Γράφει: ,

Υπογεννητικότητα, Μια αμείλικτη πραγματικότητα

Οι αριθμοί, τα ημίμετρα και οι ανύπαρκτες πολιτικές

 

Η μείωση των γεννήσεων και η γήρανση του πληθυσμού δεν είναι βέβαια μόνο κυπριακό πρόβλημα αλλά πανευρωπαϊκό. Πρόβλημα που προκαλεί πονοκέφαλο σε σχέση με την μελλοντική χρηματοδότηση των Ταμείων Κοινωνικών Ασφαλίσεων πολλών ευρωπαϊκών κρατών μελών.

Ωστόσο το πρόβλημα της υπογεννητικότητας, δεν είναι για την Κύπρο μόνο οικονομικό, αλλά πρωτίστως θέμα επιβίωσης. Η αυξανόμενη μετανάστευση (παράνομη ή μη) σε σχέση με τη μείωση των γεννήσεων αλλά και οι προσπάθειες δημογραφικής αλλοίωσης του πληθυσμού στα κατεχόμενα με τον εποικισμό, αποτελούν λόγους για τους οποίους η πολιτεία θα έπρεπε να είχε λάβει μέτρα χθες.

Αντίθετα ο δρόμος για την χάραξη μιας συγκροτημένης και μακρόπνοης πολιτικής για το δημογραφικό μοιάζει ακόμα μακρινός και δύσκολος.

Μίλησε κανείς για κίνητρα;

Σύμφωνα με έρευνα της Παγκύπριας Οργάνωσης Πολυτέκνων (ΠΟΠ) η παροχή κινήτρων συμβάλει αποφασιστικά στην αύξηση των γεννήσεων. Όπως καταδεικνύει η έρευνα, όταν το 1991 αυξήθηκε το επίδομα τέκνου από 7 ΛΚ στις 20 ΛΚ και επεκτάθηκε σε όλα τα παιδιά μιας οικογένειας, διαπιστώθηκε αύξηση στις γεννήσεις τρίτου και τέταρτου παιδιού. Μέσα σε 10 χρόνια υπήρξαν 12, 500 γεννήσεις τρίτου και τέταρτου παιδιού, αριθμός που κρίνεται ιδιαίτερα ικανοποιητικός. Να σημειωθεί ότι οι γεννήσεις τρίτου, αλλά και τέταρτου παιδιού είναι αυτές που κρίνονται ότι μπορούν να αναστρέψουν αποφασιστικά την υπάρχουσα τάση μείωσης των γεννήσεων.

Στην ίδια μελέτη της ΠΟΠ περιλαμβάνονται στοιχεία από την Eurostat, τα οποία δίνουν στην Κύπρο μια καθόλα αξιοποιήσιμη πρωτιά. Το ποσοστό επιθυμίας για απόκτηση τρίτου παιδιού από τα ζευγάρια ηλικίας 18-35, είναι στη χώρα μας το μεγαλύτερο. Το ποσοστό έφτανε στο 32% το 2005, όταν άλλες χώρες παρουσίαζαν ποσοστά από 15 και 18%. Στην πραγματικότητα, όμως, μόνο ένα 20% φέρνει στον κόσμο τρίτο παιδί, δηλαδή ένα 12% χάνεται κάπου μεταξύ επιθυμίας και πραγματικότητας.

Τα αίτια εντοπίζονται στην έλλειψη κινήτρων και την συνεπακόλουθη δημιουργία αντικινήτρων. Τα ελλιπή επιδόματα σε συνδυασμό με την ακρίβεια, ο ανεπαρκής χρόνος για άδεια μητρότητας, η έλλειψη βρεφονηπιακών σταθμών σε χώρους εργασίας και σε γειτονιές, η έλλειψη του θεσμοποιημένου δικαιώματος ευέλικτων μορφών απασχόλησης για τις μητέρες είναι μερικοί από τους λόγους για τους οποίους το πραγματικό ποσοστό γεννήσεων δεν ανταποκρίνεται στο επιθυμητό.

Οπως μας εξηγεί ο Πρόεδρος της ΠΟΠ Παρασκευάς Σαμάρας, τα οικονομικά κίνητρα που εδόθησαν πριν από τρία χρόνια και οδήγησαν σε μια ελαφρά άνοδο των γεννήσεων στο τρίτο παιδί, έχουν ήδη διαβρωθεί, αφού δεν ήταν όσο γενναία θα έπρεπε.

