Γράφει:

Οριοθετώντας το τείχος του διαχωρισμού

της Έρσης Δημητριάδου

Αρχικά, το κόμμα των Φιλελευθέρων είχε ασκήσει σφοδρή κριτική κατά της κυβέρνησης του Benjamin Disraeli για τη σκευωρία με την οποία η Κύπρος βρέθηκε στην Αγγλική επικράτεια, απειλώντας ακόμη και την επιστροφή της νήσου στον Σουλτάνο. Αλλά με την νίκη τους στις εκλογές τον Απρίλιο του 1880 χαμήλωσαν τους τόνους, και όταν η εποπτεία της Κύπρου πέρασε από το Υπουργείο Εξωτερικών στο Υπουργείο Αποικιών τον Δεκεμβρίου του 1880, κάποια από τα παράπονα των Κυπρίων, που εγκυμονούσαν από τις αρχές της Αγγλικής κατοχής, έλαβαν την δέουσα προσοχή του νέου υπουργού αποικιών, Earl of Kimberley. Ανάμεσα στα παράπονα αυτά ήταν και η ανεπαρκής αντιπροσώπευση της πλειοψηφίας στα διοικητικά συμβούλια, τα δικαστήρια και το υποτυπώδες νομοθετικό συμβούλιο που λειτούργησε το Δεκέμβριο του 1878 με βουλευτές που διόρισε ο ύπατος αρμοστής.

Tο Νοέμβριο του 1881, εν όψει των επικείμενων μεταρρυθμίσεων που προγραμματίζονταν σε διοικητικούς, δικαστικούς και φορολογικούς τομείς, ο Kimberley έστειλε στην Κύπρο έναν από τους πιο ικανούς υπαλλήλους του Υπουργείου Αποικιών, τον Edward Fairfield, για να διερευνήσει επί τόπου την κατάσταση. Η πολυσέλιδη έκθεσή του δημοσιεύτηκε από το Βρετανικό Κοινοβούλιο το 1883, αλλά μέσα από την εμπιστευτική, αδημοσίευτη, υπηρεσιακή αλληλογραφία, διαφαίνεται πώς διαμορφώθηκε η Βρετανική πολιτική σε σχέση με το αυστηρά φυλετικό-θρησκευτικό εκλογικό σύστημα που υιοθετήθηκε.

Στο νεοσύστατο Νομοθετικό Συμβούλιο του 1883 δόθηκαν δώδεκα έδρες στους Κυπρίους, εννιά στους Ελληνοκύπριους ή Χριστιανούς (βάση της ορολογίας που χρησιμοποιήθηκε) και τρεις στους Τουρκοκύπριους ή Μωαμεθανούς κατά αναλογία της φόρμουλας 3:1 της απογραφής πληθυσμού του 1881. Έξι αξιωματούχοι της τοπικής κυβέρνησης αντιπροσώπευαν τα αγγλικά συμφέροντα στο Νομοθετικό Συμβούλιο και διορίζονταν στις έδρες αυτές. Σε περίπτωση ισοψηφίας, ο προεδρεύων, συνήθως ο εκάστοτε Ύπατος Άρμοστής, είχε την νικώσα ψήφο.

Η νήσος χωρίστηκε σε τρεις εκλογικές περιφέρειες, με την κάθε μια να εκλέγει τρεις Έλληνες και ένα Τούρκο βουλευτή. Δικαίωμα ψήφου δόθηκε σε όλους τους Κύπριους άνδρες άνω των 21 ετών που κατέβαλαν κτηματικούς φόρους και φόρους ενοικίων, όπως επίσης και σε ξένους υπηκόους που διέμεναν στην Κύπρο τα τελευταία πέντε χρόνια. Ο Edward Fairfield, βάσει των δεδομένων που συνέλεξε κατά την επίσκεψή του στην Κύπρο, εισηγήθηκε επίσης όπως παραχωρηθεί το δικαίωμα ψήφου και στις Κύπριες γυναίκες, που ήταν, όπως επισήμανε, στην πλειοψηφία τους οι κτηματίες της νήσου. Ο Kimberley όμως ήταν εναντίον της παραχώρησης του εκλογικού δικαιώματος στις γυναίκες και το θέμα έληξε εκεί.

Βασικό αντικείμενο αντιγνωμίας στο υπουργείο ήταν το κατά πόσον οι Έλληνες και οι Τούρκοι βουλευτές θα εκλέγονταν αποκλειστικά από τους ομόθρησκούς τους ή από όλο το εκλογικό σώμα, ανεξαρτήτως θρησκεύματος ή εθνότητας. Ο Kimberley ήταν κάθετα ενάντια στην επιβολή περιορισμών πέρα του 3:1. Ήθελε όλοι οι βουλευτές να εκλέγονται από όλο το εκλογικό σώμα, γιατί δεν αποσκοπούσε στην οροθέτηση ενός τείχους διαχωρισμού μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων που θα προκαλούσε αντιπαράθεση και διχόνοια.

Η τοπική κυβέρνηση και οι αξιωματούχοι στο Υπουργείο επέμεναν. Ένα χρόνο αργότερα, μετά από έντονες διαβουλεύσεις, ο Kimberley υποχώρησε και το τείχος του διαχωρισμού θεσμοθετήθηκε. Οι βουλευτές ψηφίζονταν μόνο από τους ομοθρήσκούς τους. Φόβος τότε, όπως και τώρα, η ενότητα των Κυπρίων ενάντια στα ξένα συμφέροντα.

Η Έρση Δημητριάδου είναι ιστορικός ερευνήτρια.

 

Πηγές:

Gladstone, William E. Midlothian Speeches, 1879. (New York: Humanities Press, 1971.)

British National Archives. Mediterranean No. 4. Further correspondence respecting the Affairs of Cyprus. CO 883/2.

. Sir Robert Biddulph to the Earl of Kimberley. Dec. 24, 1881. CO 67/21/76.

UK. Parliament. Papers relating to the administration and finances of Cyprus. C. 3661. (London: Eyre & Spottiswoode, 1883.)

. Papers relating to the constitution of a new Legislative Council. C. 3791. (London: Eyre & Spottiswoode, 1883.)

Σχολιάστε

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>