Γράφει:

Ο γύπας της απάθειας ή Η ψυχή μας που, εν τέλει, πάντα επιπλέει

της Ιωάννας Χατζηκωστή

Διδασκόμαστε, συστηματικά και επισταμένα, στην κοινωνία μας σήμερα να είμαστε απαθείς. Η τηλεόραση, από την μια, μας προετοιμάζει για εικόνες μεγάλης φρίκης και μας αναισθητοποιεί στον πόνο του άλλου. Έχουμε πια δει από τηλεοράσεως πολλούς νεκρούς, πολλά πεινασμένα παιδάκια, πολλούς πονεμένους, και πια την κλείσαμε τη ψυχή μας. Και από την άλλη βλέπουμε γύρω μας στην καθημερινότητά μας και την κακία, και την απάθεια, και την υποκρισία, και την χυδαιότητα, όλα σε φρενώδη πορεία επικράτησης, και έχουμε και εμείς, ως αποτέλεσμα, ελαφρώς εκτραχυνθεί. Θεωρούμε μάταιο τον αγώνα πια ενάντια σε όλα αυτά. Η απάθεια σε ό,τι συμβαίνει έξω και πέρα από τον εαυτό μας είναι ο κανόνας, η απλή, εύκολη και ανώδυνη λύση. Είναι όντως όμως απλή και εύκολη και, κυρίως, ανώδυνη αυτή η λύση;

Περιέργως μου έρχεται στον νου ένας γνωστός και πολυβραβευμένος φωτογράφος, ο Κέβιν Κάρτερ. Φωτογράφος σε χώρες δύσκολες, τριτοκοσμικές, εθισμένος ο ίδιος στην αδρεναλίνη, και θέτοντας διαρκώς τον εαυτό του σε κίνδυνο, κυνηγώντας την καλύτερη φωτογραφία, την πιο αιματηρή, την πιο οδυνηρή. Έτσι έζησε όλη τη ζωή του, την σύντομη ζωή του. Είναι απλά συγκλονιστικές οι φωτογραφίες του. Βλέπει εκεί κανείς τους υποκινούμενους εμφύλιους στην χειρότερη έκφραση τους, την ελεγχόμενη από τον “πολιτισμένο” κόσμο πείνα του “απολίτιστου” τρίτου κόσμου στην πιο αθώα και αδίκως σπαταλημένη παιδική μορφή της.

Απορείς με αυτόν τον φωτογράφο και τις φωτογραφίες του, απορείς με την έλλειψη ποίησης, με την απάθεια με την οποία μπορούσε να φωτογραφίζει, ωμά και ξεδιάντροπα, τον ανθρώπινο πόνο. Η περίφημη φωτογραφία με το σκελετωμένο κοριτσάκι που αδυνατεί να μπουσουλήσει μέχρι το στρατόπεδο παροχής ανθρωπιστικής βοήθειας του ΟΗΕ για να ζήσει και τον γύπα που περιμένει να το κατασπαράξει μόλις κλείσει τα μάτια του τον έκανε διάσημο και του εξασφάλισε το μεγαλύτερο βραβείο φωτορεπορτάζ, το Pulitzer του 1994. Καμία ποίηση στη φωτογραφία με το κοριτσάκι, μόνο ο επερχόμενος φρικτός και άδικος θάνατος. Φαινόταν και ο Κέβιν Κάρτερ να έχει βρει την εύκολη, απλή και ανώδυνη λύση της απάθειας.

Μέχρι που έκλεισε οικειοθελώς τη ζωή του, πολύ λίγο μετά την βράβευση του για αυτήν την φωτογραφία με το περιβόητο Pulitzer. (Ένα τραγικό τέλος, απόγνωσης, διάλυσης, εξάντλησης. Στα τριαντα τρία του χρόνια.) Μέχρι που μας αποχαιρέτησε με μια λυρικότατη φράση που άφησε στο τελευταίο του γράμμα, το απόφθεγμα του από μια ζωή καθόλου λυρική, εθισμένη στις εικόνες της ανθρώπινης σκληρότητας, που, όπως λέει στο γράμμα, στο τέλος δεν έφευγαν από το μυαλό του ούτε την μέρα ούτε την νύκτα.

«Ο πόνος της ζωής υπερκαλύπτει τη χαρά της τόσο ώστε πια η χαρά να μην υπάρχει.»

Και ξαφνικά ο φωτογράφος αυτός έδωσε με μια φράση μια εντελώς άλλη διάσταση στο έργο του. Έκλεισε μια σκληρή ζωή απάθειας με τρόπο που υποδηλώνει μια βαθιά -και χωρίς επιστροφή- ταύτιση με τον πανανθρώπινο πόνο και μια άνευ προηγουμένου απόγνωση. Ο Κέβιν κατέληξε να βιώσει όλο τον πόνο που είδε, όλο τον πόνο που επί χρόνια άντεχε να βλέπει, και δεν τον άντεξε.

