Γράφει:

Χρηματοπιστωτική κρίση: Υπάρχει λύση;

του Πέτρου Αλεξάνδρου

 

Υποφέροντας από ζημιές δισεκατομμυρίων Ευρώ οι τράπεζες, κυρίως στην Αμερική και την Ευρώπη, έχουν πωλήσει περιουσιακά στοιχεία και έχουν περιορίσει τον δανεισμό σε πελάτες τους για να εμποδίσουν το κεφάλαιό τους από το να συρρικνωθεί επικίνδυνα. Αυτό μπορεί να είναι λογικό και εφικτό για την κάθε τράπεζα ξεχωριστά, άλλα σε συλλογικό επίπεδο είναι αδύνατο να επιτευχθεί ο περιορισμός δανειοδοτήσεων, η μείωση της ανάπτυξης μέσω χρηματοδότησης και η μείωση των ζημιών από τον δανεισμό σε παγκόσμια κλίμακα. Αυτή η αντίδραση είναι αναμενόμενη σε περιόδους χρηματοπιστωτικής κρίσης, όπως αυτή που διανύουμε τώρα, καθώς επίσης και η επιθυμία των κεντρικών τραπεζών να αυξήσουν τα αποθέματα κεφαλαίων των τραπεζών. Αν όμως οι τράπεζες είχαν υποχρεωθεί από πριν να διατηρούν ψηλότερα αποθέματα κεφαλαίων, η σημερινή κρίση θα ήταν περιορισμένη και οι επιπτώσεις της σαφώς μικρότερες.

Επιπρόσθετα, το να διατηρούν οι τράπεζες περισσότερα κεφάλαια αντιτίθεται στα συμφέροντα των μετόχων των τραπεζών, επειδή αυτό μειώνει τον δείκτη απόδοσης κεφαλαίων (Return on Equity). Αυτή η πρακτική επηρεάζει αρνητικά την οικονομική ανάπτυξη, επειδή τα κεφάλαια δεν προσανατολίζονται σε έργα και σε επενδύσεις με ψηλότερες αποδόσεις και ταυτόχρονα αξιόχρεοι δανειολήπτες στερούνται χρημα-τοδότησης.

Το ιστορικό του άκρατου δανεισμού

Μέχρι την δεκαετία του 1970 οι αναμνήσεις της προηγούμενης μεγάλης οικονομικής κρίσης ανάγκαζαν τις τράπεζες να δίνουν προτεραιότητα στο κεφάλαιο παρά στην ανάπτυξη των εργασιών τους. Ο πρόεδρος της Citigroup Wriston άλλαξε τα δεδομένα υποστηρίζοντας ότι το κεφάλαιο έμεινε συχνά αναξιοποίητο και ότι δεν υπήρχε σοβαρός λόγος οι τράπεζες να το διατηρούν. Η Citιgroup οδήγησε τις μεγάλες τράπεζες σε μια νέα εποχή ανάπτυξης και επέκτασης εργασιών. Η έμφαση που έδιναν στην ανάπτυξη τους οδήγησε πολλές φορές στον άκρατο δανεισμό, όπως άλλωστε συνέβηκε και στην Λατινική Αμερική, με αποτέλεσμα στην μαζική διαγραφή χρεών και τις περιοδικές οικονομικές κρίσεις.

Το 1988 ήρθε σαν απάντηση από τις εποπτικές και ελεγκτικές αρχές των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων η συνθήκη της Βασιλείας, η οποία επέβαλλε κανονισμούς για τα κεφάλαια των τραπεζών σε παγκόσμιο επίπεδο. Οι τράπεζες, όμως, πάντα βρίσκουν διεξόδους σε κανονισμούς και νομοθεσίες που τους επιτρέπουν να κινούνται πιο ελεύθερα από ό,τι αυτοί προβλέπουν. Τα τελευταία δέκα χρόνια οι τράπεζες χρησιμοποίησαν τα λεγόμενα “off-balance-sheet vehicles” για να διατηρούν επενδύσεις με εξασφάλιση υποθηκών, επειδή πρόσφεραν το πλεονέκτημα να μην χρειάζονται σχεδόν καθόλου κεφάλαιο.

