύτερη δυνατή διαχείριση της υφιστάμενης κατάστασης και η προβολή προς όλες τις κατευθύνσεις των θέσεων ενός πλαισίου για οριστική λύση του προβλήματος.

Είσαστε ένας από τους πρώτους ακαδημαϊκούς που υποστήριξαν την ευρωπαϊκή πορεία της Κύπρου. Θεωρείτε ότι η ΕΕ είναι σε θέση να διαδραματίσει κάποιο ρόλο στο Κυπριακό σήμερα;

Η ΕΕ δεν μπορεί να είναι βασιλικότερη του βασιλέως. Εάν εμείς βολευόμαστε με τη φιλοσοφία των διακοινοτικών συνομιλιών, με το κλασικό διζωνικό δικοινοτικό μοντέλο, τον πρωταγωνιστικό ρόλο του ΟΗΕ και τον βοηθητικό ρόλο της ΕΕ, γιατί η ίδια η Ένωση να υιοθετήσει μια διαφορετική στάση; Πρέπει επίσης να μην λησμονούμε ότι όταν διάφορες χώρες (πχ Γαλλία και Αυστρία), έστω για τους δικούς τους λόγους, υιοθέτησαν τη θέση ότι η Τουρκία έπρεπε να εφαρμόσει τα ελάχιστα που είχε συμφωνήσει το 2004, εμείς δεν επιμείναμε.

Θα πρέπει επίσης να προβληματισθούμε για το που έχει οδηγήσει η σχεδόν αποκλειστική προσκόλληση στον διακοινοτικό διάλογο από το 1977. Ενώ ο διακοινοτικός διάλογος θα πρέπει να συνεχίζεται και να διευρύνεται σε διάφορα επίπεδα, ταυτόχρονα είναι σημαντικό να επιδιωχθεί και ο εμπλουτισμός της διαδικασίας με τη συζήτηση και των άλλων πτυχών του Κυπριακού, με την εμπλοκή και άλλων μερών. Αφ΄ενός η συμμετοχή μας στην ΕΕ και αφ” ετέρου η πορεία των Ευρωτουρκικών σχέσεων μπορούν να αξιοποιηθούν ανάλογα. Έχω επίσης την άποψη ότι ο εκάστοτε Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, όταν ασχολείται με το Κυπριακό θα πρέπει πρωταρχικά να ενεργεί ως αρχηγός κράτους και όχι ως κοινοτάρχης.

Σχολιάστε

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>