Γράφει:

Η συμφιλίωση είναι περίπλοκη υπόθεση

Αν έμαθα κάτι από τους καυγάδες των παιδικών μου χρόνων είναι ότι η συμφιλίωση είναι περισσότερο περίπλοκη απ” ότι φαίνεται. Για τους ενήλικες που επενέβαιναν συχνά στις παιδικές μας αντιπαραθέσεις, το ζητούμενο ήταν μια όπως-όπως συμφιλίωση, χωρίς να μεσολαβήσει κάποιο γεγονός που θα αποκαθιστούσε στα μάτια μας την «δικαιοσύνη», χωρίς κάποια διευθέτηση που θα μας έκανε να νιώσουμε ότι πράγματι αυτό που μας πλήγωσε δεν επρόκειτο να ξανασυμβεί. Συνεπώς, η επέμβαση ενός μεγάλου δεν εκτόνωνε ποτέ την κρίση, αλλά μάλλον άφηνε υπόνοιες για μεροληψίες και συχνά φούντωνε την οργή.

Αιτία για να θυμηθώ τους καυγάδες της παιδικής μου ηλικίας αποτέλεσε η πολυσυζητημένη στις μέρες μας προσπάθεια για συμφιλίωση μεταξύ των δύο κοινοτήτων στην Κύπρο. Προς αυτή την κατεύθυνση πραγματοποιούνται επαναπροσεγγιστικές εκδηλώσεις, πρωτοβουλίες κομμάτων και, τελευταίως, οι εξαγγελίες του Υπουργού Παιδείας για «καλλιέργεια κουλτούρας ειρηνικής συνύπαρξης μεταξύ Ε/κ και Τ/κ». Μια εξαγγελία η οποία υπήρξε αφορμή για μια τεράστια συζήτηση περί αναθεώρησης των σχολικών βιβλίων και περί παραχάραξης της ιστορίας, η οποία ίσως συχνά χάνει την ουσία.

Κατά τη γνώμη μου, η συμφιλίωση στον τόπο μας είναι μια πολύ ευαίσθητη και περίπλοκη υπόθεση για να αφεθεί στους ιστορικούς και στους φιλολόγους, πόσο μάλλον στους πολιτικούς. Μηχανισμοί συμφιλίωσης πρέπει και επιβάλλεται να υπάρξουν στα πλαίσια μιας λύσης, αφού ο ψυχολογικός διαχωρισμός, η προκατάληψη, η φοβία και πολλές φορές το μίσος ανάμεσα στις δύο κοινότητες σίγουρα έχουν γιγαντωθεί δεδομένου του πολιτικού προβλήματος, ασχέτως με το τι θέλουν πολλοί να πιστεύουν. Ωστόσο φαντάζει οξύμωρη μια συμφιλίωση που θα αποφασιστεί από τεχνοκράτες στην πλευρά μας οι οποίοι θα φανταστούν ότι υπήρξε λύση, χωρίς στην πραγματικότητα να υπάρχει. Η μονόπλευρη αλλαγή σχολικών συγγραμμάτων χωρίς να μεσολαβήσουν τα γεγονότα που θα την δικαιώσουν δεν πιστεύω ότι μπορεί να βοηθήσει στο ελάχιστο τον στόχο της συμφιλίωσης. Περισσότερο μάλλον θα εξάψει το αίσθημα της έλλειψης δικαίωσης σε κάποιους.

Μια ψυχολογική θεώρηση

Η κοινωνική ψυχολογία τονίζει την σημασία της προσωπικής επαφής, σε αντίπαλες ομάδες για την διάλυση προκαταλήψεων για τους «άλλους». Οπως τονίζει ο Αμερικανός ψυχολόγος Peter Pettigrew, ο οποίος ασχολήθηκε εκτενώς με φυλετικές διενέξεις, ουσιαστική προϋπόθεση για το ξεπέρασμα μιας προκατάληψης είναι η έντονη συναισθηματική σχέση όπως αυτή δημιουργείται μέσα από την καθημερινή επαφή σε φιλικές, ερωτικές σχέσεις, σε σχέσεις μεταξύ γειτόνων και όχι απλά με την επαφή στο δρόμο ή στον χώρο εργασίας. Μια τέτοια σχέση, όμως, είναι ανέφικτη υπό τις παρούσες συνθήκες διαχωρισμού ή σε οποιεσδήποτε συνθήκες οι οποίες θα χωρίζουν γεωγραφικά, πολιτικά ή συναισθηματικά τις δύο κοινότητες.