Πέρισυ, όταν οι χρηματοδότες αρνήθηκαν να χρηματοδοτήσουν ξανά τις βραχυπρόθεσμες επενδύσεις που χρηματοδοτούσαν τα “off-balance-sheet vehicles”, οι τράπεζες αναγκάστηκαν να συμπεριλάβουν τις επενδύσεις αυτές στους ισολογισμούς τους, συρρικνώνοντας έτσι τους κεφαλαιουχικούς δείκτες τους και καταλήγοντας σε προβλήματα ρευστότητας που δημιούργησαν την κρίση στο χρηματοπιστωτικό τομέα. Το χρηματοπιστωτικό σύστημα, όμως, δεν ευθύνεται για την σημερινή κρίση ούτε φυσικά πρέπει να καταργηθεί όπως μερικοί διατυμπανίζουν ότι ήρθε το τέλος του καπιταλιστικού ή του τραπεζικού συστήματος. Το σύστημα έχει σίγουρα ενθαρρύνει την ανάληψη κινδύνων από χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, καθώς επίσης και τον βραχυπρόθεσμο δανεισμό.

Οι τράπεζες όμως, κυρίως στην Αμερική και αρκετές στην Ευρώπη, δεν έχουν κατανείμει τα κεφάλαιά τους αποτελεσματικά και ορθολογιστικά. Ευτυχώς για τις περισσότερες τράπεζες που είχαν διατηρήσει τα κεφάλαια που ήταν υποχρεωμένες να διατηρήσουν με βάση τους κανονισμούς και έτσι κατόρθωσαν να επιβιώσουν. Κάποιες άλλες ξεπέρασαν την κρίση με κρατική παρέμβαση μέσω των κεντρικών τραπεζών των χωρών τους. Δυστυχώς η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπόρεσε, έγκαιρα τουλάχιστον, να αντιδράσει συλλογικά σαν ένα όργανο και έτσι η κεντρική τράπεζα της κάθε χώρας-μέλους ανάλαβε πρωτοβουλίες ξεχωριστά.

Ταυτόχρονα, είναι εντυπωσιακή η συσσώρευση νέων κεφαλαίων από τις τράπεζες που τις βοήθησε να ξεπεράσουν σε μεγάλο βαθμό τους κινδύνους της κρίσης, παρόλο που η προσέλκυση νέων κεφαλαίων από τις τράπεζες γίνεται συνεχώς και πιο δύσκολη.

Υπάρχει λύση;

Υπάρχει λύση στο σημερινό πρόβλημα που έχει δημιουργηθεί και στην οικονομική κρίση που έχει προκαλέσει; Η απάντηση είναι ότι δεν υπάρχει μαγική λύση που θα λύσει αυτόματα όλα τα προβλήματα που έχουν δημιουργηθεί τα τελευταία χρόνια στο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Μια προτεινόμενη πιθανή λύση είναι η ασφαλιστική κάλυψη κεφαλαίου. Με άλλα λόγια να εξαναγκαστούν οι τράπεζες να αγοράσουν ασφαλιστικά σχέδια σε περιόδους όπου όλα κυλούν ομαλά, τα οποία θα διασφαλίζουν εισροή νέων κεφαλαίων σε περιόδους οικονομικής κρίσης. Έτσι δεν θα χρειάζεται να περιμένουν την βοήθεια των κεντρικών τους τραπεζών για να ξεπεράσουν την κρίση ή ακόμα χειρότερα να κινδυνεύουν με πτώχευση.

