Γράφει:

Ιστορία και εθνική ταυτότητα

στον Μιχάλη Κοντό

Κλαίρη Αγγελίδου

Πρώην Υπουργός Παιδείας και Πρόεδρος του Συμβυλίου Ιστορικής Μνήμης ΕΟΚΑ 55-59

 

Η Κλαίρη Αγγελίδου δεν χρειάζεται συστάσεις. Η προσφορά της στους συλογικούς αγώνες και στην παιδεία της Κύπρου είναι αδιαμφισβήτητη και η άποψή της για το ζήτημα των βιβλίων της ιστορίας βαρύνουσα. Από την κουβέντα μας μαζί της κρατήσαμε πάνω απ” όλα την αγωνία και τον προβληματισμό της για το μέλλον του Ελληνισμού στην Κύπρο.

Από πού προέκυψε το ζήτημα της αλλαγής των βιβλίων της ιστορίας;

Αρχικά υπήρξε μία έκθεση για την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση από την ομάδα των λεγόμενων «7 σοφών» υπό τον κ. Ανδρέα Καζαμία, οι οποίοι έκαναν μία θεωρητική παρουσίαση της μεταρρύθμισης, στην οποία μιλούσαν για απομάκρυνση από τον ελληνικό εθνικό κορμό και για την εισαγωγή της πολυπολιτισμικότητας. Άποψή τους είναι ότι οι μεταρρυθμίσεις πρέπει να γίνονται αναλόγως του τι υπάρχει σε κάθε χώρα την δεδομένη στιγμή. Και επειδή εμείς σήμερα στην χώρα μας έχουμε ένα σωρό αλλοεθνείς ανθρώπους που έρχονται προς αναζήτηση εργασίας, θα πρέπει να αλλάξουμε την παιδεία μας. Και για να γίνει αυτή η αλλαγή, θα πρέπει να αλλάξουν και τα βιβλία της ιστορίας, να απομακρυνθούμε από τον ελληνικό εθνικό κορμό. Αυτή νομίζω πως είναι η πηγή. Υπάρχει όμως βαθύτερος σκοπός, ο οποίος συνίσταται στο πάγιο αίτημα συγκεκριμένου κόμματος για αλλαγή των βιβλίων της ιστορίας, επειδή κάποιες στιγμές στην ιστορία δεν είναι τόσο ευνοϊκές για την ίδια την ηγεσία του κόμματος. Αναφέρομαι στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα του ’55-’59, τον οποίο η ηγεσία του ΑΚΕΛ είχε καταδικάσει και με εισήγηση του Νίκου Ζαχαριάδη από την Ελλάδα, ο οποίος ήταν και ο πρώτος που ανέφερε ότι ο Γεώργιος Γρίβας ήταν ο αρχηγός της ΕΟΚΑ. Κράτησε λοιπόν μια στάση εχθρική και, προς απόδειξη, υπάρχουν φυλλάδια, επιστολές που εστάλησαν και δημοσιεύματα. Τα μέλη του κόμματος, όμως, δεν υπάκουσαν όλα. Μάλιστα έχουμε και ήρωα, τον Χρίστο Κκέλη από την Πάφο, ο οποίος ήταν καθαρά αριστερός, αλλά αγωνίστηκε και σκοτώθηκε. Στα βιβλία της ιστορίας δεν γίνεται καμία αναφορά για όλα αυτα. Υπάρχει ενδεχομένως σε άλλα βιβλία ή δημοσιεύματα, αλλά στα βιβλία που διδάσκονται τα παιδιά δεν υπάρχει.

Ένα άλλο θέμα που προσπαθούν να αλλάξουν ή να απαλείψουν, είναι το εξής: Ανάμεσα στους 83 προδότες που σκοτώθηκαν κατά την διάρκεια του αγώνα οι οκτώ είναι αριστεροί, των οποίων την μνήμη θέλουν να αποκαταστήσουν. Αυτό, όμως, δεν είναι κάτι που μπορεί να γίνει αυτή την στιγμή. Έπρεπε να είχε γίνει ευθύς μετά τον αγώνα, όταν ακόμα ζούσαν ο Μακάριος, ο Διγενής και οι τομεάρχες, για να γίνει έρευνα. Τώρα, μετά από 50 χρόνια, δεν μπορεί κανείς να αποκαταστήσει την μνήμη κανενός από τους 83.

