Γράφει:

Οι λεηλατημένοι κυπριακοί θησαυροί στο Μόναχο

Έρευνα

του Ιωάννη Ηλιάδη

Πολιτική της Τουρκίας και των εγκάθετών της στον κατεχόμενο βορρά είναι ο εκτουρκισμός των περιοχών αυτών με την μαζική εγκατάσταση εποίκων από την Ανατολία και την παράλληλη δημογραφική αλλοίωση της νήσου, την αντικατάσταση των αρχέγονων τοπωνυμίων με τουρκικά και τον αφανισμό γενικότερα κάθε στοιχείου που να παραπέμπει στην ελληνική πολιτιστική ταυτότητα του τόπου. Για τον λόγο αυτόν από πολύ νωρίς ξεκίνησε μία οργανωμένη προσπάθεια για την λεηλασία αρχαιολογικών χώρων, Μουσείων και Βιβλιοθηκών. Πεντακόσιες και πλέον εκκλησίες υπέστησαν λεηλασίες και βανδαλισμούς και έτυχαν κάθε λογής αλλότριας χρήσης. Κλάπηκαν 15-20 χιλιάδες εικόνες, ιερά σκεύη, άμφια, χειρόγραφα, δεκάδες τοιχογραφίες, καθώς και ψηφιδωτά που τεμαχίστηκαν και πωλήθηκαν στο εξωτερικό, ενώ άλλα έχουν καταστραφεί ολοσχερώς, όπως π.χ. η ψηφιδωτή παράσταση στον ναό της Παναγίας Κυράς κοντά στο χωριό Λειβάδια Αμμοχώστου. Η καταστροφή δεν περιορίζεται σε ναούς Ορθόδοξους, αλλά επεκτείνεται και σε ναούς όλων των θρησκευτικών ομάδων του νησιού, όπως π.χ. Μαρωνιτών, Αρμενίων, Ρωμαιοκαθολικών, Προτεσταντών και Εβραίων. Παλαιοί ναοί ιδιαίτερης αρχαιολογικής αξίας εξαφανίστηκαν είτε λόγω φθοράς, είτε λόγω ανθρώπινης επέμβασης, όπως η Παναγία Αυγασίδα στην Μηλιά με τοιχογραφίες του 15ου αιώνα, την οποία το κατοχικό καθεστώς κατεδάφισε δεκαπέντε χρόνια μετά την τουρκική εισβολή ή όπως η Αγία Αικατερίνη στο Γεράνι, την οποία γκρέμισαν μόλις πριν από λίγο καιρό. Ένα σημαντικό κομμάτι της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς σβήνει και εκπέμπει σήμα κινδύνου διεθνώς.

Η δράση του αρχαιοκάπηλου Aydin Dikmen

Η ανεξέλεγκτη κατάσταση μετά το 1974 στο τουρκοκρατούμενο βόρειο τμήμα της Κύπρου τροφοδότησε την ανάπτυξη δικτύων αρχαιο-καπηλίας, που σκοπό είχαν το ξεπούλημα της πολιτιστικής κληρονομιάς της Κύπρου. Η αρχαιοκαπηλία, με την βοήθεια και ενθάρρυνση του τουρκικού στρατού, απέδωσε μεγάλα κέρδη στους εμπλεκόμενους, αφού κυπριακοί θησαυροί κοσμούν ήδη ιδιωτικές συλλογές σε πολλές χώρες του κόσμου από την Τουρκία, Ρωσία, Ελβετία, Ολλανδία και Αγγλία, μέχρι και τις ΗΠΑ, την Αυστραλία και την Ιαπωνία. Ο πιο γνωστός αρχαιοκάπηλος με τις μεγαλύτερες διασυνδέσεις παραμένει ο Τούρκος Aydin Dikmen. Είχε συνεργάτες τόσο από την Τουρκία και τα κατεχόμενα, αλλά και από την Ευρώπη και τις ΗΠΑ και οι ενέργειές του τον εμπλέκουν στα μεγαλύτερα και πιο γνωστά σκάνδαλα αρχαιοκαπηλίας κυπριακών θησαυρών. Έχοντας ως έδρα του το Μόναχο της Γερμανίας διοχέτευε την λεία του, που αποσπούσε από τα κατεχόμενα μέσω Τουρκίας, σε όλο τον κόσμο. Από τις μεγαλύτερες υποθέσεις αρχαιοκαπηλίας, στις οποίες εμπλέκεται ο Aydin Dikmen, είναι η λεηλασία των τοιχογραφιών του ναού του Αγίου Ευφημιανού στην Λύση και των εντοίχιων ψηφιδωτών του 6ου αιώνα, από τον ναό της Παναγίας Κανακαριάς στην Λυθράγκωμη.