Από την άλλη το επίδομα τρίτου τέκνου το οποίο εφαρμόζεται σε άλλες χώρες με ιδιαίτερα ικανοποιητικά αποτελέσματα, στην Κύπρο έμεινε μόνο στο επίπεδο των συζητήσεων. Ο κ. Σαμάρας μας εξηγεί ότι η εξαγγελία του επιδόματος τρίτου παιδιού στην Κύπρο, με τη μορφή του εφάπαξ επιδόματος των 20 χιλιάδων ΛΚ κάθε άλλο παρά υποβοηθητική ήταν, αφού ο κόσμος αντέδρασε στο ύψος του ποσού και το μέτρο εξοντώθηκε.

Η Κύπρος στηρίζεται ακόμα στις παραδοσιακές οικογενειακές δομές για την ανατροφή των παιδιών, που συνίστανται στη βοήθεια από τους γονείς προς το νέο ζευγάρι. Βοήθεια που δεν είναι καθόλου αυτονόητη και δεδομένη ιδιαίτερα όσο αλλάζουν οι εποχές.

Πότε θα αποκτήσουν περιεχόμενο οι υποσχέσεις

Η αναγνώριση της τρίτεκνης οικογένειας ως πολύτεκνης, ήταν μια από τις προεκλογικές υποσχέσεις της προηγούμενης Κυβέρνησης. Μέχρι το τέλος της θητείας της η υπόσχεσή αυτή δεν έγινε πράξη.

Το θέμα επανήλθε ως υπόσχεση και στις εκλογές του 2008. Ήταν μάλιστα μια από τις προεκλογικές δεσμεύσεις της κυβέρνησης Χριστόφια. Οι υπόλοιπες προεκλογικές δεσμεύσεις της παρούσας Κυβέρνησης αφορούσαν: αναγνώριση της ιδιότητας του πολύτεκνου στις πενταμελείς οικογένειες, επέκταση του επιδόματος μάνας για όλες τις πολύτεκνες μητέρες, ετήσια αναθεώρηση των επιδομάτων τέκνου ώστε να επιτυγχάνεται αναπλήρωση της αγοραστικής δύναμης, βελτίωση της νομοθεσίας για παραχώρηση χορηγίας αγοράς αυτοκινήτου, βελτίωση της τιμολογιακής πολιτικής για το ηλεκτρικό ρεύμα με βάση τις αυξημένες ανάγκες της πολυμελούς οικογένειας, η αύξηση της ειδικής χορηγίας για φοιτητές παιδιά πολύτεκνων και τρίτεκνων, αναθεώρηση των δρομολογίων μεταφοράς των εθνοφρουρών προς και από τα στρατόπεδα, διεύρυνση των κριτηρίων για απόκτηση στέγης μέσω του Οργανισμού Αναπτύξεως Γης, του Οργανισμού Χρηματοδότησης Στέγης και των σχετικών κυβερνητικών σχεδίων.

Μέχρι την στιγμή που γράφονταν αυτές οι γραμμές τα πιο πάνω παραμένουν στο επίπεδο των υποσχέσεων. Η υπουργός Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, Σωτηρούλα Χαραλάμπους, δεσμεύτηκε σε δηλώσεις της ύστερα από συναντήσεις με οργανώσεις πολύτεκνων ότι το Υπουργείο θα ετοίμαζε μέχρι τον Οκτώβριο μια εισήγηση «για τον τρόπο που βλέπει να υλοποιείται η δέσμευση του προγράμματος διακυβέρνησης όσον αφορά τη δημιουργία φορέα δημογραφικής και οικογενειακής πολιτικής».

Μια κάπως γενικόλογη τοποθέτηση που δεν διασφαλίζει ότι η παρούσα Κυβέρνηση θα προωθήσει αυτό που καμιά Κυβέρνηση μέχρι τώρα δεν κατάφερε να προωθήσει.

Η ΠΟΠ πάντως έχει ήδη διαμηνύσει στην Υπουργό Εργασίας ότι σε έναν φορέα δημογραφικής και οικογενειακής πολιτικής θα πρέπει πρωτίστως να συμμετέχουν ανεξάρτητοι επιστήμονες δημογράφοι. Οι πολύτεκνοι επισημαίνουν πάντως και τον κίνδυνο να αποτύχει ένας τέτοιος φορέας, εάν σε αυτόν συμμετέχουν μόνο διευθυντές Υπουργείων και κομματικοί όπως έγινε σε προηγούμενα σχέδια.