Επιπλέον, θέλουν να προσθέσουν περισσότερες λεπτομέρειες για το πραξικόπημα για να κτυπήσουν την ΕΟΚΑ Β”. Τις ενέργειες της ΕΟΚΑ Β” τις καταδικάζουμε, κυρίως δε των αρχηγών της. Στην ΕΟΚΑ Β” υπήρχαν και αγνοί αγωνιστές οι οποίοι εντάχθηκαν διότι τους είχαν πει ότι θα γινόταν η Ένωση. Φυσικά, όμως, οι αρχηγοί δεν ήταν έντιμοι και δεν είπαν την αλήθεια. Όντως, τα προηγούμενα χρόνια αυτά τα γεγονότα δεν περιγράφονταν λεπτομερώς, διότι ήταν πολύ πρόσφατα, με αποτέλεσμα να γίνονται διαπληκτισμοί μεταξύ μαθητών μέσα στις τάξεις, αλλά και καθηγητών μεταξύ τους και με μαθητές. Έτσι, μπήκαν μόνο μερικές γραμμές. Ίσως θα πρέπει καλοί ιστορικοί, οι οποίοι δεν θα είναι κομματικοί, κοινωνιολόγοι ή άλλοι παράγοντες, να μελετήσουν τα γεγονότα και να τα εντάξουν στα βιβλία. Είναι γεγονότα και δεν μπορούμε να τα αποκρύψουμε. Ίσως, μάλιστα, αυτά τα θέματα να μπορούσαν να γίνουν και σημεία έρευνας μεταξύ των μαθητών του λυκείου, δηλαδή να τους δοθούν περισσότερα βιβλία ή χειρόγραφα κείμενα Κυπρίων και ξένων συγγραφέων, για να μπορέσουν τα παιδιά να βγάλουν τα δικά τους συμπεράσματα. Εννοείται βέβαια με την βοήθεια του καθηγητή, ο οποίος θα πρέπει να είναι και αυτός κατατοπισμένος.

Πέραν αυτού, πιστεύετε ότι υπάρχει χώρος και για άλλες προσθήκες στα σχολικά βιβλία της ιστορίας;

Εγώ προσωπικά δεν είμαι υπέρ του να μην γίνουν αλλαγές στα βιβλία, αλλά να μην αφαιρεθούν αυτά που αναφέρονται στην εθνική μας ταυτότητα, στον εθνικό μας πολιτισμό, στην ύπαρξή μας ως Ελλήνων της Κύπρου. Λόγω της τουρκικής απειλής, των εποίκων και της λαθρομετανάστευσης κινδυνεύει ο Ελληνισμός και θα καταντήσουμε στο τέλος να είμαστε μειονότητα. Γι” αυτό μέσα από τα βιβλία της ιστορίας πρέπει να τονώνεται η εθνική ταυτότητα των παιδιών, δηλαδή να είναι περήφανοι για την ταυτότητά τους και να αγωνίζονται για την διατήρησή της. Όχι από εθνικισμό και σωβινισμό, αλλά γιατί προκύπτει θέμα επιβίωσης. Ανέκαθεν ο Ελληνισμός της Κύπρου ήταν καταδιωκόμενος. Μάλιστα επί φραγκοκρατίας και τουρκοκρατίας γινόταν πόλεμος να αλλάξουν την γλώσσα τους και την θρησκεία τους. Ακόμα δε και επί αγγλοκρατίας εγώ έζησα τις προσπάθειες των Άγγλων να αλλοιώσουν την ταυτότητά μας και να μειώσουν την αγάπη του κόσμου για την Ελλάδα. Επομένως, τώρα, τα παιδιά μας θα πρέπει να αγωνιστούν για να μην ξεχάσουν την καταγωγή τους, την πολιτιστική τους παράδοση, την γλώσσα τους, την ιστορία τους.