Η συμφιλίωση προϋποθέτει πάνω από όλα συγχώρεση. Για την «συγχώρεση» μίλησε ο Ervin Staub, κοινωνικός ψυχολόγος, ο οποίος ασχολήθηκε ιδιαίτερα με τις μετασυγκρουσιακές σχέσεις των φυλών Χούτου και Τούτσι μετά το αιματοκύλισμα στην Ρουάντα. Κάνοντας λόγο για την διάκριση «Εμείς-Αυτοί», η οποία δημιουργείται σε παρόμοιες περιπτώσεις, σημείωσε ότι η απλή συγχώρεση δεν μπορεί να βοηθήσει, όταν οι ομάδες συνεχίζουν να ζουν η μια δίπλα στην άλλη και οι αυτουργοί δεν μπορούν να συνειδητοποιήσουν τι έχουν κάνει, δεν δείχνουν σημάδια μετάνοιας και δεν συμπονούν τα θύματα. Η ανισορροπία, επισημαίνει, μεγαλώνει αν η συγχώρεση είναι μονόπλευρη. Κάνοντας μια διάκριση ανάμεσα στην «συγχώρεση» και στην «συμφιλίωση», ορίζει την «συμφιλίωση» ως μία παραδοχή από τους αυτουργούς των όσων είχαν διαπράξει και μια πιο ρεαλιστική προσέγγιση όλων όσων είχαν συμβεί και από τις δύο πλευρές.

Πολύ φοβάμαι ότι η πλευρά μας κινείται σε μεγάλο βαθμό από μια υπεραισιόδοξη, επιφανειακή λογική πως ανεξάρτητα με το πώς θα αντικρύσει τις προθέσεις μας η άλλη πλευρά, ανεξάρτητα από τις αντιδράσεις Τουρκίας και Τ/κ, ανεξάρτητα από το αν οι αυτουργοί θα παραδεχθούν τα λάθη τους και θα παρουσιαστούν έτοιμοι να μην τα επαναλάβουν, εμείς θα καταφέρουμε να συμφιλιωθούμε. Υπό τις σημερινές συνθήκες μη λύσης και επιφανειακής επαφής με την άλλη πλευρά, δικαίως αυτή η προσπάθεια φαντάζει μονόπλευρη προσπάθεια παραχάραξης των γεγονότων, αφού δεν υπάρχουν εκείνα τα γεγονότα που να δικαιολογούν την ξαφνική συμφιλίωση.

Από την άλλη, οποιαδήποτε προσπάθεια απάλειψης ή μετριασμού ιστορικών γεγονότων δεν φαίνεται να βοηθά στη μη επανάληψή τους. Ο συγγραφέας του βιβλίου «Κοινωνική Νοημοσύνη» Daniel Goleman, μιλά για την συγχώρεση ανάμεσα σε αντίπαλες εθνοτικές ομάδες και προτρέπει: «Συγχωρήστε, αλλά μην ξεχάσετε, ή τουλάχιστον όχι τελείως. Η ανθρωπότητα μπορεί να διδαχθεί από τις πράξεις καταπίεσης και ωμότητας. Είναι αναγκαίο να τα κρατάμε στο μυαλό μας σαν μαθήματα ηθικής και σαν ενθύμια για τις επόμενες γενιές».

Με ποιους θέλουμε να συμφιλιωθούμε;

Στην Νότια Αφρική είχε δημιουργηθεί μια επιτροπή Αλήθειας και Συμφιλίωσης μετά την πτώση του Απαρτχάιντ για μια έντιμη επανεξέταση της καταπίεσης και των προσπαθειών επανόρθωσης. Ετσι οι αντίπαλες ομάδες κάθισαν μετά από ένα δεδομένο, καταλυτικό γεγονός να πουν πως μπορούν να διαλύσουν τα αμοιβαία στερεότυπα και τις προκαταλήψεις.

Στην Κύπρο, τίποτα δεν άλλαξε ακόμα σε σχέση με το υπάρχον πρόβλημα και συζητάμε «λογα-ριάζοντας χωρίς τον ξενοδόχο» για το πώς μπορούμε να συμφιλιωθούμε καλύτερα. Αλήθεια, τελικά λαμβάνουνε καθόλου υπόψη αυτούς με τους οποίους θέλουμε συμφιλιωθούμε και να συνυπάρξουμε αρμονικά; Μήπως τελικά δεν θέλουμε να συμφιλιωθούμε με τους Τ/κ αλλά με τον εαυτό μας; Μήπως κάποιοι πασχίζουν απλά να επιβεβαιώσουν την ορθότητα όσων ανέκαθεν υποστήριζαν, ανεξάρτητα αν η αντικειμενική πραγματικότητα τους διαψεύδει;

Αλλαγές πρέπει να γίνονται σε κάθε κοινωνία, πόσο μάλλον στην δική μας. Ύστερα όμως από σοβαρό προβληματισμό, με την βοήθεια των πλέον ειδικών (ψυχολόγων, κοινωνιολόγων) που θα λαμβάνουν υπόψη τα γεγονότα, τις παραστάσεις και τα συναισθήματα που έχουν αναπτυχθεί και στις δύο κοινότητες, σε μια λογική που πραγματικά θα βοηθήσει στην προσέγγιση και δεν θα προκαλέσει περισσότερες αντιδράσεις.

Σχολιάστε

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>