Γράφει:

Θέλω Μετρό, Τραμ, Λεωφορεία…

του Μιχάλη Μιχαήλ

Πλησιάζοντας στο τέλος της πρώτης δεκαετίας του 21ου αιώνα η Κύπρος γνωρίζει μια πρωτόγνωρη αστική ανάπτυξη, η οποία μεταφέρει στους πολίτες και τις συνεπακόλουθες αρνητικές συνέπειες στην ποιότητα ζωής. Η μεγέθυνση των αστικών κέντρων, κυρίως της Λευκωσίας και της Λεμεσού, λόγω της ραγδαίας ανάπτυξης της οικοδομικής βιομηχανίας των τελευταίων χρόνων, βρήκε απροετοίμαστη την πολιτεία η οποία φάνηκε ανέτοιμη και ανίκανη να δώσει λύσεις στα σημαντικά προβλήματα που προκαλεί η αστικοποίηση και κυρίως στο πρόβλημα των συγκοινωνιών. Το κυκλοφοριακό χάος που παρατηρείται στους δρόμους των πόλεων και ιδιαίτερα στις ώρες αιχμής έχει καταντήσει ένας καθημερινός βραχνάς, με επιπτώσεις στο φυσικό και ανθρωπογενές περιβάλλον λόγω των εκπομπών καυσαερίων, στην εθνική οικονομία λόγω της υψηλής κατανάλωσης πετρελαιοειδών και στην ψυχοσωματική υγεία των κατοίκων των πόλεων στους οποίους πολλαπλασιάζεται το άγχος και η κούραση, με αποτέλεσμα την δημιουργία νευρωτικών αστών με μειωμένη ενέργεια και παραγωγικότητα. Με όλες αυτές τις διαπιστωμένες παρενέργειες να συνυπάρχουν, το κυκλοφοριακό, δικαίως χαρακτηρίζεται ως ένα από τα πλέον σοβαρά κοινωνικο-οικονομικά προβλήματα που πρέπει να αντιμετωπίσει η πολιτεία.

Η ρίζα του κακού

Η ανάπτυξη του αστικού ιστού της Κύπρου πριν την ευρεία εξάπλωση του επιβατικού αυτοκινήτου δυσχεραίνει σήμερα την ολοκλήρωση και κατάλληλη χρήση ενός βέλτιστου δικτύου χερσαίων συγκοινωνιών. Το οδικό δίκτυο της Κύπρου και ιδιαίτερα των αστικών της κέντρων, μελετήθηκε και κατασκευάστηκε χωρίς την κατάλληλη μορφή και ιεράρχηση. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα σήμερα οι αποστάσεις και τα πλάτη των οδικών αρτηριών να κρίνονται ακατάλληλα για την εξυπηρέτηση ενός μεγάλου αριθμού επιβατικών αυτοκινήτων. Η πολιτική της αντιμετώπισης της αύξησης της ζήτησης και των παραπάνω προβλημάτων με την κατασκευή νέων οδών και άλλων συγκοινωνιακών έργων, πέρα από την απαιτούμενη σημαντική χρηματοδότηση, δημιουργεί ανεπιθύμητες επιπτώσεις στο περιβάλλον. Πρέπει επίσης να επισημανθεί ότι η αύξηση της προσφοράς με την κατασκευή νέων οδών συμβάλλει στην ταχύτερη αύξηση της κυκλοφορίας με συνέπεια την δημιουργία ενός φαύλου κύκλου. Δυστυχώς οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας για το έτος 2007, ο συνολικός αριθμός των αδειούχων τροχοφόρων στην Κύπρο ήταν περίπου 600,000 ενώ ο αντίστοιχος αριθμός για το έτος 1990 ήταν περίπου 315,000. Η δε αντιστοιχία προσώπων ανά ιδιωτικής χρήσεως σαλούν αυτοκίνητο έχει πέσει στους 2 κάτοικους άνα ι.χ. σε σχέση με 3,4 κατοίκους για το έτος 1990. Οι πιο πάνω αριθμοί δεν δείχνουν μόνο την αύξηση του βιοτικού επιπέδου του μέσου Κύπριου πολίτη, αλλά και την άμεση εξάρτησή του από το αυτοκίνητο, καθώς και την αποτυχία της πολιτείας να βάλει φρένο στην εξάρτηση αυτή προσφέροντας στον πολίτη ένα σύγχρονο σύστημα δημόσιων συγκοινωνιών.