Το «Δεν ξεχνώ και αγωνίζομαι» θα πρέπει να συνεχιστεί. Παρά τις απόψεις της κας Μαρίας Ρεπούση που σε άρθρο της στα «Νέα» των Αθηνών, σε απάντηση δικού μου άρθρου, έγραψε ότι είναι καλά τα παιδιά να αγωνίζονται και να μην ξεχνούν την κατοχή, αλλά θα πρέπει να τους πούμε ότι και οι Έλληνες Κύπριοι έκαναν επιθέσεις εναντίον Τουρκοκυπρίων και ότι βίασαν γυναίκες κλπ και ακολούθως επιτίθεται σε εμένα χαρακτηρίζοντάς με σωβινίστρια. Δεν με ενοχλεί βέβαια αυτό. Εγώ από παιδί μεγάλωσα με πίστη στον Θεό και με αγάπη για την πατρίδα, αγωνίστηκα στον αγώνα της ΕΟΚΑ, αγαπώ τον τόπο μου και θέλω να είναι ελληνικός, ασχέτως αν θα υπάρχουν και άλλες εθνότητες. Άλλωστε η ελληνική παιδεία είναι ανθρωπιστική και, επομένως, δέχεται στους κόλπους της όλες τις μειονότητες και εθνότητες που ζουν εδώ στην Κύπρο. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι θα πρέπει να χάσουμε την ταυτότητά μας. Όλες οι χώρες της Ευρώπης έχουν μειονότητες. Δεν αλλάζουν, όμως, την εθνική τους παιδεία, απλώς βοηθούν τις μειονότητες. Προσωπικά, όταν ήμουν Υπουργός, είχα πάει στην Αγγλία και συνάντησα την Υφυπουργό Παιδείας. Της ζήτησα να της στείλω δασκάλους να διδάσκουν την ελληνική γλώσσα, τον πολιτισμό και την ιστορία, επειδή είναι δύσκολο να πηγαίνουν όλα τα παιδιά στα παροικιακά σχολεία. Και το αποδέχτηκε. Βοήθησα επίσης με διάφορους τρόπους τα παιδιά των μεταναστών στην Κύπρο.

Πιστεύετε ότι υπάρχουν βαθύτερα αίτια πίσω από τις φωνές που ζητούν αποεθνικοποίηση της παιδείας; Ενδεικτικά σας υπενθυμίζω ότι το πρόγραμμα της διακυβέρνησης Χριστόφια αναφέρεται σε ανάγκη «αναπροσανατολισμού της εκπαίδευσης από τον εθνοκεντρισμό στην πολυπολιτισμική αντίληψη του κόσμου».

Ναι, είναι ακριβώς αυτό που σας έχω ήδη αναφέρει για την εισήγηση των «7 σοφών». Δεν ξέρω από που εμφορούμενοι είσηγούνται αυτά τα πράγματα. Αν πάρω π.χ. τον κ. Καζαμία, έγινε Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Wisconsin στην Αμερική, λείπει πάρα πολλά χρόνια από την Κύπρο και μπορεί να βλέπει τα πράγματα διαφορετικά. Από την άλλη, δεν ξέρω αν το κάνουν θεωρώντας ότι θα προσεγγίσουμε περισσότερο τους Τούρκους, αν είμαστε πιο «χαλαροί» και δεν πιστεύουμε τόσο στα ιδανικά μας. Αυτό όμως δεν ανταποκρίνεται στην πραγμα-τικότητα, διότι εκείνοι έχουν ισλαμικά σχολεία και διδάσκουν αυτά που ο Νιχάντ Ερίμ είχε αναφέρει σε ένα έγγραφό του το 1956, προωθώντας ένα μίσος εναντίον των Ελλήνων. Είναι λάθος η τακτική του «καλού παιδιού», που ακολούθησαν όλες οι κυβερνήσεις έως τώρα, διότι η Τουρκία, αντιλαμβανόμενη την στάση μας ως αδυναμία, δεν υποχωρεί. Ίσως να αποβλέπουν στο να έρθουμε πιο κοντά και να βρούμε πιο εύκολα λύση στο εθνικό μας πρόβλημα, δεν νομίζω, όμως, ότι είναι αυτή η σωστή μέθοδος.

Τελευταία συζητείται έντονα το θέμα της σχέσης μας με την Ελλάδα και το ζήτημα του διαχωρισμού της εθνικής από την κρατική ταυτότητα. Πού πιστεύετε ότι μπορεί να οδηγήσει μια αποχώρηση της Ελλάδας από τα της Κύπρου; Είναι τελικά δυνατό να παραμείνουν διακριτές οι δύο αυτές ταυτότητές μας;

