Γράφει: ,

Επιστροφή στο Μέλλον: Στα πρόθυρα ενός νέου ψυχρού πολέμου;

των Γιώργου Κέντα και Κωνσταντίνου Αδαμίδη

Για πολλές δεκαετίες πολιτικοί, επιστήμονες και διεθνολόγοι αναζητούσαν τις αιτίες του Ψυχρού Πολέμου. Κανείς, όμως, δεν ήταν σε θέση να προβλέψει ότι η στενή προσωπική σχέση και συνεργασία μεταξύ του Roosevelt, του Stalin και του Churchill το φθινόπωρο του 1943 θα μπορούσε να ξεπεραστεί τόσο εύκολα, δύο χρόνια αργότερα. Όπως κανείς δεν μπορούσε να προβλέψει ότι την στενή σχέση μεταξύ του Putin και του Bush κατά την πρώτη θητεία και κατά το μεγαλύτερο διάστημα της δεύτερης θητείας του τελευταίου, θα ακολουθούσε μια περίοδος καχυποψίας και αντιπαράθεσης.

Η κλασική προσέγγιση των διεθνών σχέσεων είναι, βεβαίως, η θουκυδίδεια και, σύμφωνα με αυτήν, οι μεγάλες δυνάμεις κάθε εποχής είναι καταδικασμένες να αντιπαρατίθενται η μία ενάντια στην άλλη. Αν δεχτούμε αυτή την άποψη, τότε η αντιπαράθεση μεταξύ Ρωσίας και ΗΠΑ είναι αναπόφευκτη. Μένει απλώς να δούμε τις αφορμές που θα προκύψουν και που θα οδηγήσουν, δυνητικά, σε ένα νέο «ψυχρό πόλεμο». Σε αυτό το άρθρο θα δώσουμε μια μάλλον πεσιμιστική άποψη για το μέλλον των διμερών σχέσεων ΗΠΑ-Ρωσίας, αφήνοντας ίσως σε άλλους την προσπάθεια εξήγησης της αισιόδοξης πλευράς του συστήματος διεθνών σχέσεων στον 21ο αιώνα.

Η κορυφαία αφορμή;

Ο ιστορικός του μέλλοντος ίσως αναφερθεί στην Γεωργία θεωρώντας την ως την αφορμή για να αρχίσει ο χρόνος να κυλά αντίστροφα. Για πρώτη φορά μετά τον ψυχρό πόλεμο, οι ρωσικές δυνάμεις βρέθηκαν αντιμέτωπες με μια μικρή χώρα που είχε εξοπλιστεί και, σύμφωνα με Ρώσους αξιωμα-τούχους, καθοδηγηθεί από τις ΗΠΑ. Η 7η Αυγούστου 2008 ήταν η μέρα κατά την οποία άρχισε ο πρώτος διακρατικός πόλεμος στον 21ο αιώνα στην Ευρώπη και η μέρα κατά την οποία η Ρωσία, με την χρήση στρατιωτικής ισχύος, έστειλε το μήνυμα της επιστροφής της στην διεθνή πολιτική σκηνή. Η επέμβαση της ΕΕ στην κρίση και η σύναψη συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός έβαλε τέλος στις στρατιωτικές επιχειρήσεις. Σε καμιά περίπτωση, όμως, η ειρηνευτική διαδικασία στην Γεωργία δεν βάζει τέλος στα μεγάλα ερωτηματικά που αφορούν τις αντιλήψεις και τις προθέσεις της Ρωσίας.

Οι κόκκινες γραμμές της Ρωσίας

Με την άνοδο της στρατιωτικής και οικονομικής της ισχύος, η Ρωσία επιδιώκει έναν καινούργιο ρόλο στο σύστημα διεθνών σχέσεων. Ανεξάρτητα από τους επιμέρους παράγοντες και πολιτικές, στις δύο πρώτες δεκαετίες της μεταψυχροπολεμικής εποχής η Ρωσία φαινόταν να μην μπορεί ή να μην θέλει να αντιδράσει σε κάποιες πολιτικές των ΗΠΑ με τις οποίες δεν συμφωνούσε, όπως ήταν, για παράδειγμα, η επέμβαση στο Κόσοβο το 1999 και στο Ιράκ το 2003. Με μια ομιλία του Προέδρου Putin τον Οκτώβριο του 2007, στο 43ο συνέδριο για τη διεθνή ασφάλεια στο Μόναχο, και του Προέδρου Medvedev ακριβώς ένα χρόνο μετά στο συνέδριο για την διεθνή πολιτική στο Εβιάν της Γαλλίας, η Ρωσία φαίνεται να αναθεώρησε τις επιδιώξεις της και τα όρια της ανοχής της.