Οι ευθύνες της πολιτείας

Ο Υπουργός Συγκοινωνιών και Έργων κ. Νίκος Νικολαϊδης σε πρόσφατο άρθρο του αναφέρει όρθα πως «το κυκλοφοριακό πρόβλημα του τόπου μας σήμερα δεν μπορεί να λυθεί ούτε με μεγαλύτερο οδικό δίκτυο ούτε με περισσότερα ιδιωτικά αυτοκίνητα. Το πρόβλημα μπορεί μόνο να λυθεί μέσα από τη δημιουργία ενός αποτελεσματικού συστήματος δημόσιων συγκοινωνιών. Ενός συστήματος που για να είναι αποτελεσματικό θα πρέπει να έχει την κατάλληλη οδική υποδομή, τα απαραίτητα μεταφορικά μέσα και τις απαιτούμενες διαδρομές. Και κυρίως, που θα χρησιμοποιείται μαζικά από τον κόσμο». Ωστόσω, η δαιμονοποίηση που γίνεται από τους εκάστοτε ιθύνοντες ενάντια στην άκαμπτη τάχα συνήθεια των πολιτών στην χρήση των αυτοκινήτων τους αποτελεί απλά μια προσπάθεια μετατόπισης των ευθυνών της πολιτείας. Ο κ. Νικολαϊδης, ακολουθώντας το μότο των προκατόχων του, σε μια από τις πρώτες συνεντεύξεις του μετά την παραλαβή του Υπουργείου Συγκοινωνιών και Έργων, αναφέρει στις 16 Μαρτίου στην εφημερίδα Σημερινή: «…το πιο δύσκολο από όλα είναι να καταφέρουμε ν’ αλλάξουμε την νοοτροπία μας. Θα πρέπει να μάθουμε να χρησιμοποιούμε τα δημόσια μέσα μεταφοράς. Αυτό μας λείπει. Στην Κύπρο, δυστυχώς, επικρατεί η νοοτροπία της ατομικής χρήσης του αυτοκινήτου…».

Κι όμως, τα λόγια περί της άτεγκτης συνήθειας και λανθασμένης νοοτροπίας των πολιτών αποτελούν την κατάληξη ενός καλά πλασαρισμένου αστικού μύθου ο οποίος σήμερα καταρρέει. Ο πολίτης ναι μεν συνήθισε στην υπερβολική χρήση του αυτοκινήτου, αλλά ο σημαντικότερος λόγος που το κάνει αυτό είναι επειδή ποτέ δεν του προσφέρθηκε οποιαδήποτε αξιόπιστη και εξυπηρετική εναλλακτική επιλογή. Η μέχρι σήμερα συγκοινωνιακή πολιτική περιοριζόταν μόνο στην κατασκευή νέων οδικών αρτηριών. Αποτέλεσμα είναι η ανάπτυξη σήμερα να γίνεται ασύμμετρα, χωρίς συνολικό σχέδιο και χωρίς να ασκείται πίεση από κανένα φορέα, είτε για προνομιακή μεταχείριση των λεωφορείων, είτε για κατασκευή τραμ ή ακόμα και σιδηροδρομικού δικτύου, είτε για προώθηση των λεγόμενων ”πράσινων μεταφορών”, δηλαδή δημιουργία πεζόδρομων, ποδηλατοδρόμων κ.α..

Η ατολμία των αρμοδίων να προχωρήσουν στην υλοποίηση ενός ολοκληρωμένου σχεδιασμού των δημόσιων μεταφορών αύξησε αναπόφευκτα την χρήση των ιδιωτικών οχημάτων. Εξάλλου, οι πρόσφατες καλοδεχούμενες αν και διαχρονικά αργοπορημένες συγκοινωνιακές ρυθμίσεις του Υπουργείου Συγκοινωνιών και Έργων αγκαλιάστηκαν άμεσα από το κοινό το οποίο απέδειξε πως διψά για τέτοιες ενέργειες που προωθούν την χρήση Μέσων Μαζικής Μεταφοράς. Και εδώ οι αριθμοί δεν είναι απλά ελπιδοφόροι, αλλά αποτελούν ένα σημαντικό μοχλό πίεσης προς του ιθύνοντες για περισσότερες και ριζοσπαστικότερες ενέργειες στον τομέα των συγκοινωνιών. 16,000 πολίτες, μέσα στους δύο πρώτους μήνες κυκλοφορίας, έχουν χρησιμοποιήσει τα λεωφορεία διασύνδεσης των πόλεων με το αεροδρόμιο Λάρνακας. Όλο και περισσότεροι μαθητές δείχνουν να προτιμούν την μεταφορά τους στα σχολεία με τα σχολικά λεωφορεία, με αποτέλεσμα ο φετινός στόχος των 15,000 μαθητών ήδη να ξεπεραστεί. Και μιλάμε για δύο μέτρα τα οποία στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες, και όχι μόνο, θεωρούνται δεδομένα εδώ και χρόνια. Η κοινωνία μας είναι αρκετά ώριμη για να δεχτεί περαιτέρω αλλαγές και ρυθμίσεις.

