Γράφει:

Κοινή προ της Κοινής

της Νίκης Χριστοδούλου

 

Ο Γιαννιώτης Ιωάννης Βηλαράς στα ποιητικά και πεζά του κείμενα χρησιμοποιεί την δημοτική γλώσσα. Το ίδιο και ο Καστοριανός Αθανάσιος Χριστόπουλος. Ο όρος δημοτική γλώσσα χρησιμοποιείται εν αντιθέσει προς τη λόγια γλώσσα. Αλλά ποιο είναι το ακριβές περιεχόμενο αυτού του γλωσσικού τύπου;

Υποστηρίζεται ότι η νέα κοινή γλώσσα προέρχεται από την Πελοπόννησο, η οποία απετέλεσε μέρος του πρώτου ελεύθερου ελληνικού κράτους ή από την Επτάνησο, η οποία καλλιέργησε την γλώσσα, και περαιτέρω από την Κρήτη, η οποία έδωσε την περίφημη κρητική λογοτεχνία.

Με την θέση αυτή προκύπτει ότι ο Ιωάννης Βηλαράς και ο Αθανάσιος Χριστόπουλος, γράφοντας στη δημοτική, δεν χρησιμοποιούν το δικό τους βόρειο ιδίωμα, αλλά το ιδίωμα ενός άλλου τόπου, το οποίο κατά συγκυρία αργότερα έγινε κοινή των Ελλήνων. Είναι λογικό αυτό;

Αν ερευνήσουμε ευρύτερα, θα βρούμε ότι οι Έλληνες κατά τους τελευταίους αιώνες χρησιμοποιούν στα κείμενα, που μας άφησαν, μια κοινή, που είναι όμοια σε όλα τα μέρη. Σ’ αυτό τον γλωσσικό τύπο θα εκφρασθούν, και οι Μακεδόνες, και οι Θεσσαλοί, και οι Ηπειρώτες, και οι Μωραΐτες, και οι Κρητικοί, και οι Κύπριοι, και οι Πόντιοι. Ο τύπος αυτός βρίσκεται στα βιβλία τής Βενετίας, που απευθύνονται στον λαό, στα δικαιοπρακτικά έγγραφα, στην αλληλογραφία, στις εμπορικές πράξεις, στους γραμματικούς και στους απομνηματογράφους τής ελληνικής επανάστασης.

Είναι φανερό ότι, όπως υπάρχει μια κοινή έκφραση στην λόγια γλώσσα καθ’ όλο το Βυζάντιο, υπάρχει και μια κοινή έκφραση στην δημοτική καθ’ όλες τις ελληνικές χώρες. Ο εθνεγέρτης Ρήγας Φεραίος γράφει τα κείμενά του στη νέα αυτή κοινή. Ούτε αυτός χρησιμοποίησε το ιδίωμα τής πατρίδας του Θεσσαλίας. Αλλά από πού προέρχεται η δημοτική αυτή;

Στην πραγματικότητα το κήρυγμα της δημοτικής έπρεπε να σημαίνει τη χρήση του δημοτικού ιδιώματος κάθε μέρους. Η δημοτική τότε θα εξέφραζε όλα τα νέα ελληνικά ιδιώματα. Όμως στα κείμενα των δημοτικιστών και στα διατάγματα του κράτους αναφέρεται πάντοτε χρήση της δημοτικής χωρίς διαλεκτικά χαρακτηριστικά. Από όλα αυτά γίνεται φανερό ότι η δημοτική δεν είναι τα διάφορα ιδιώματα, αλλά ένας υπερτοπικός πανελλήνιος τύπος.

Η νέα Ελληνική κοινή γλώσσα προέρχεται λοιπόν με απλοποίηση από τη λόγια γλώσσα. Δεν ήταν δυνατόν η Ελλάδα, που είχε δεδομένο την λόγια γλώσσα, να μη σχηματίσει δική της έκφραση από την γλώσσα αυτή. Η Ελληνική κοινή γλώσσα είναι υπερτοπική, γιατί προέρχεται από την υπερτοπική Ελληνική γλώσσα της παράδοσης και των γραμμάτων. Ο Ιωάννης Βηλαράς, ο Αθανάσιος Χριστόπουλος και ο Ρήγας Φεραίος γράφουν στην υπερτοπική αυτή μορφή, γιατί ανήκει σε όλους, και δεν μιμούνται το ιδίωμα κανενός συγκεκριμένου τόπου.

Σύμφωνα με τα παραπάνω, ο ισχυρισμός ότι γεωγραφική κοιτίδα τής νέας Ελληνικής κοινής είναι η Πελοπόννησος ή η Επτάνησος δεν ευσταθεί. Η μελέτη των πελοποννησιακών ιδιωμάτων δείχνει ότι αυτά απέχουν πολύ από την κοινή.

Οι διαφωτιστές, οι οποίοι απορρίπτουν το Βυζάντιο, ισχυρίζονται ότι η γλώσσα του δεν είχε καμμια επίδραση στην γλώσσα του λαού. Αλλά έχουμε παραδείγματα, που ξένες γλώσσες, όχι σε μια χιλιετία, αλλά σε μερικούς μόνο αιώνες, έβαψαν και επηρέασαν την Ελληνική γλώσσα. Είναι δυνατόν μια ξένη γλώσσα να επηρεάζει την Ελληνική και η ίδια η Ελληνική γλώσσα να μην επηρεάζει την ομιλούμενη, γιατί είναι λόγια;

Ο λαός άκουγε συνεχώς στις εκκλησίες του την λόγια γλώσσα και την αναγνώριζε ως Ελληνική και ως δική του. Η λόγια γλώσσα του Βυζαντίου επηρέασε την ομιλούμενη γλώσσα. Μεταξύ του λόγιου και του δημοτικού τύπου υπήρχαν γέφυρες και συνδέσεις. Αν η Ελληνική γλώσσα παρέμεινε μία και ενιαία, αυτό οφείλεται στην ιδιότητά της αυτή να έχει δύο τύπους, λόγιο και δημοτικό, και οι δύο τύποι να επικοινωνούν, όπως τα συγκοινωνούντα δοχεία.

 

Η Νίκη Χριστοδούλου είναι γλωσσολόγος

Σχολιάστε

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>