Η κεντρική θέση της Ρωσικής Ομοσπονδίας είναι ότι δεν μπορεί να αποδεχθεί ενέργειες των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ που να υποσκάπτουν την εθνική της ασφάλεια. Προκειμένου να εκφράσει ξεκάθαρα τις ευαισθησίες της, το φθινόπωρο του 2007, η Ρωσία έθεσε δυο κόκκινες γραμμές, οι οποίες όμως έχουν ήδη παραβιαστεί. Η Ρωσία τόνισε ότι, πρώτο, δεν θα ανεχθεί την μονομερή ανακήρυξη ανεξαρτησίας του Κοσόβου και, δεύτερο, ότι θα αντιδράσει στην περίπτωση που οι ΗΠΑ συνεχίσουν με τα σχέδιά τους για εγκατάσταση αντιπυραυλικής ασπίδας στην Ευρώπη. Σήμερα, όπως φαίνεται και από την σχετική συνέντευξη που δημοσιεύει η «Σύγχρονη Άποψη», η Ρωσία θέτει μια τρίτη κόκκινη γραμμή: Δεν πρόκειται να ανεχθεί την περαιτέρω διεύρυνση του ΝΑΤΟ με όμορες χώρες, όπως η Γεωργία και η Ουκρανία.

Η αποφασιστικότητα των ΗΠΑ

Ο Πρόεδρος Bush και οι συνεργάτες του έχουν υιοθετήσει μια φιλόδοξη ατζέντα για την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ, η οποία αποτυπώνεται στο έγγραφο για την Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας που δημοσιεύτηκε το 2002 και αναθεωρήθηκε το 2006. Ανάμεσα σε άλλα, αυτό το έγγραφο αναπτύσσει το λεγόμενο δόγμα Bush, σύμφωνα με το οποίο οι ΗΠΑ είναι αποφασισμένες να κάνουν χρήση προληπτικής βίας έναντι κρατών ή μη-κρατικών οργανισμών που οικοδομούν δυνατότητες με τις οποίες μπορούν να απειλήσουν την ασφάλεια της χώρας. Οι ΗΠΑ θα πρέπει, σύμφωνα με αυτό το έγγραφο, να διατηρήσουν την πρωτοκαθεδρία στην διεθνή πολιτική, την διάδοση της δημοκρατίας, της οικονομίας της αγοράς και της διεθνούς ειρήνης και σταθερότητας.

Η διακυβέρνηση Bush θεωρεί ότι η διεύρυνση του ΝΑΤΟ συμβάλλει στην εμπέδωση των αρχών της δημοκρατίας και εδραιώνει την ειρήνη στην Ευρώπη, όπως επίσης η εγκατάσταση της αντιπυραυλικής ασπίδας θα ωφελήσει μακρο-πρόθεσμα την διεθνή ειρήνη και ασφάλεια. Όπως φαίνεται από την σχετική συνέντευξη που δημοσιεύει η «Άποψη», οι ΗΠΑ θεωρούν ότι η Ρωσία δεν θα πρέπει να ανησυχεί από αυτές τις πολιτικές.

Ένα διεθνές σύστημα σε μετάβαση

Στα πρώτα χρόνια μετά την λήξη του Ψυχρού Πολέμου, οι ΗΠΑ και η Ρωσία είχαν αναπτύξει μια σειρά από κοινές πολιτικές πρωτοβουλίες, μια θετική ατζέντα για την οικοδόμηση μιας νέας τάξης πραγμάτων. Η κρίση στα Βαλκάνια τα τέλη της δεκαετίας του ’90 και ο πόλεμος στο Ιράκ φαίνεται να έχουν δημιουργήσει κάποιες νέες δυναμικές, οι οποίες οδηγούν σε αποκλίνουσες πολιτικές. Αναμφίβολα, ζητήματα όπως το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και της Β. Κορέας, η ενεργειακή ασφάλεια και ο αγώνας κατά της τρομοκρατίας είναι τομείς κοινού ενδιαφέροντος και για τις δύο χώρες. Παρόλα αυτά, επιμέρους ζητήματα όπως αυτά που αναφέρθηκαν πιο πάνω φαίνεται να έχουν φορτίσει το κλίμα και να έχουν δημιουργήσει μια δυναμική πόλωσης. Αν τα πράγματα οδηγηθούν σε περαιτέρω όξυνση, σίγουρα οι σχέσεις των δύο μερών θα ψυχρανθούν. Έστω και αν οδηγηθούμε σε μια παρατεταμένη κρίση στις σχέσεις ΗΠΑ-Ρωσίας, αυτή δεν θα είναι εφάμιλλη του Ψυχρού Πολέμου, αν λάβουμε υπόψη α) τον αναβαθμισμένο ρόλο άλλων μεγάλων κρατών όπως της Κίνας και οργανισμών όπως η ΕΕ και β) την σημερινή πολυδιάσπαση και πολυπλοκότητα του διεθνούς συστήματος όσον αφορά την κατανομή ισχύος και συμφερόντων. Με άλλα λόγια, ένας νέος «ψυχρός πόλεμος» ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Ρωσία θα είναι κυρίως ένα διμερές ζήτημα, το οποίο δεν πρόκειται να οδηγήσει στον διχασμό του κόσμου σε Ανατολή και Δύση.

Σχολιάστε

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>