Γράφει:

Βιβλίο: Η αυτοβιογραφία της Ελισάβετ

Η αυτοβιογραφία της Ελισάβετ Μουτζάν Μαρτινέγκου

 

Η Ελισάβετ Μουτζάν Μαρτινέγκου (1801-1832), η ζακυνθινή λόγια και πεζογράφος με λογοτεχνική και δραματουργική δραστηριότητα από την περίοδο 1820 – 1825, το έργο της οποίας έμεινε σχεδόν όλο ανέκδοτο, ήταν γόνος αριστοκρατικής οικογένειας του νησιού. Σήμερα δεν θα μας ήταν γνωστή χωρίς την Αυτοβιογραφία της, που εξέδωσε το 1881, σαράντα εννέα χρόνια μετά το θάνατό της, λογοκριμένη και συντομευμένη, ο γιος της, Ελισαβέτιος Μαρτινέγκος.

Πρόκειται για το πρώτο ελληνικό γυναικείο πεζογράφημα-μαρτυρία για την περιθωριοποιημένη θέση της γυναίκας σε σχέση με την πνευματική και κοινωνική ζωή της επτανησιακής πολιτισμικής επικράτειας. Παρά την ευγενική της καταγωγή δεν αξιώθηκε ανάλογης παιδείας. Μέσα στις περιοριστικές συνθήκες του σπιτιού η μητέρα και η γιαγιά της ήταν αυτές που ανέλαβαν την αρχική της μόρφωση. Μέχρι τα δεκαπέντε της χρόνια συνεχίζει να μελετά με επιμονή όσο μπορούσε σαν αυτοδίδακτη, ώσπου ν” αναλάβουν την εκπαίδευσή της ο ιερομόναχος δάσκαλος φιλοσοφίας Θεοδόσιος Δημάδης και αργότερα ο ιεροδιάκονος Βασίλειος Ρωμαντζάς, ως το 1826. Σε ηλικία δεκαέξι ετών αρχίζει να μεταφράζει από τα ιταλικά στα ελληνικά ιστορικές διηγήσεις, ενώ σχεδόν παράλληλα ξεκινά τα πρώτα της συνθέματα, γνωμικά στα ιταλικά και μύθους στα ελληνικά. Καθώς προχωρούσε η μαθητεία της στο Δημάδη συνέθεσε μύθους κατά το πρότυπο του Αισώπου, δύο από τους οποίους παραθέτει στην Αυτοβιογραφία. Η Ελισάβετ αποδιώχνει αρχικά την ιδέα του γάμου ως μέσο που θα την απάλλασσε από τον αυστηρό περιορισμό στον οίκο του πατέρα. Αυτό που θέλει είναι να ζήσει κάπου μόνη της, να σπουδάσει και να γράφει. Πιστεύει λοιπόν, ότι ο καλύτερος δρόμος γι” αυτήν είναι να αποσυρθεί σε μοναστήρι, απόφαση που συναντά την αντίθεση της οικογένειάς της. Παράλληλα, αρχίζει να γράφει τα πρώτα ηθικοδιδακτικά συγγράμματα, ενώ σε διάστημα έξι μηνών συνθέτει πέντε δράματα, εμπνευσμένα κυρίως από αρχαιοελληνικούς μύθους. Τέλος, αποφασίζει να δεχθεί το γάμο ως ύστατη λύση. Όταν βρέθηκε ο κατάλληλος για την κοινωνική της θέση γαμπρός, ο Νικόλαος Μαρτινέγκος και μετά από πολύμηνες διαπραγματεύσεις για την προίκα, η Ελισάβετ, αποδέχεται τον προορισμένο ρόλο της συζύγου, ενώ δεκαεφτά μήνες μετά το γάμο της, δεκαέξι μέρες μετά τον τοκετό του γιου της, απεβίωσε.

Η Αυτοβιογραφία λοιπόν είναι η προσωπική μαρτυρία και η διαμαρτυρία μιας έγκλειστης, το μαρτύριο μιας νέας γυναίκας με την προοδευτική μόρφωση της εποχής του ρομαντισμού, που ψάχνει απεγνωσμένα κάποιον για να μιλήσει. Σύμφωνα με δική της μαρτυρία, όπως φαίνεται μέσα από το έργο, στο χρονικό διάστημα 1820 – 1825 έχει γράψει 22 τραγωδίες, κωμωδίες και δράματα στα ιταλικά και στα ελληνικά. Το να γράφει κανείς μέσα σε 5 χρόνια 22 θεατρικά έργα σημαίνει πως γράφει μανιωδώς και για να ικανοποιήσει μια ζωτική ανάγκη.

Η φωνή διαμαρτυρίας της Ελισάβετ Μουτζάν Μαρτινέγκου που στρεφόταν ενάντια στην υποβιβαστική απομόνωση των γυναικών και τον αποκλεισμό τους από την εκπαίδευση, προκαλώντας μια ρωγμή στη σιωπή, διακήρυξε με καθαρότητα, για πρώτη φορά στον Ελληνικό χώρο, τη συνειδητοποίηση της κοινωνικής αδικίας εις βάρος των γυναικών. Ανάμεσα στις προοδευτικές της ιδέες συγκαταλέγει και εκείνες που φανερώνουν την επίδραση του γαλλικού διαφωτισμού και της χριστιανικής ηθικής.

Έτσι, η λογοτεχνική αυτή αυτοβιογραφία, έχοντας έντονο εξομολογητικό χαρακτήρα, γίνεται το μέσο με το οποίο διαφαίνεται καλύτερα ο εσωτερικός κόσμος της Μαρτινέγκου, η κοινωνική κατάσταση του νησιού, η θέση της γυναίκας σε μια αριστοκρατική οικογένεια της Ζακύνθου, ενώ τα «μαύρα συγγράμματα» όπως τα αποκαλεί η ίδια και η πένα της αποτελούν τον διαφωτιστικό σπόρο και τον πρώτο πυρήνα για την δημιουργία του φεμινιστικού κινήματος στην Ελλάδα.

 

Η Μαργαρίτα Ιωάννου είναι φιλόλογος

2 Comments

  1. Pingback
  2. Γιωργος Χριστοδουλου
    23 Οκτωβρίου 2016 14:29

    Απο την εταιρεια Θεατρου »Ωκεα- ιρις»θα θελαμε να εχουμε ενα τηλ μια επαφη με την Κα Μαργαριτα Ιωαννου σχετικα με την Ελισαβετ Μουτζαν-Μαρτινεγκου για οτι αφορα το Θετρο.Ευχαριστω πολυ.

Σχολιάστε

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>