Σκέφτομαι ότι ίσως ο άνθρωπος τελικά να είναι πολύ περισσότερο από αυτό το λίγο στο οποίο έχουμε αυτοπεριοριστεί. Πολύ περισσότερο από το λίγο με το οποίο έχουμε βολευτεί. Ίσως ο Άνθρωπος μέσα μας, ίσως αυτό που κάποιοι λέμε ψυχή και άλλοι αλλιώς, κάποια στιγμή να μας εκπλήσσει και εμάς τους ίδιους. Ίσως, σε αυτή την περίπτωση που βγαίνουμε από τον λήθαργό μας, που βγαίνουμε από την σκληρότητα της απάθειας, η απόγνωση, ή απλά η παραίτηση, να μην είναι η λύση. Ίσως αυτά να είναι απλά οι παγίδες.

Δεν χάνω την ελπίδα μου.

Καταλήγω ότι η ψυχή πάντα επιπλέει. Επιπλέει λόγω του θείου κομματιού που έχουμε ο καθένας μέσα του και κάποια στιγμή, κάποια στιγμή, θα κάνει το θαύμα της. Κάποια στιγμή θα μας πάρει από την επιφανειακότητα και τον βούρκο της και θα μας βγάλει έναν-έναν στην επιφάνεια. Αν την αφήσουμε. Αν την αφήσουμε να επιπλεύσει, η ψυχή θα μας πάρει μακριά από την απάθεια, μακριά από σαχλές τιμές, μακριά από το ψέμα και την αδικία.

Ευτυχώς που υπάρχει και η ψυχή.

One Comment

  1. ΝΙΚΟΣ ΜΙΧΑΛΙΤΣΗΣ
    15 Δεκεμβρίου 2008 17:56

    Ομολογώ ότι το άρθρο με συγκλόνισε.
    Μίλησε και για τη δική μου άποψη περί χαμένης ψυχής μέσα σε ένα σώμα, χωρίς να ανοίξω το στόμα μου, χωρίς να πω μια λέξη. Κι όμως σχεδόν καθημερινά προσπερνάμε τέτοιες σκηνές, το ίδιο τραγικές, το ίδιο απάνθρωπες… τι πειράζει αν δεν εμπλέκονται ένας γύπας και ένα σκελετωμένο παιδικό κορμάκι, τι πειράζει αν η σκηνή δεν διαδραματίζεται σε κάποια λασπωμένα εδάφη της τριτοκοσμικής περιοχής… οι ίδιες σκηνές επαναλαμβάνονται καθημερινά δίπλα μας. Το νοιώθουμε, το αφουγκραζόμαστε, αλλά απλά προσπερνάμε!
    Και έρχονται και σε εμάς οι στιγμές της επιβράβευσης και όμως δεν είμαστε ευτυχισμένοι, δεν είμαστε ελεύθεροι να χαρούμε τη στιγμή της δικής μας «δικαίωσης». Γιατί? Γιατί η ψυχή μας είναι έξω από το καθως πρέπει σώμα μας, εκεί έξω στις σκηνές του πόνου και της εξαθλίωσης. Και ενώ εμείς το υποθέτουμε, εκείνη απλά αθροίζει το ψυχικό άλγος που τη φορτώνει μέρα με την ημέρα, ώρα με την ώρα.
    Να γιατί υπάρχουν στιγμές που χωρίς να υπάρχει αιτία και ουσιαστικός λόγος, «πέφτουμε» ψυχολογικά. Γιατί δεν είναι υπαρκτή η ισορροπία μέσα μας και το οικοδόμημα αυτό της προσωπικότητάς μας, το καλοχτισμένο αλλά δήθεν image μας καταρρέει.
    O Kevin είχε τελικά το ελάχιστο ψυχικό απόθεμα να πάρει την απόφαση να απαλλαγεί από τα γήινα, ελευθερώνοντας την ψυχή του, κάνοντας την υπέρβαση και τελικά γενόμενος ένας πραγματικός Άνθρωπος. Που βλέπει, που αντιλαμβάνεται, που πονάει, που αντιδρά. Έστω και με αυτόν τον τραγικό γι” αυτόν τρόπο.
    Ας ελπίσουμε ότι όταν θα αποφασίσουμε να ελευθερώσουμε την ψυχή μας και να γίνουμε πάλι άνθρωποι, να είναι λιγότερο τραγικές οι συνέπειες για εμάς.

Σχολιάστε

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>