Γράφει:

Συνέντευξη: Βαγγέλης Κουφουδάκης

Η αλήθεια για την αμερικανική εξωτερική πολιτική στο κυπριακό

στον Μιχάλη Κοντό

 

Ο Βαγγέλης Κουφουδάκης δεν χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις. Διετέλεσε Πρύτανης και τώρα είναι Ομότιμος Πρύτανης του Πανεπιστημίου Λευκωσίας, καθώς επίσης και Καθηγητής του Πανεπιστημίου Indiana Purdue. Βαθύς γνώστης του κυπριακού, έχει ιδιαίτερα ασχοληθεί ερευνητικά με την αμερικανική εξωτερική πολιτική σε ό,τι αφορά τις ελληνοτουρκικές σχέσεις και το κυπριακό. Το τελευταίο του βιβλίο «Κυπριακό. Ένα Σύγχρονο Πρόβλημα μέσα από Ιστορική Προοπτική», σύμφωνα με τον ίδιο τον συγγραφέα, «επισημαίνει και αναλύει ορόσημα στην ιστορία της Κυπριακής Δημοκρατίας κι επίσης εξετάζει τις προοπτικές για βιώσιμη λύση του προβλήματός της με γνώμονα το ευρωπαικό κεκτημένο, τα ψηφίσματα των Ηνωμένων Εθνών για το Κυπριακό, το διεθνές δίκαιο και τις συμφωνίες στις οποίες έχουνε καταλήξει σε παλαιότερες εποχές οι ηγέτες των δύο κοινοτήτων του νησιού». Στην συνέντευξη που παραχώρησε στην «Σύγχρονη Άποψη» ο Κουφουδάκης αναλύει τις απόψεις του για το κυπριακό, ενόψει των επικείμενων εκλογών στις ΗΠΑ και της έναρξης της νέας διαδικασίας διαπραγματεύσεων για επίλυση του κυπριακού προβλήματος.

 

Σε λίγες μέρες θα έχουμε νέο Πρόεδρο των ΗΠΑ. Πιστεύετε ότι η Κύπρος ευνοείται περισσότερο από την εκλογή κάποιου συγκεκριμένου υποψηφίου;

Δυστυχώς διάφοροι δημιουργούν ψευδαισθήσεις γύρω από τους υποψηφίους για την Προεδρία των ΗΠΑ. Θεωρητικά, και τονίζω τη λέξη θεωρητικά, ο συνδυασμός Ομπάμα Μπίντεν είναι πιο θετικός για την Ελλάδα και την Κύπρο. Ο μεν Ομπάμα έχει στενές σχέσεις με Ελληνοαμερικανούς ακτιβιστές του Σικάγο και άλλους Ελληνοαμερικανούς, ενώ ο Μπίντεν γνωρίζει καλά τα ελληνοτουρκικά και το κυπριακό, επειδή είχε πάντα καλές διασυνδέσεις με την ελληνοαμερικανική κοινότητα. Οι Ελληνοαμερικανοί που στηρίζουν τον γερουσιαστή Μακ Κέιν είναι οι ίδιοι που στήριξαν και τον Πρόεδρο Μπους και που δεν αντέδρασαν όταν ο Πρόεδρος Μπους στήριξε όχι μόνο το σχέδιο Ανάν, αλλά και αναγνώρισε τα Σκόπια με τη συνταγματική τους ονομασία. Η πραγματικότητα όμως είναι ότι σε απουσία κρίσης, το κυπριακό και τα ελληνοτουρκικά είναι θέματα που χειρίζεται η παραδοσιακή γραφειοκρατία του Υπουργείου Εξωτερικών, του Υπουργείου Άμυνας και των μυστικών υπηρεσιών. Δεν βλέπω αλλαγή σκέψης σε αυτές τις υπηρεσίες για τα θέματά μας. Λόγω των εσωτερικών και εξωτερικών προβλημάτων που θα αντιμετωπίσει ο νέος Πρόεδρος, δεν θα έχει τον χρόνο ή το ενδιαφέρον να δώσει προτεραιότητα σε προβλήματα «ρουτίνας» για τις ΗΠΑ, όπως το κυπριακό και τα ελληνοτουρκικά.

