Γράφει:

Πεντάγωνο εναντίον Προέδρου: Gates vs Bush

του Μάριου Ευρυβιάδη

 

Το αμερικανικό σύστημα διακυβέρνησης, πολιτειακό και ομοσπονδιακό, ήταν και θα παραμείνει το πιο ανοιχτό και προσβάσιμο για αμερικανούς και μη σύστημα στον κόσμο, παρά το γεγονός ότι μετά την 11η Σεπτεμβρίου καταγράφεται μία οπισθοδρόμηση αναφορικά με τα εν γένει δικαιώματα των πολιτών.

Ειδικά δε, ως προς την ενημέρωση και την έρευνα, ούτε καν σύγκριση μπορεί να γίνει ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Ευρώπη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στην τελευταία κυριαρχούν ακόμη έναντι των λαών πρωτόγονες, κυριολεκτικά ελιτίστικες αντιλήψεις ανάμεσα σε εκλεγμένους παράγοντες του πολιτεύματος, μελών της γραφειοκρατίας, της δημοσιογραφικής τάξης και των συγκροτημάτων μαζικής ενημέρωσης. Το δε μεγάλο δημιούργημα των πολιτών, υποτίθεται, της Ευρώπης, η Ευρωπαϊκή Ένωση, πάσχει σε τέτοιο βαθμό από την παθολογία της μυστικότητας και την ανυπαρξία ευθυνοδοσίας ώστε οι συμπεριφορές του έναντι των πολιτών να συγκρίνονται ευνοϊκά με αυτές του ήρωα του Μακιαβέλι, του Καίσαρα Βοργία (1475-1507) και της Αυλής του, κατά την περίοδο της Αναγέννησης.

Προλογίζω με τα παραπάνω το κείμενό μου που ακολουθεί για την εξωτερική πολιτική και την πολιτική άμυνας και ασφάλειας των ΗΠΑ, διότι ο οποιοσδήποτε αμερικανός ή μη ο οποίος διαθέτει στοιχειώδη κατάρτιση και ενδιαφέρεται, μπορεί με πολύ μεγάλη ευκολία, ιδιαίτερα στην σημερινή ηλεκτρονική εποχή, να μάθει και να παραμείνει ενημερωμένος για την όποια πτυχή της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.

Όπως και σ’ όλη τη γκάμα ζητημάτων που αφορούν το βίο και πολιτεία Αμερικανών, έτσι τα ζητήματα πολιτικής ασφάλειας και άμυνας των Ηνωμένων Πολιτειών υπόκεινται σε διατάξεις και σχετικές ομοσπονδιακές νομοθεσίες. Μία σειρά της νομοθεσίας αυτής επιβάλλει στην Εκτελεστική Εξουσία να ενημερώνει το Νομοθετικό Σώμα (Κονγκρέσο) και κατ’ επέκταση τους πολίτες, ως προς τη φιλοσοφία και τις αρχές που διέπουν την εξωτερική πολιτική της χώρας, καθώς επίσης και τους σχεδιασμούς και μεθοδεύσεις για την υλοποίησή της. Αυτό γίνεται συνήθως μέσω Ακροάσεων στο Κονγκρέσο και μέσω Διαγγελμάτων του Προέδρου, Εκθέσεων στο Κονγκρέσο και ευρύτερα μέσω ομιλιών και τοποθετήσεων αξιωματούχων της Εκτελεστικής Εξουσίας.

Το πιο πρόσφατο δείγμα ενημέρωσης σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής είναι η δια νόμου απαιτούμενη για δημοσιοποίηση ετήσια Έκθεση του Υπουργού Άμυνας που κυκλοφόρησε τον Ιούνιο του 2008, Department of Defense, United States of America, National Defence Strategy και η οποία υπογράφεται από τον Robert M. Gates. Η Έκθεση του Υπουργού Άμυνας παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον διότι φαίνεται να υποστηρίζει, σε επίπεδο τακτικής πάντοτε, μία φιλοσοφία και προσέγγιση των ΗΠΑ έναντι του κόσμου διαφορετική από την υφιστάμενη του Προέδρου Μπους. Μάλιστα η Έκθεση Gates προϊδεάζει για τυχόν αλλαγές που θα υποστηριχθούν από το Πεντάγωνο στην μετά τον Μπους εποχή.

Προτού ωστόσο σχολιάσω την Έκθεση, χρειάζεται μία αναγκαία παρένθεση. Η Έκθεση Gates (2008) είναι συμπληρωματική της προεδρικής και ιεραρχικά κυρίαρχης για ζητήματα εξωτερικής πολιτικής Έκθεσης, The National Security Strategy of the United States του Μαρτίου 2006 και η οποία φέρει την υπογραφή του Αμερικανού Προέδρου. Αν και δια νόμου η Έκθεση αυτή πρέπει να είναι ετήσια, η τελευταία δημοσιοποιήθηκε τον Σεπτέμβριο του 2002, ένα σχεδόν έτος μετά το τρομοκρατικό χτύπημα της 11ης Σεπτεμβρίου. Είναι στην Έκθεση του 2002 που καταγράφεται η φιλοσοφία Μπους, κοντολογίς το δόγμα του προληπτικού πολέμου (pre-emptive war) τις μονομέρειας (unilateralism) της ανατροπής καθεστώτων (regime change) και του εκδημοκρατισμού.