Μελέτες και προτάσεις

Οι επιστημονικές προτάσεις είναι πολλές και ποικίλλες. Ως χαρακτηριστική περίπτωση

αναφέρεται η έρευνα και μελέτη για την αποσυμφόρηση της μείζονος περιοχής Λευκωσίας που διεξήγαγαν για λογαριασμό του Υπουργείου Συγκοινωνιών και Έργων οι συμβουλευτικοί οίκοι «G.C. Hadjicostas Consultancies» και «AXIS» Αυστρίας, η οποία και δημοσιεύται στην ιστοσελίδα του Τμήματος Δημοσίων Έργων. Η μελέτη έχει εκπονηθεί το 2001 και προτείνει πολλές κυκλοφοριακές και συγκοινωνιακές ρυθμίσεις για προώθηση των δημόσιων μέσων μεταφοράς, των πεζοφόρων και ποδηλατοφόρων μετακινήσεων. Πρόκειται για μια επιστημονικά τεκμηριωμένη έρευνα η οποία, αφού διαπίστωσε με μετρήσεις τις περιοχές αυξημένου κυκλοφοριακού φόρτου, πρότεινε συγκεκριμένες λύσεις όπως βελτίωση του οδικού δικτύου, μονοδρόμηση οδών, χωροθέτηση διαδρομών λεωφορείων προς και από χώρους μαζικής συγκέντρωσης, ανανέωση του στόλου λεωφορείων και ρύθμιση των στάσεων, βελτίωση διασταυρώσεων και συνθηκών άνεσης στους πεζούς και ποδηλάτες, βελτίωση πεζοδρομίων και πεζοδρόμων, υλοποίηση ζωνών στάθμευσης, υλοποίηση ποδηλατοδρόμων και χώρων στάθμευσης ποδηλάτων, εφαρμογή κλιμακωτού ωραρίου εργασίας και πολλά άλλα. Επίσης μελέτησε το ενδεχόμενο εφαρμογής σε μελλοντικό στάδιο και σε συγκεκριμένες διαδρομές ευέλικτων μέσων σταθερής τροχιάς όπως το τραμ.

Δυστυχώς η εν λόγω μελέτη, που είχε ορίσει ως στόχο το έτος 2010 κατά το οποίο θα είχαμε τα πρώτα θετικά αποτελέσματα για αποσυμφόρηση της πρωτεύουσας, εφαρμόζεται μόνο αποσπασματικά και κατά το δοκούν από τις διάφορες κυβερνήσεις και το αρμόδιο υπουργείο. Πρέπει επιτέλους όλοι οι συναρμόδιοι φορείς με τόλμη και αποφασιστικότητα να αναλύσουν διεξοδικά τα συγκοινωνιακά προβλήματα του τόπου και με τη βοήθεια επιστημονικών και ακαδημαϊκών ιδρυμάτων σε καθεστώς δημόσιου διαλόγου να προχωρήσουν στην σύνθεση των απαιτούμενων μέτρων, τα οποία, αφού τύχουν επεξεργασίας και εξέτασης από πλευράς απόδοσης, συνεργίας και υλοποιησιμότητας, θα οδηγήσουν στην βέλτιστη επιλογή προς εφαρμογή.

Σημ: Ο τίτλος του άρθρου είναι δανεισμένος από το όνομα μιας ομάδας στο γνωστό ηλεκτρονικό εργαλείο κοινωνικής δικτύωσης Facebook, στην οποία αριθμούν περισσότερα από 1000 μέλη με κοινό στόχο την απαίτηση για υλοποίηση ολοκληρωμένου συστήματος δημόσιων μεταφορών στην Κύπρο.

Σχολιάστε

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>