Υπάρχουν διαφορές μεταξύ Ρεπουμπλικάνων και Δημοκρατικών ως προς την προσέγγιση στα θέματα των ελληνοτουρκικών σχέσεων και του κυπριακού;

Διαφορές υπάρχουν στην εξωτερική πολιτική των δύο υποψηφίων για την αμερικανική Προεδρία. Οι διαφορές είναι στην θεωρητική προσέγγιση, την διατύπωση και την εφαρμογή της εξωτερικής πολιτικής. Την τελευταία οκταετία είδαμε μια επεμβατική και μονομερή πολιτική από το Λευκό Οίκο με απόλυτη στήριξη από το Κογκρέσο που μέχρι το 2006 έλεγχαν οι Ρεπουμπλικάνοι. Οι Δημοκρατικοί ζητούν την επάνοδο στην παραδοσιακή μεταπολεμική, ευρωατλαντική, αμερικανική εξωτερική πολιτική. Τα θέματα του ’πολέμου κατά της τρομοκρατίας’, το Ιράν, το ενεργειακό πρόβλημα, η πρόσφατη κρίση στο Κόσοβο, οι σχέσεις ΗΠΑ Ισραήλ και το Μεσανατολικό πρόβλημα, δημιούργησαν ένα κλίμα που εκμεταλλεύθηκε η Τουρκία. Έτσι παρουσιάζεται και πάλι ως πιστός σύμμαχος των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ και στον γεωγραφικό της χώρο. Η ευαισθησία του αμερικανικού κατεστημένου προς την Τουρκία δεν έχει αλλάξει, παρ’ όλη την κρίση στις τουρκοαμερικανικές σχέσεις. Αυτό επιβεβαιώνεται και από ένα πρόσφατο άρθρο του Richard Holdbrooke στο έγκυρο περιοδικό Foreign Affairs, με προτάσεις για την εξωτερική πολιτική που πρέπει να ακολουθήσει ο νέος Πρόεδρος των ΗΠΑ. Παρ’ όλη την προσωπική μου προτίμηση για τους Δημοκρατικούς, δεν έχω ψευδαισθήσεις γύρω από την προσέγγιση των δύο κομμάτων στα ελληνοτουρκικά και το κυπριακό. Στις παρούσες συνθήκες, τα προβλήματά μας δεν είναι προτεραιότητες της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής. Μην ξεχνάτε ότι ο Δημοκρατικός Πρόεδρος Κάρτερ που προεκλογικά στήριξε το εμπάργκο όπλων κατά της Τουρκίας, ήταν ο ίδιος που στήριξε και την άρση του εμπάργκο. Παρόμοια παραδείγματα έχουμε και από την Προεδρία Κλίντον.

Το ελληνικό λόμπι των ΗΠΑ έχει ακόμα ρόλο να διαδραματίσει ή βρίσκεται σε κατάσταση φθοράς;

Οι δοξασμένες μέρες του ελληνοαμερικανικού λόμπι του 1974 1980 παρήλθαν. Αυτό οφείλεται σε εσωτερικές διαμάχες, στην αντιφατική πολιτική που ακολούθησαν στα εθνικά θέματα οι Κυβερνήσεις Αθηνών και Λευκωσίας, στην οικονομική αδυναμία του Λόμπι, την πτώση του ηθικού των ακτιβιστών της ελληνοαμερικανικής κοινότητας ύστερα από χρόνια αγώνων και την κακή επιλογή οίκων δημοσίων σχέσεων για την εκπροσώπηση της κοινότητας, καθώς και της Ελλάδας και της Κύπρου. Αν ενωθεί το λόμπι και αποφασίσει να ζητήσει από τους υποψήφιους για το Κογκρέσο και την Προεδρία να τηρήσουν τις τις προεκλογικές τους υποσχέσεις, τότε αυτό μπορεί να επανακτήσει μέρος του κύρους που κάποτε είχε. Δεν είμαι όμως αισιόδοξος ότι αυτό θα γίνει σύντομα.

Ποιοι νομίζετε πως είναι οι λόγοι για τους οποίους η αμερικανική πολιτική στο κυπριακό και στα ελληνοτουρκικά φαίνεται να ευνοεί τα τουρκικά συμφέροντα;

Οι ΗΠΑ πάντοτε έβλεπαν την Τουρκία σαν ένα σημαντικό στρατηγικό και οικονομικό παράγοντα, που ακολουθούσε μια ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική από την εποχή του Ατατούρκ. Αντίθετα, η Ελλάδα ήταν ο παραδοσιακός φίλος και σύμμαχος των ΗΠΑ. Η κρίση μετά το 2001 στη Μέση Ανατολή και τη Νοτιοδυτική Ασία, με το λεγόμενο πόλεμο κατά της τρομοκρατίας, το πρόβλημα του Ιράν, η ενεργειακή κρίση, τα συμφέροντα για ενεργειακές πηγές στην Κεντρική Ασία και οι σχέσεις ΗΠΑ Ισραήλ Τουρκίας, ενισχύουν τον παραδοσιακό στρατηγικό ρόλο της Τουρκίας στους αμερικανικούς σχεδιασμούς. Επίσης η Τουρκία εκμεταλλεύεται επιτυχώς ακόμα και την εσωτερική της πολιτική αστάθεια, ώστε να αποφύγει αμερικανικές πιέσεις. Το κυπριακό και τα ελληνοτουρκικά αντιμετωπίζονται μέσα σε αυτά τα πλαίσια.

