Γράφει:

Ο Άλαν Γκρήνσπαν και το οικονομικό θαύμα των ΗΠΑ

Ένας μύθος που καταρρέει.

του Χριστόδουλου Χριστοδούλου

 

Η αλήθεια πρέπει να λέγεται και η πραγματικότητα να ομολογείται όσο πικρές ή σκληρές κι αν είναι. Αναφέρομαι στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και το οικονομικό θαύμα που όλοι μετά δέους αναγνώριζαν ότι είχε επιτελεσθεί κατά τα τελευταία είκοσι χρόνια, κατά τρόπο σχεδόν απίστευτο και, ως ένα βαθμό, ανεξήγητο.

Είναι η περίοδος που συμπίπτει χρονικά με εκείνη κατά τη διάρκεια της οποίας εδέσποσε η οικονομική φυσιογνωμία του Άλαν Γκρήνσπαν, τέως Προέδρου της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ.

Το «φαινόμενο» Άλαν Γκρήσπαν

Πολλοί, αν όχι όλοι οι περί τα διεθνή οικονομικά πράγματα ειδήμονες και τα μάλα επαΐοντες, απέδιδαν, κατά πρώτο και κύριο λόγο, στον κ. Άλαν Γκρήνσπαν την συνεχή οικονομική ανάπτυξη και διεθνή παντοδυναμία των Ηνωμένων Πολιτειών και μάλιστα σε μια περίοδο κατά την διάρκεια της οποίας η οικονομική και στρατιωτική αυτή υπερδύναμη υφίστατο την τεράστια οικονομική αφαίμαξη από τις στρατιωτικές εμπλοκές και περιπέτειές της στον πόλεμο του κόλπου και του Ιράκ το 1991 πρώτα και το 2003 ύστερα, καθώς επίσης και στο Αφγανιστάν. Στρατιωτικές εμπλοκές και περιπέτειες από τις οποίες οι δύο τελευταίες συνεχίζονται ακόμη, με εκδαπανήσεις εκατοντάδων δισεκατομμυρίων Δολαρίων από τους αμερικανικούς κρατικούς προϋπολογισμούς.

Εξάλλου, από το 1990 μέχρι σήμερα, οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής υπέστησαν τεράστιες οικονομικές απώλειες από εθνικές και περιφερειακές κρίσεις όπως εκείνες του Μεξικού, της Αργεντινής και της Βραζιλίας ή και χωρών της Άπω Ανατολής, όπως η Μαλαισία, η Νότιος Κορέα και η Ταϋλάνδη.

Πολλοί απέδιδαν την αντοχή της οικονομίας της αμερικανικής υπερδύναμης στην τεράστια τεχνολογική υπεροπλία και την πρωτοποριακή ερευνητική υπεροχή της, ενώ άλλοι παρέπεμπαν στους ανεξάντλητους φυσικούς της πόρους. Ήταν όμως και εκείνοι που, με κάθε ειλικρίνεια αλλά και πραγματικό θαυμασμό, δακτυλόδειχναν τον Άλαν Γκρήνσπαν. Τον άνθρωπο φαινόμενο, όπως τον αποκαλούσαν. Τον πραγματικό θαυματουργό, ο οποίος για δεκαοχτώ ολόκληρα χρόνια υπηρέτησε διαδοχικά ως Πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας κάτω από διαφορετικές κυβερνήσεις, δημοκρατικών και ρεπουμπλικάνων, χωρίς ποτέ οποιοσδήποτε νεοεκλεγόμενος Πρόεδρος να διανοηθεί, έστω, ότι θα μπορούσε να αντικαταστήσει τον αναντικατάστατο Πρόεδρο της Ομοσπονδιακής Τράπεζας της χώρας. Ο Άλαν Γκρήνσπαν είχε γίνει συνώνυμος με την οικονομική ανάπτυξη και σταθερότητα, με την υπερνίκηση σοβαρών προβλημάτων και ανυπέρβλητων δυσχερειών. Είχε γίνει ο ίδιος μία ιερή αγελάδα, μία αδιαφιλονίκητη προσωπικότητα, για τα επιτεύγματα του οποίου έχουν γραφεί βιβλία που γέμουν επαίνων και διθυράμβων και προβάλλουν ως άξιο προς μίμηση το ανυπέρβλητο έργο του!

Η αλήθεια είναι ότι δεν ήταν τυχαία η εκθαμβωτική αίγλη που αναδυόταν μέσα από το χρηματοοικονομικό έργο των δύο δεκαετιών του Άλαν Γκρήνσπαν. Ήταν στην διάρκεια της εν λόγω περιόδου που η αμερικανική οικονομία, εις πείσμα κάθε οικονομικού κανόνα και κάθε δοκιμασμένης λογικής αποτίμησης, παρέμεινε σφριγηλή, εύρωστη και ακμαία, άν και συνιστούσε κλασικό παράδειγμα προς αποφυγήν καθόσον αφορά την δημοσιονομική αιμορραγία και το τεράστιο έλλειμμα του Ισοζυγίου Τρεχουσών Συναλλαγών. Ήταν η περίεργη, κατά πολλούς, σύμπτωση και ταυτόσημη συνύπαρξη των σοβαρότατων δίδυμων ελλειμμάτων, των λεγομένων twin deficits, που κυμαίνονταν το καθένα στο 6-7% περίπου. Ελλειμμάτων που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε κάμψη ή ύφεση οποιαδήποτε εθνική οικονομία. Εκτός όμως από την αμερικανική.