Αν πάρουμε το παράδειγμα των αποδήμων σε απομακρυσμένες χώρες όπως η Αμερική και η Αυστραλία, καταλαβαίνουμε ότι η εθνική ταυτότητα δεν είναι αναγκαίο να ταυτίζεται με την κρατική. Χαρακτηριστικά, όταν πήγα ως Υπουργός στο Μεξικό και στην Νικαράγουα για να υπογράψω πολιτιστική συμφωνία βρήκα Έλληνες και μάλιστα με αρκετά ισχυρή υπόσταση. Ο δε Υπουργός Πολιτισμού του Παναμά ήταν Έλληνας, ο Παύλος Θαλασσινός! Αν σκεφτείς, λοιπόν, ότι σε τόσο μακρινές χώρες οι άνθρωποι καμαρώνουν για την ελληνική εθνική τους ταυτότητα, πόσο μάλλον εμείς που είμαστε ένα κομμάτι του Ελληνισμού, άσχετα αν, λόγω των συμφωνιών της Ζυρίχης και του Λονδίνου, επικράτησε να είμαστε ένα χωριστό κράτος. Προηγουμένως ήμασταν ένα ελληνικό νησί. Άρα ο Ελληνισμός εδώ πρέπει να διατηρηθεί και δεν πρέπει με κανένα τρόπο να απομακρυνθούμε από την Ελλάδα. Απομάκρυνσή μας από την Ελλάδα σημαίνει την ίδια στιγμή κατάκτηση της Κύπρου από την Τουρκία. Δεν έχουμε άλλο φυσικό προστάτη. Εάν απομακρυνθούμε θα είμαστε μια έυκολη λεία για την επεκτατική προσπάθεια της Τουρκίας, η οποία επικαλείται λόγους ασφαλείας, λες και πρόκειται εμείς οι Κύπριοι να πάμε να πάρουμε την Τουρκία! Εάν λοιπόν εμείς μέσω της παιδείας εκπαιδεύουμε παιδιά χωρίς αξίες, οράματα και ιδανικά και από την άλλη απομακρυνθούμε πολιτικά από την Ελλάδα, αυτό θα είναι καταστροφή για την Κύπρο.

Επ” αυτού, πολλοί Κύπριοι θεωρούν ότι η Ελλάδα και ο ελληνικός λαός δεν επιστρέφουν την αφοσίωση που η συντριπτική πλειοψηφία του κυπριακού Ελληνισμού επιδεικνύει προς την Ελλάδα. Πώς απαντάτε σε αυτό;

Μπορεί ορισμένοι πολιτικοί ηγέτες, επηρεασμένοι από τα πολιτικά τους πιστεύω και τις επιδράσεις που ασκούν σε αυτούς άλλες χώρες, να επιβεβαιώνουν αυτό τον ισχυρισμό. Αλλά ο ελληνικός λαός είναι ο ίδιος με εμάς, πιστεύει σε εμάς, μας βοηθά, μας αγαπά και μας σκέπτεται. Ακόμα και την περίοδο της χούντας, που προκάλεσε όλη εκείνη την καταστροφή στην Κύπρο, ο ελληνικός λαός δεν συμμετείχε. Έκλαιγε μαζί μας. Άλλωστε και εκείνοι έχουν θύματα από την εισβολή. Τελευταία έγινε μια εκδήλωση στην Καρδίτσα για τους αγνοούμενους που είχαν οι Καρδιτσιώτες και μου ζήτησαν και τους έστειλα ποιήματα που είχα γράψει για τους αγνοούμενους, για να διαβαστούν στην εκδήλωση. Δεν υπάρχει περιοχή της Ελλάδας που να μην έχει νεκρούς ή αγνοούμενους στην Κύπρο. Ο λαός, λοιπόν, εξακολουθεί να μας αγαπά σαν αδέλφια. Άλλωστε το έθνος δεν είναι οι πολιτικοί, αλλά ο λαός. Είτε βρίσκονται στον κρατικό χώρο της Ελλάδας, είτε είναι οι απόδημοι που επίσης βοήθησαν την Κύπρο το 1974, όχι μόνο οι Κύπριοι αλλά και οι Έλληνες απόδημοι. Δεν θα ξεχάσω τους αγώνες που έκανε ο Αρχιεπίσκοπος Ιάκωβος της Αμερικής για μας τους Κυπρίους, είτε μέσω των κυβερνήσεων των ΗΠΑ, είτε με τα ελληνικά σχολεία. Όταν είχα επισκεφθεί την Νέα Υόρκη μου ζήτησε να του στείλω βιβλία για να μάθουν τα παιδιά για την ιστορία της Κύπρου και τον αγώνα της ΕΟΚΑ. Και του έστειλα 3000 αντίτυπα ενός βιβλίου που είχαμε τυπώσει τότε για τα δικά μας παιδιά. Το ίδιο κάναμε και με την Ελλάδα. Έστειλα εκατοντάδες χιλιάδες βιβλία στο Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων. Συνεπώς, υπάρχει μια αγάπη που δεν είναι τεχνητή, είναι αυθόρμητη και βγαίνει μέσα από την ψυχή όλων μας. Αν λοιπόν αλλοιώσουμε αυτά τα πράγματα, θα είναι η καταστροφή του Ελληνισμού της Κύπρου.

One Comment

  1. Pingback

Σχολιάστε

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>