Οι υποθέσεις αυτές οδήγησαν την Ιντερπόλ και την Γερμανική Αστυνομία στα χνάρια του Aydin Dikmen. Τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο του 1997 διενήργησαν έφοδο σε διαμερίσματα που διατηρούσε ο Τούρκος αρχαιοκάπηλος στο Μόναχο. Ο αριθμός των έργων τέχνης που ανευρέθηκαν συγκλονίζει: Πρόκειται για έργα που προέρχονται από πενήντα περίπου διαφορετικούς λεηλα-τημένους ναούς στην τουρκοκρατούμενη Κύπρο. Αρκετά έχουν πλήρως ταυτοποιηθεί, ενώ δυστυχώς μεγάλο μέρος τους δεν έχει πλήρως ταυτοποιηθεί λόγω ελλιπών αρχείων. Από τα γνωστά έργα τέχνης ξεχωρίζουν τα τεμάχια ψηφιδωτών του 6ου αιώνα από την Παναγία Κανακαριά, τα σπαράγματα τοιχογραφιών από την Παναγία Αψινθιώτισσα στο Συγχαρί, όπως το κεφάλι του αγίου Ιγνατίου, τα σπαράγματα τοιχογραφιών από τον ναό της Παναγίας Περγαμηνιώτισσας στην Ακανθού, που χρονολογούνται στον 12ο αιώνα, τα σπαράγματα τοιχογραφιών από τον ναό Αγίας Σολωμονής του 9ου αιώνα και τα σπαράγματα τοιχογραφιών από τον ναό του Αντιφωνητή (περ. 1200 και τέλη 15ου αι.), καθώς επίσης ένας μεγάλος αριθμός εικόνων και παλαιά χειρόγραφα.

Χωρίς αμφιβολία η έφοδος της Γερμανικής Αστυνομίας στο Μόναχο έγινε πολύ αργά, αφού πιστεύεται ότι τεράστιος αριθμός άλλων θησαυρών είχε ήδη διοχετευτεί στην παράνομη αγορά έργων τέχνης. Στο Δικαστήριο της Βαυαρίας έχουν κατατεθεί ως τεκμήρια τα αρχεία που διατηρούσε ο Τούρκος αρχαιοκάπηλος. Η λεπτομέρεια με την οποία διατηρούσε τα αρχεία του είναι πρωτοφανής: Φωτογραφίες και σκίτσα πριν από την κλοπή των ψηφιδωτών και τοιχογραφιών, κατά την διάρκεια της αφαίρεσής τους και μετά την αφαίρεσή τους, αλλά και αντίγραφα των ψηφιδωτών με σκοπό την πώλησή τους ως αυθεντικών στο παράνομο εμπόριο αρχαιοτήτων. Τα ψεύτικα πιστοποιητικά που διέθετε αποκλειστικά για τα αντίγραφα αποτελούν επαρκείς ενδείξεις για ένα καλά οργανωμένο έγκλημα.

Η αναμονή επαναπατρισμού

H Γερμανική Δικαιοσύνη, εκδικάζοντας την υπόθεση επτά έτη αργότερα (2004), αποφάνθηκε ότι τα αποδεικτικά στοιχεία εκ μέρους της Κυπριακής Δημοκρατίας σχετικά με τις κατασχεμένες αρχαιότητες δεν ήταν επαρκή για το σύνολο των αντικειμένων. Δεν ήταν δυνατόν άλλωστε η Εκκλησία της Κύπρου να είχε φωτογραφήσει έως το 1974 όλες, μία προς μία, τις τοιχογραφίες, ψηφιδωτά, χειρόγραφα, παλαίτυπα και ιερά σκεύη όλων των εκκλησιών, που λεηλατήθηκαν από τους αρχαιοκάπηλους, ώστε να κατέχει για κάθε ένα αντικείμενο αποδεικτικά στοιχεία. Ενώ όμως το δικαστήριο πείστηκε για την κυπριακή προέλευση μόνο 169 αντικειμένων, η επιστροφή τους δεν στάθηκε δυνατή λόγω της δυσχέρειας ανάλογων αποδεικτικών στοιχείων και για τα υπόλοιπα. Έτσι έως σήμερα το σύνολο των κλαπέντων ευρίσκεται στο Μόναχο, αναμένοντας την επιστροφή τους όταν οι γερμανικές αρχές το επιτρέψουν.

Από τις 19/1/2009 θα λειτουργεί έκθεση με θέμα “Όμηροι στη Γερμανία. Λεηλατημένοι εκκλησιαστικοί θησαυροί από την τουρκοκρατούμενη Κύπρο” στο Βυζαντινό Μουσείο του Ιδρύματος Αρχιεπισκόπου Μακαρίου ΙΙΙ, επί τη ευκαιρία των τριάντα χρόνων ζωής του Ιδρύματος

 

Ο Ιωάννης Ηλιάδης είναι έφορος του Βυζαντινού Μουσείου

Σχολιάστε

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>