Η φούσκα που έσπασε και οι ευθύνες του Γκρήσπαν

Τώρα που η ανθρωπότητα, έντρομη και με κομμένη την ανάσα, παρακολουθεί την κλιμακούμενη διεθνή οικονομική κρίση, η οποία ως πραγματική λαίλαπα απειλεί να συντρίψει και να κατερειπώσει τη σύνολη διεθνή οικονομία. Τώρα, που η μια μετά την άλλη οι πραγματικές οικονομίες των πανίσχυρων κρατών και συνασπισμών γονατίζουν κυριολεκτικά μπροστά στο πρωτοφανές χρηματιστηριακό κατρακύλισμα. Τώρα είναι που επικεντρώνεται διερευνητικά η προσοχή όλων στο επί δύο και πλέον δεκαετίες αποκαλούμενο οικονομικό θαύμα της αμερικανικής πολυ-υπερδύναμης.

Για είκοσι περίπου χρόνια, ο Άλαν Γκρήνσπαν διαφέντευε ενός χρηματοοικονομικού συστήματος με άκρατη ασυδοσία και αδιαφάνεια. Ενός συστήματος που συνιστούσε την αποθέωση της απορρυθμισμένης και δυσεποπτευόμενης χρηματοοικονομίας. Ενός συστήματος που, εν ονόματι της πλήρως αδέσμευτης οικονομίας της ελεύθερης αγοράς, ήταν δήθεν σε θέση να αυτορυθμίζεται και να αυτοελέγχεται, να δημιουργεί ανεξέλεγκτα και να θαυματουργεί. Κι όμως, στο τέλος απεδείχθη ότι επρόκειτο για μια τεράστια φούσκα. Μια φούσκα που όσο πιο μεγάλη ήταν τόσο πιο ψηλά ανέβαινε, αλλά που, όταν έσπασε, γέμισε με τα συντρίμμια της ολόκληρο τον πλανήτη.

Θα πρέπει, πάντως, να λεχθεί ότι τώρα που τα πράγματα αναδεικνύουν ανάγλυφη την εικόνα της οικονομικής απόγνωσης, είμαστε όλοι σε πιο καλή θέση να εξηγήσουμε γιατί, παρά τα προβλήματα και τα τεράστια ελλείμματα, η αμερικανική οικονομία αναπτυσσόταν με τόσο πρωτόγνωρο δυναμισμό. Χωρίς να παροράται ο εγγενής, λόγω τεχνολογίας και τεράστιου φυσικού πλούτου, δυναμισμός της, η αμερικανική οικονομία κατόρθωσε να εμπνεύσει εμπιστοσύνη και αξιοπιστία και να καταστεί ο καλός αγωγός των συναλλαγματικών πλεονασματικών αποθεμάτων των εθνικών οικονομιών από την Ασία και την Ευρώπη, την Ινδία και την Κίνα, την Ιαπωνία και την Νότια Κορέα, την Ρωσία και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Αλλά και των μεγαλόσχημων επενδυτικών ταμείων υπήρξε η οικονομία των ΗΠΑ πόλος έλξης, με τα κρατικά ομόλογα της αμειπτικής και σταθερής απόδοσης και τα γενναιόδωρα τοξικά προϊόντα που γοήτευαν με την επινοητικότητα του περιεχομένου τους και την ακαταγώνιστη ανταπόδοσή τους.

Πριν από εννέα περίπου μήνες, στις 3.3.2008, με αφορμή την αρξάμενη τότε χρηματοοικονομική κρίση στις ΗΠΑ, έγραφα σχετικά σε άρθρο μου στην εφημερίδα ΣΗΜΕΡΙΝΗ, μεταξύ άλλων, και τα εξής:-

«Το πρόσφατο οξύ πρόβλημα της οικονομίας των ΗΠΑ, που εξελίσσεται σε κρίση και ταλανίζει την παγκόσμια οικονομία, οφείλεται στο απροσδιόριστης ακόμη έκτασης ζήτημα των μη εξασφαλισμένων δανείων αγοράς ακινήτων (subprime loans), το οποίο είναι πολύ αποκαλυπτικό της ανεπάρκειας και αναποτελεσματικότητας της Ομοσπονδιακής Ρυθμιστικής και Εποπτικής Αρχής των ΗΠΑ.