Αυτό φυσικά θα μπορεί να γίνει, αφού ξεπεραστεί η παρούσα κρίση και όσοι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί θα επιβιώσουν με την βοήθεια των κεντρικών τους τραπεζών ή λόγω δυνατής κεφαλαιουχικής επάρκειας, να προχωρήσουν στην ασφαλιστική κάλυψη των κεφαλαίων τους, για να προετοιμαστούν για την επόμενη οικονομική κρίση.

Η λύση που προτείνεται για αντιμετώπιση του προβλήματος είναι στην ουσία να επιλέξουν οι τράπεζες μεταξύ ψηλότερων κεφαλαιουχικών διαθεσίμων και αγοράς ασφαλιστικής κάλυψης κεφαλαίων. Το ασφάλιστρο θα είναι φυσικά αρκετά ψηλό αλλά πιθανό να είναι μια εφικτή λύση στο πρόβλημα που θα παρουσιαστεί ξανά σε μερικά χρόνια. Για την παρούσα κρίση στο χρηματο-πιστωτικό σύστημα είναι πολύ αργά για προληπτικά μέτρα.

Η κρίση φαίνεται ότι δεν έχει τελειώσει ακόμα. Οι συνολικές συνέπειες της κρίσης θα αποτιμηθούν μετά από κάποιο χρονικό διάστημα που είναι δύσκολο να προκαθοριστεί. Το σίγουρο είναι ότι η κρίση αυτή, που διαρκεί σχεδόν ένα χρόνο, θα προκαλέσει αλλαγές στο χρηματοπιστωτικό σύστημα σε παγκόσμια κλίμακα. Οι λύσεις δεν έχουν βρεθεί ακόμα και αναζητούνται εισηγήσεις οι οποίες μπορεί να ακούγονται αρχικά παράξενες, όπως είναι η εισήγηση της ασφαλιστικής κάλυψης των κεφαλαίων.

 

Ο Πέτρος Αλεξάνδρου είναι Senior Lecturer in Financial Management, The Cyprus Institute of Marketing

3 Comments

  1. Alexios S.T.
    18 Μαρτίου 2009 20:45

    Γεια σας ονομάζομαι Αλέξιος είμαι μαθητής του 15 Λυκείου Αθηνών. Φέτος έχω την τιμή να παρουσιάσω στην ευρωπαϊκή ένωση μέσω του ευρωπαϊκού κοινοβουλίου νέων , μια λύση για την σύγχρονη οικονομική κρίση. Διαβάζοντας το άρθρο σας μου ήρθαν κάποιες πολύ καλές ιδέες και θα ήθελα να σας ευχαριστήσω για αυτό.

    Με εκτίμηση Αλέξιος Σ.Τ.
    (Υ.Γ. Αν υπάρχει κάποια άλλη πιθανή λύση που μπορώ να παρουσιάσω θα ήμουν πολύ ευγνώμον αν την αναφέρετε )

  2. Από την Σύνταξη
    19 Μαρτίου 2009 16:14

    Αγαπητέ Αλέξιε είναι ευχάριστο για εμάς το γεγονός ότι η ύλη μας προσφέρει επιλογές μελέτης για τον τόσο ευγενή σκοπό σου. Το περιοδικό μας έχει ασχοληθεί εκτενώς, σχεδόν σε κάθε τεύχος εδώ και ένα χρόνο, με το ζήτημα της διεθνούς οικονομικής κρίσης. Στην θεματική ενότητα «Οικονομία» θα βρεις όλα τα σχετικά άρθρα. Επιπλέον, σε λίγες μέρες θα αναρτηθεί στην ιστοσελίδα άλλο ένα σχετικό με το θέμα άρθρο του κ. Χριστόδουλου Χριστοδούλου, πρώην Υπουργού Οικονομικών της Κυπριακής Δημοκρατίας και τέως Διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου.

  3. Karinthia
    2 Σεπτεμβρίου 2014 08:47

    Thought it wonldu’t to give it a shot. I was right.

Σχολιάστε

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>