Γίνεται συχνά λόγος για τη περίφημη δήλωση Fried σύμφωνα με την οποία το σχέδιο Ανάν ήταν ένα από τα ανταλλάγματα που δόθηκαν στην Τουρκία από τις ΗΠΑ κατά την περίοδο της εισβολής στο Ιράκ. Εσείς πώς ερμηνεύετε την αμερικανική στάση απέναντι στο σχέδιο Ανάν;

Η αμφιλεγόμενη δήλωση Fried δείχνει όχι μόνον την πραγματικότητα, αλλά και τον κυνισμό της αμερικανικής πολιτικής στο κυπριακό. ΗΠΑ και Μεγάλη Βρετανία πίστευαν ότι με συνδυασμό απειλών, χρηματοδοτήσεων και ελληνοκυπριακών υποχωρήσεων, θα έκλεινε μια για πάντα το κυπριακό. Το πέμπτο σχέδιο Ανάν ικανοποιούσε απόλυτα τους στόχους της Τουρκίας, καθώς και τα αγγλο-αμερικανικά συμφέροντα. Έκλεινε επίσης ένα πρόβλημα που για χρόνια απασχολούσε το

ΝΑΤΟ, τον ΟΗΕ κλπ. Η αποδοχή του σχεδίου Ανάν από τους Ελληνοκύπριους, θα ήταν μια επιτυχία της αμερικανικής πολιτικής, διότι οι ΗΠΑ, μέσω του ΟΗΕ, θα έλυναν ένα μακροχρόνιο και ακανθώδες διεθνές πρόβλημα. Επίσης η αμερικανική στήριξη στη διαπραγματευτική πρωτοβουλία του ΟΗΕ ενίσχυε τον διεθνή οργανισμό και ανέτρεπε κάπως την αρνητική εικόνα που είχε δημιουργηθεί με τις αποφάσεις για τον πόλεμο του Ιράκ, ότι οι ΗΠΑ υπονόμευαν τον ΟΗΕ.

Σύντομα ξεκινούν διαπραγματεύσεις μεταξύ του Προέδρου Χριστόφια και του Μεχμέτ Αλή Ταλάτ. Είστε αισιόδοξος για τις προοπτικές εξεύρεσης μιας βιώσιμης λύσης μέσα από αυτή τη διαδικασία;

Όλοι επιθυμούμε μια δίκαιη και λειτουργική λύση του κυπριακού με βάση τους κανόνες του ευρωπαϊκού δικαίου και τις αρχές της ΕΕ. Αν αυτές ήταν οι βάσεις των νέων διαπραγματεύσεων, θα στήριζα τη νέα διαδικασία. Έχω όμως σοβαρές ανησυχίες. Για άλλη μια φορά το κυπριακό υποβαθμίζεται σε ένα ενδοκοινοτικό πρόβλημα και δεν προτάσσεται το θέμα της εισβολής, κατοχής και συνεχούς παραβίασης διεθνώς αναγνωρισμένων ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Παρ’ όλη τη φιλία και την ιδεολογική προσέγγιση των δύο ηγετών, ο κ. Ταλάτ ελέγχεται απόλυτα από το βαθύ κράτος της Άγκυρας. Ο κ. Ταλάτ, και να ήθελε, δεν μπορεί και δεν θα ακολουθήσει πολιτική που να διαφέρει από αυτή της Τουρκίας. Τα λόγια για «κυπριακή λύση» είναι το φύλο συκής που καλύπτει αυτή την πραγματικότητα. Η πολιτική της Άγκυρας δεν έχει αλλάξει. Μετά την απόρριψη του πέμπτου σχεδίου Ανάν, ο ΓΓ του ΟΗΕ, οι ΗΠΑ και η Μεγάλη Βρετανία κατανόησαν την ανάγκη για αλλαγή τακτικής στη λύση του κυπριακού. Η βάση της λύσης όμως παραμένει η ίδια, δηλαδή αυτή του ανανικού σχεδίου. Η τμηματική επαναφορά του ανανικού σχεδίου, με λίγες διακοσμητικές αλλαγές, θα δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα στους Ελληνοκύπριους σε ένα μελλοντικό δημοψήφισμα, ιδίως αν παρουσιαστεί ως ’κυπριακή λύση’ με την στήριξη του Προέδρου Χριστόφια. Ήδη έχουν γίνει σοβαρές διολισθήσεις (αποδοχή δύο κρατών, έποικοι, περιουσιακό, εσωτερική διακυβέρνηση) πριν καν αρχίσουν ουσιαστικές διαπραγματεύσεις. Θα ήθελα να είμαι αισιόδοξος, αλλά η μεθόδευση και οι στόχοι των διαπραγματεύσεων, η πολιτική της Τουρκίας, των ΗΠΑ και της Μεγάλης Βρετανίας, δεν αφήνει περιθώρια αισιοδοξίας.

One Comment

  1. Pingback

Σχολιάστε

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>