Τεράστια ευθύνη για την τραγική αυτή κατάσταση φέρει, χωρίς αμφιβολία, ο ίδιος ο Πρόεδρος της Ομοσπονδιακής Τράπεζας Άλαν Γκρήνσπαν, ο οποίος είχε και την ευθύνη και την υποχρέωση να ασκεί στοιχειώδη προληπτικό και κατασταλτικό ρυθμιστικό έλεγχο και εποπτεία στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα των ΗΠΑ και να διασφαλίζει την ικανοποιητική εφαρμογή των βασικών αρχών ρύθμισης και εποπτείας της Επιτροπής της Βασιλείας, τις οποίες εφαρμόζει κάθε χώρα με αναγνωρισμένο επίπεδο σοβαρότητας και αξιοπιστίας.

Αντί τούτου, ο κ. Γκρήνσπαν επανέρχεται τώρα στο προσκήνιο και, νίπτων τας χείρας του ως ουδέτερος τρίτος, αρθρογραφεί, αξιολογεί και προβλέπει τα χειρότερα μελλούμενα. Συναφώς, ο κ. Γκρήνσπαν, σε πρόσφατο άρθρο του στους Financial Times, προβλέπει ότι θα υπάρξει σωρεία τραπεζών θυμάτων από την παρούσα κρίση στην αγορά πίστεως, η οποία θα αποδειχθεί η χειρότερη μετά τον Β” Παγκόσμιο Πόλεμο. «Η κρίση, λέει, θα έχει πολλά θύματα, αλλά το μεγαλύτερο θύμα θα είναι το σημερινό σύστημα εκτίμησης του πιστωτικού κινδύνου».

Παρά ταύτα, εμφανίζεται υπέρμαχος του σημερινού συστήματος και των εργαλείων διοίκησης και οικονομικών προβλέψεων των ΗΠΑ, τα οποία θεωρεί ότι είναι εδρασμένα στην οικονομική πραγματικότητα. Και παρά την επελθούσα και επερχόμενη οικονομική αναταραχή και κατολίσθηση, ο πρώην κεντρικοτραπεζίτης του πλανήτη χύνει μαύρα δάκρυα γιατί είναι υπαρκτός ο κίνδυνος να ανατραπεί το υφιστάμενο σύστημα αυτοελέγχου των πιστωτικών ιδρυμάτων στις οικονομικές αγορές, το οποίο εκτιμά ως «το καλύτερό μας όπλο λόγω, κυρίως, της ευελιξίας και του ανταγωνισμού που το χαρακτηρίζουν!!»

Πριν από λίγες βδομάδες και πάλιν οι Financial Times, αθεράπευτοι υποστηρικτές του Άλαν Γκρήνσπαν και του αρρύθμιστου χρηματοοικονομικού συστήματος της ασυδοσίας και της απάτης, υποστήριξαν ότι δήθεν ο κ. Γκρήνσπαν είχε προ τριετίας προειδοποιήσει ότι θα επέρχονταν προβλήματα στην οικονομία των χωρών, με προεξάρχουσα εκείνη των ΗΠΑ. Εκπληκτική, πράγματι, υπεράσπιση που υπερακοντίζει και εκείνη του Πόντιου Πιλάτου. Δεν μας αναφέρει, όμως, η κατά τα άλλα έγκυρη αυτή οικονομική εφημερίδα, τι έπραξε ως όφειλε ο τέως πανίσχυρος Πρόεδρος της πανίσχυρης Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ ώστε, με βάση την προειδοποίησή του, να είχε αποτραπεί ή να είχε προληφθεί η παρούσα τεραστίων διαστάσεων κρίση.

Η αλήθεια είναι μία και αδιαμφισβήτητη: Η σημερινή φοβερή διεθνής οικονομική κρίση οφείλεται σε πολύ μεγάλο βαθμό στην ασυδοσία που εξέθρεψε το ανεξέλεγκτο χρηματοοικονομικό αμερικανικό σύστημα, επικεφαλής του οποίου και υψηλός προστάτης ήταν για ολόκληρη σχεδόν εικοσαετία ο Άλαν Γκρήνσπαν. Όλα τα άλλα αποτελούν προφάσεις εν αμαρτίαις. Και, βεβαίως, το σύστημα δεν πταίει. Πταίουν εκείνοι που το άφησαν ανυπεράσπιστο από τους σπεκουλαδόρους. Πταίουν εκείνοι που το άφησαν εκτεθειμένο, παροπλίζοντας το πιο υγιές και δυναμικό οργανικό στοιχείο του: Την αυστηρή ρύθμιση και την αδιάλειπτη εποπτεία του. Ας μη πανηγυρίζουν, συνεπώς, ούτε κάποιοι θιασώτες ανελεύθερων συστημάτων, τα οποία έφεραν αυτοφυή και εγγενή την καταπίεση και την ολοκληρωτική αποτυχία και την αναπόδραστη θνησιμότητα.

 

Ο Χριστόδουλος Χριστοδούλου είναι Πρώην Υπουργός Οικονομικών και Εσωτερικών και τέως Διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας Κύπρου

Σχολιάστε

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>