Γράφει:

Τα αίτια της τουρκικής αντίδρασης

του Μιχάλη Κοντού

Στην γλώσσα της θεωρίας των διεθνών σχέσεων και της υψηλής στρατηγικής, η έννοια του διλήμματος ασφαλείας παραπέμπει στο αίσθημα ανασφάλειας που καταλαμβάνει ένα κράτος όταν αυτό αντιλαμβάνεται τις προσπάθειες ενός άλλου, ανταγωνιστικού κράτους, να μεγιστοποιήσει την δική του ασφάλεια. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με την αβεβαιότητα του ενός για τις προθέσεις του άλλου, τροφοδοτεί διαδικασίες όπως διμερείς κούρσες εξοπλισμών, συνεχή ανάπτυξη της αμυντικής τεχνολογίας, αυξήσεις στις αμυντικές δαπάνες κρατών κ.α. Μια αντίληψη σε σχέση με την αντίδραση της Τουρκίας στην παραγγελία των πυραύλων S-300 από την Κυπριακή Δημοκρατία, καταφεύγει σε αυτή την εξήγηση: Η Τουρκία αντιμετώπισε δίλημμα ασφαλείας που οφειλόταν στο γεγονός ότι οι S-300 είχαν εμβέλεια που άγγιζε τον εναέριο χώρο πάνω από τον τουρκικό νότο. Άλλωστε, αυτή υπήρξε και η επίσημη εκδοχή της Τουρκίας. Είναι όμως έτσι τα πράγματα;

Στην πραγματικότητα, ως γνωστόν, οι S-300 είναι ένα καθαρά αμυντικό όπλο που δεν μπορεί να προκαλέσει ζημιά, παρά μόνον να καταστείλει επιθετικές ενέργειες από αέρος. Ταυτόχρονα, η εμβέλειά τους δεν είναι τόσο μεγάλη που να συνιστά ζωτική απειλή για την Τουρκία. Συνεπώς, οι λόγοι της τουρκικής αντίδρασης, σε βαθμό που να απειλεί την Κυπριακή Δημοκρατία με «αντίδραση χωρίς όρια» σε περίπτωση που εγκαθιστούσε τους πυραύλους σε κυπριακό έδαφος, θα πρέπει να αναζητηθούν αλλού. Μια άλλη εξήγηση παραπέμπει σε πολιτικά και διπλωματικά κίνητρα. Εάν οι πύραυλοι εγκαθίσταντο στην Κύπρο θα προκαλούσαν αύξηση στις δυνατότητες αυτοάμυνας της Κυπριακής Δημο-κρατίας απέναντι στην τουρκική απειλή. Κάτι τέτοιο, με την σειρά του, θα προκαλούσε αύξηση στο κόστος που θα αντιμετώπιζε η Τουρκιά ως αποτέλεσμα μιας ενδεχόμενης από αέρος επιθετικής της ενέργειας στην Κύπρο. Κατά συνπέπεια, η επιλογή της από αέρος επίθεσης θα έπρεπε πλέον να αποκλειστεί ως μη συμφέρουσα. Εάν όμως η δυνατότητα της Τουρκίας να απειλήσει στρατιωτικά την Κύπρο υφίστατο αυτό τον ακρωτηριασμό, από αντίστοιχο ακρωτηριασμό θα υπέφερε και η δυνατότητά της να επιβάλει τους δικούς της πολιτικούς όρους στις διαδικασίες επίλυσης του κυπριακού. Συνεπώς, θα έπρεπε να έρθει αντιμέτωπη με το ενδεχόμενο να υποχρεωθεί σε μερική ή ολική αναδίπλωση των αξιώσεών της. Και αυτό γιατί η Τουρκία οικοδόμησε ένα σύμπλεγμα ηγεμονικών διμερών σχέσεων με την Κύπρο, οι οποίες βασίζονταν όχι απλώς στην υπεροπλία της, αλλά και στην αξιοπιστία της απειλής της, την οποία και επιβεβαίωσε με τον πιο άμεσο τρόπο το καλοκαίρι του 1974. Η περιστολή της δυνατότητάς της να προβεί σε παραστάσεις αξιόπιστης απειλής θα υπέσκαπτε τα θεμέλια αυτής της ηγεμονικής σχέσης προς όφελος της Κυπριακής Δημοκρατίας, με αποτέλεσμα την δημιουργία συνθηκών για την ανάπτυξη ενός νέου συστήματος διπλωματικών αλληλεπιδράσεων στις διαδικασίες επίλυσης του κυπριακού, πιο ευνοϊκού προς τα κυπριακά συμφέροντα.

Δεν υπήρξε, λοιπόν, οποιοσδήποτε φόβος από πλευράς Τουρκίας για τις δυνατότητες πυρός των πυραύλων, αλλά για τις πολιτικές και διπλωματικές προεκτάσεις της εγκατάστασής τους. Υπήρξε η ανησυχία ότι το κυπριακό ίσως να εκτρεπόταν σταδιακά από το πλαίσιο λύσης που επέβαλε η εισβολή και η ανακήρυξη του ψευδοκράτους, προς όφελος μιας προσέγγισης πιο φιλικής με το διεθνές δίκαιο και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Αυτό που κατορθώσαμε με την εγκατάσταση των πυραύλων στην Κρήτη αντί στην Κύπρο, ήταν να δηλώσουμε προς πάσα κατεύθυνση την απροθυμία μας για διεκδίκηση λύσης που να αναιρεί τα τετελεσμένα της εισβολής, επικαλούμενοι εξωτερικές πιέσεις και επηρεαζόμενοι από μια απειλή, η πραγματοποίηση της οποίας θα ήταν εξαιρετικά προβληματική για πολλούς λόγους. Δημιουργήσαμε έτσι το πολιτικό και επικοινωνιακό έδαφος εντός και εκτός Κύπρου για την υποχώρηση προς μια διευθέτηση συμβατή με τα τουρκικά συμφέροντα και τα τετελεσμένα της εισβολής και της κατοχής.

Σχολιάστε

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>