Εκεί εντοπίζεται και η περιβόητη ρήση του Αμερικανού Προέδρου, ότι στον πόλεμο κατά της διεθνούς τρομοκρατίας «όσοι δεν είναι μαζί μας είναι εναντίον μας». Η επόμενη τέτοια Έκθεση, αυτή του 2006, επαναβεβαιώνει τη φιλοσοφία και τις θέσεις της Έκθεσης του 2002, κατ’ εξοχήν δείγματα γραφής της οποίας ήταν ο προληπτικός πόλεμος του 2003, οι ανά την υφήλιο απαγωγές (rendition), οι μονομερείς καταγγελίες διεθνών συνθηκών και οι αλαζονικές συμπεριφορές των ΗΠΑ ακόμη και έναντι των παραδοσιακών τους συμμάχων. Οι πολιτικές αυτές ταυτίστηκαν με άτομα όπως τον τέως Υπουργό Άμυνας Rumsfeld και τον νυν Αντιπρόεδρο Cheney.

Στην υπό αναφορά Έκθεση του 2008 ο Υπουργός Gates διακηρύσσει πίστη προς την φιλοσοφία και τις

αρχές του Προέδρου του, ειδικά σε ό,τι αφορά στην κυρίαρχη θέση (preponderence) και επιρροή των ΗΠΑ έναντι όλων των αντιπάλων και επίδοξων ανταγωνιστών (Κίνα). Αλλά μέχρι εκεί. Τόσο σε ύφος όσο και σε ουσία η Έκθεση διατυπώνει μία διαφορετική τακτική και προσέγγιση προς τον έξω κόσμο. Λείπουν ύβρις και αλαζονία, σήμα κατατεθέν επί Προεδρίας Μπους και της νεοσυντηρητικής παράταξης. Αποδέχεται ο Gates ότι κόσμος είναι σύνθετος και περίπλοκος, ότι δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις ή επιλογές, ότι η χρήση βίας δεν είναι πανάκεια και ότι τα πράγματα δεν είναι ασπρόμαυρα αλλά περιέχουν όλα τα χρώματα της Ηριδας. Παραδέχεται επίσης, ο Υπουργός Άμυνας, ότι αντλήθηκαν αρκετά συμπεράσματα τα τελευταία οκτώ χρόνια, το κυριότερο εκ των οποίων είναι ότι η Αμερική χρειάζεται συμμάχους τους οποίους και πρέπει να σέβεται, όπως επίσης πρέπει να σέβεται τοπικούς δρώντες και παράγοντες χωρίς τη συνεισφορά των οποίων κανένας πόλεμος κατά της διεθνούς τρομοκρατίας δεν μπορεί να κερδηθεί. Εδώ θα πρέπει να υπογραμμιστεί και η παραδοχή στο νέο εγχειρίδιο για την καταστολή ανταρσιών του αμερικανικού στρατού (The US Army/Marine Corps Counterinsurgency Field Manual 2007) ότι το ζητούμενο δεν είναι η στρατιωτική κατίσχυση των ανταρτών αλλά να κερδηθούν η «καρδιά και η ψυχή» των τοπικών πληθυσμών. Τα τελευταία τουλάχιστον 1-2 χρόνια αυτή είναι η τακτική που διέπει τις αμερικανικές πολεμικές επιχειρήσεις στο Ιράκ, Αφγανιστάν και αλλού.

Είναι εμφανές ότι η Έκθεση Gates όχι μόνο διαφοροποιείται από τις μέχρι τώρα θέσεις και φιλοσοφία του Μπους και των νεοσυντηρητικών, αλλά μας προϊδεάζει και ως προς την κατεύθυνση που κατά το Πεντάγωνο θα πρέπει να ακολουθηθεί από τον νέο Πρόεδρο, ώστε οι ΗΠΑ να επανακτήσουν την παλιά τους αξιοπιστία και επιρροή. Μόνο με μία ποιοτική αλλαγή τακτικής, την άμεση συμμετοχή των συμμάχων τους και την ταυτόχρονη χρήση της ήπιας ισχύος της (soft power) θα μπορέσουν οι ΗΠΑ, κατά τον Υπουργό Άμυνας, να κερδίσουν τον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας και κατά των εξτρεμιστικών ιδεολογιών.

Μάλιστα μερικοί παρατηρητές του Πενταγώνου υποστηρίζουν ότι δεν θα εκπλαγούν εάν ο καινούργιος πρόεδρος ζητήσει από τον Gates να παραμείνει στη θέση του ώστε να εξασφαλιστεί μία ομαλή μετάβαση από την πολιτική ισχύος του Μπους σε μια εφαρμογή τακτικών έξυπνης ισχύος που υιοθετούνται στην Έκθεση Gates. Οι τακτικές αυτές φαίνεται ότι εκφράζουν και το στρατιωτικό κατεστημένο των ΗΠΑ που στο πρόσωπο του Gates, και σε αντίθεση με αυτό του Rumsfeld, βρήκε τον εκφραστή της.

Ο Μάριος Ευρυβιάδης είναι Επίκουρος Καθηγητής στο Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Παντείου Πανεπιστημίου

Σχολιάστε

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>