Οσο για τα επιδόματα τα οποία περιλαμβάνονται στις προεκλογικές υποσχέσεις, ο πρόεδρος της ΠΟΠ μας αναφέρει χαρακτηριστικά ότι, εάν αυτά τελικά εφαρμοστούν, θα ήταν ικανοποιητικά για πέρυσι. Οι πολύτεκνοι θεωρούν ότι το επίδομα Χριστουγέννων πρέπει να δοθεί άμεσα και όχι σταδιακά και να υπάρξουν οικονομικές ελαφρύνσεις στους παραφουσκωμένους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος.

Δημογραφικό και ενδεχόμενη λύση

Ως γνωστόν η τουρκική πλευρά αρνείται να συζητήσει το θέμα τω εποίκων. Όμως, η δημογραφική πολιτική σε σχέση με την υπογεννητικότητα που μαστίζει τις ελεύθερες περιοχές δεν φαίνεται να απασχολεί ούτε την πλευρά μας, αφού δεν έχει συνδέσει ως όφειλε, με κανέναν τρόπο την δημογραφική πολιτική της με την ενδεχόμενη λύση.

Την ίδια στιγμή που οι Ε/κ μαθητές μειώνονται χρόνο με το χρόνο, έρευνα που παρουσίασε η

τουρκοκυπριακή συντεχνία δασκάλων καταδεικνύει ότι στα σχολεία των κατεχομένων μόλις το 34% των παιδιών έχουν γονείς πολίτες της Κυπριακής Δημοκρατίας, το 56% των παιδιών προέρχονται από οικογένειες εποίκων και το 9% από μεικτούς γάμους.

Κάτι τέτοιο όμως δεν φαίνεται να μας απασχολεί ούτε ως θέμα ουσίας ούτε ως θέμα καθημερινότητας.

Κύπρος: Κοινωνία μεταναστών το 2060;

Σε πρόσφατη έρευνα της Eurostat (Konstantinos Giannakouris: Population and Social Condition, 72/2008) προβλέπεται ότι η Κύπρος θα έχει τη μεγαλύτερη αύξηση πληθυσμού μέχρι το 2060, από όλες τις χώρες της ΕΕ τη Νορβηγία και την Ελβετία. Συγκεκριμένα η αύξηση πληθυσμού στην Κύπρο μέχρι το 2060 προβλέπεται να φτάσει στο 65%, όταν η μέση αύξηση για τις χώρες της ΕΕ θα φτάσει μόλις στο 2.1%.

Αισιόδοξη προοπτική; Ναι, αν η αύξηση οφείλονταν στην αύξηση των γεννήσεων. Η έρευνα όμως είναι ξεκάθαρή. Προβλέπει ότι από το 2015 σε ολόκληρη την ΕΕ οι γεννήσεις δεν θα μπορούν να καλύψουν τους θανάτους και για αυτό το λόγο οι γεννήσεις δεν θα οδηγήσουν σε αύξηση του πληθυσμού. Συνεπώς η μετανάστευση θα αποτελεί τον μοναδικό παράγοντα αύξησης του πληθυσμού, αν και μακροπρόθεσμα δεν θα είναι δυνατό να ισορροπήσει την αρνητική φυσική μεταβολή του πληθυσμού.

Συγκεκριμένα για την Κύπρο προβλέπεται ότι το 2060 το ποσοστό των γεννήσεων θα φτάνει μόλις το 1.60, δηλαδή σε παρόμοια επίπεδα με τα σημερινά και κάτω από το όριο που απαιτείται για αναπλήρωση του πληθυσμού. Την ίδια στιγμή ο μέσος όρος της ΕΕ θα φτάνει στο 1.68.

Παράλληλα, το ποσοστό μετανάστευσης για την Κύπρο υπολογίζεται ότι θα φτάνει στο 30 και είναι το υψηλότερο από όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, όταν ο μέσος Ευρωπαϊκός όρος θα ανέρχεται μόλις 11, 5.

Κοινωνία μεταναστών λοιπών μέχρι το 2060; Η έρευνα αυτή είναι βέβαια μόνο μια υπόθεση βασισμένη σε επιστημονικά δεδομένα, είναι ικανή ωστόσο να μας προβληματίσει για το σε ποια κοινωνία θα ζούμε ύστερα από 50 χρόνια.

Σχολιάστε

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>