Γράφει:

Άνθρωποι και μνημεία στην κατεχόμενη Κύπρο

Ο Ανδρέας Φούλιας είναι βυζαντινολόγος

Όλα αυτά τα χρόνια έχουν γίνει πολλές φιλότιμες προσπάθειες που στόχο κυρίως είχαν την δημοσιοποίηση και γνωστοποίηση των καταστροφών που έγιναν σε αρχαιολογικούς χώρους και μνημεία. Οι προσπάθειες αυτές, κυρίως με εκδόσεις, συνέδρια, εκθέσεις και ομιλίες, πέραν του διαφωτιστικού τους ρόλου, που ήταν αναγκαίος και πολλαπλά χρήσιμος, δεν είχαν σχεδόν καμιά θετική επίδραση στα ίδια τα μνημεία, τα οποία συνεχίζουν να καταληστεύονται, να καταστρέφονται και να βεβηλώνονται. Μια από τις λίγες αλλά πολύ σημαντικές πρακτικές προσπάθειες που έγιναν ήταν το Ενιαίο Ρυθμιστικό Σχέδιο Λευκωσίας, το λεγόμενο και Nicosia Master Plan, που άρχισε ήδη από το 1979 ως μια δικοινοτική προσπάθεια συντήρησης, αναστήλωσης και αναζωογόνησης των περιοχών Χρυσαλινιώτισσας και Αράπ Αχμέτ. Εκτός από τα πολύ καλά πρακτικά αποτελέσματα που μας έδωσε, δημιούργησε και μια ομάδα ανθρώπων από τις δύο κοινότητες που εργάστηκαν -και εν πολλοίς εργάζονται ακόμη μαζί- για ένα κοινό στόχο. Η σημαντικότερη βέβαια απόπειρα συντονισμού ενεργειών στον τομέα της διάσωσης της Κληρονομιάς έγινε το 2008 με την σύσταση, μετά από πολιτική απόφαση του Προέδρου της Δημοκρατίας και του Τ/Κ ηγέτη, για δημιουργία της Τεχνικής Επιτροπής για την Πολιτιστική Κληρονομιά, η οποία ήδη έχει πάρει σημαντικές αποφάσεις σε πρακτικό επίπεδο, όπως η δημιουργία κοινού Αρχείου Πολιτιστικής Κληρονομιάς, αλλά και πρακτικά μέτρα για αναστηλώσεις και συντηρήσεις κάποιων σημαντικών μνημείων. Δεν πρέπει, τέλος, να υποτιμήσουμε ιδιωτικές απόπειρες για αναστηλώσεις αλλά ούτε και τις σημαντικές προσπάθειες που έγιναν και γίνονται από την πολιτεία και την Εκκλησία της Κύπρου για επανάκτηση αρχαιολογικών κειμηλίων και αντικειμένων που κλάπηκαν και εξάχθηκαν παράνομα.

Αμέσως μετά την μερική άρση των απαγορεύσεων στην διακίνηση από και προς τα κατεχόμενα το 2003 επισκέφθηκα τα κατεχόμενα μέρη της Κύπρου, ό-πως και τόσοι άλλοι συμπατριώτες μας. Η πρώτη μου επίσκεψη ήταν βέβαια στην γενέθλια πόλη της Αμμοχώστου και ακολούθως στην χερσόνησο της Καρπασίας, όπου έχω συγγενείς εγκλωβισμένους αλλά και τις ωραι-ότερες παιδικές μου αναμνήσεις. Επισκέφθηκα τα κατεχόμενα όχι ως τουρίστας, αλλά ως προσκυνητής σε χώρους αγαπημένους και ιερούς. Η κατάσταση που αντικρίσαμε ήταν απελπιστική. Διαπιστώσαμε από πρώτο χέρι τις καταστροφές που έγιναν όχι μόνο από φανατικούς εθνικιστές και αρχαιοκάπηλους, αλλά ακόμα και από τον χρόνο, που ήταν και παραμένει αδυσώπητος όσο διαρκεί η κατοχή.

Ενδεικτικά θα αναφέρω μόνο τρεις από τις περιπτώσεις που επισκέφθηκα και αποτελούν, κατά την γνώμη μου, ύψιστες αρχαιολογικές και πολιτιστικές απώλειες για την παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά: Ο ναός της Παναγίας της Κυράς στο Λιβάδι Αμμοχώστου διέσωζε σπαράγματα ψηφιδωτής παράστασης του 7ου αι. με την Παναγία σε στάση Δεομένης. Κύριο χαρακτηριστικό του έργου αυτού η αρχαϊκή στάση της Παναγίας ως Δεομένη και η φολιδωτή διάταξη των ψηφίδων. Η παράσταση καταστράφηκε δυστυχώς ολοσχερώς μετά την εισβολή.

Σε σχετικά κοντινή απόσταση βρίσκεται η Λυθράγκωμη, ένα χωριό που θα ήταν άσημο, αν δεν φιλοξενούσε το σπουδαίο ψηφιδωτό των αρχών του 6ου αι. με την Παναγία και τους αγγέλους να την περιστοιχίζουν, την γνωστή μας Παναγία της Κανακαριάς. Δεν μπορούσα να πιστέψω ποτέ ότι ανθρώπινο χέρι θα τολμούσε να καταστρέψει ολοκληρωτικά το πρώτο και να αποτοιχίσει σχεδόν ολοκληρωτικά το δεύτερο, για να το πουλήσουν οι αρχαιοκάπηλοι κομμάτι-κομμάτι στην παράνομη αγορά αρχαιοτήτων.

Η επόμενη τραυματική μου επίσκεψη ήταν στο μικρό και ταπεινό εκκλησάκι της Αγίας Σολωμονής στην Κώμα του Γιαλού, όπου εκεί αποτοιχίστηκαν από τον αρχαιοκάπηλο Aidin Dikmen οι μοναδικές τοιχογραφίες ανατολίζουσας τεχνοτροπίας του 9ου αι.

Σχολιάστε

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>