Γράφει:

Νεοφιλελεύθερος ρεαλισμός

Ο Κώστας Μόντης είναι νομικός σύμβουλος

Πολλοί νεοφιλελεύθεροι στοχαστές πρεσβεύουν ότι κανείς δεν έχει καθήκοντα να εργάζεται προς όφελος τρίτων ανθρώπων. Κανείς δεν έχει υποχρέωση ή καθήκον να παράγει για τρίτους και ούτε μπορεί να υποχρεωθεί να το κάνει. Κάτι τέτοιο θα συνιστούσε κατάφορη παραβίαση των δικαιωμάτων του και θα τον καθιστούσε σκλάβο αυτών. Εκτός βέβαια και αν θέλει να παράγει για τρίτους με την συναίνεσή του, πράγμα που εμπίπτει στα δικαιώματά του, αφού μπορεί να διαθέσει εαυτόν και πλούτο όπως ο ίδιος επιθυμεί.

Το σαθρό ηθικό υπόβαθρο του νεοφιλελευθερισμού

Κατά την δική μου άποψη, το λένε αυτό επειδή θεωρούν ότι η παραβίαση ενός δικαιώματος μπορεί να λάβει χώρα μόνο όταν κάποιος άνθρωπος καταπατά κάποια από τα ζωτικά συμφέροντά μας. Αυτός ο κυνισμός είναι, κατά γενική ομολογία, ο «ρεαλισμός» στις σημερινές, ισοπεδωμένες στο ατομικό κέρδος, κοινωνίες. Δεν θα έλεγα ότι υπάρχει έλλειψη γνώσης, θα έλεγα όμως ότι υπάρχει έλλειψη πνεύματος, υπάρχει έλλειψη ψυχής. Και με τον κυνισμό του σήμερα, που περισσεύει, βλέπουμε πιο «ρεαλιστικά» τα πράγματα, όχι γιατί είμαστε ρεαλιστές. Με ένα ψευδόρεαλισμό βλέπουμε ότι δεν αλλάζει τίποτα, όχι γιατί δεν θέλουμε να αλλάξουμε πράγματα και καταστάσεις. Διότι δεν θέλουμε να προσπαθήσουμε να τα αλλάξουμε. Λέμε ότι είμαστε ρεαλιστές κι έτσι είναι τα πράγματα σήμερα, γιατί είμαστε ευθυνόφοβοι και δεν θέλουμε να αναλάβουμε την όποια ηθική ευθύνη. Προτιμάμε να ανάβουμε ένα κερί στην εκκλησιά, να προσκυνάμε και να πιστεύουμε ότι είμαστε καλοί άνθρωποι και καλοί χριστιανοί. Προτιμάμε να δίνουμε 1 σεντ την μέρα, «φιλανθρωπία» σε ένα μωρό στην Αφρική και να έχουμε την συνείδησή μας ήσυχη. Αναρωτηθήκαμε γιατί είναι τόσο δημοφιλείς οι φιλανθρωπίες σήμερα; Ίσως γιατί όλοι ξέρουμε ότι υπάρχουν άνθρωποι που δεν έχουν φαγητό. Ίσως γιατί είναι μια ανάγκη στην φύση μας να νιώθουμε ότι βοηθάμε, ότι κάνουμε κάτι καλό.

Πολλοί, όπως και ο γράφων, απορρίπτουν αυτή την νεοφιλελεύθερη πεποίθηση. Η απόρριψη αυτή όμως κάνει τις ζωές μας πολύ πιο απαιτητικές. Ίσως όμως και πιο ζωντανές. Απορρίπτοντας την νεοφιλελεύθερη θεωρία, τον πιο διάσημο απολογητή οικονομικών ανισοτήτων και ηθικής αδιαφορίας, δεν βρισκόμαστε απαραίτητα σε πιο ασφαλές έδαφος. Βρισκόμαστε όμως σε πιο δικό μας έδαφος, όχι δανεικό. Και ίσως να μπορούμε να βλέπουμε γεγονότα και καταστάσεις, πιο ρεαλιστικά κι όχι κυνικά. Ίσως να μπορούμε να διακρίνουμε τα προβλήματα, όχι σε σχέση με το εγώ, αλλά με το σύνολο. Ίσως μπορέσουμε να δούμε τις ανισότητες στα κοινωνικά σύνολα, με ένα πιο ρεαλιστικό, μη εγωκεντρικό μάτι.

Οικονομολόγοι διαφόρων σχολών και πεποιθήσεων, όπως οι Smith, Ricardo, Mill, Marx, Keynes και Galbraith, συμφωνούν στην διαπίστωση ότι ο βασικότερος παράγοντας που σπρώχνει την καπιτα-λιστική οικονομία σε κρίση είναι η ανισότητα.

Ο νεοφιλελεύθερος προσπάθησε να δημιουργήσει μια συνεκτική ηθική θεωρία που του επιτρέπει να αρνείται καθήκοντα προς τους όποιους τρίτους. Η λογική των φιλελεύθερων ήταν ότι ο προϋπολογισμός του κράτους είναι σαν τον προϋπολογισμό ενός νοικοκυριού: Αν ξοδεύεις περισσότερα από όσα έχεις τότε θα χρεοκοπήσεις.

Η «επανάσταση» του ’80 και ο θρίαμβος του ’90

Η λογική των νεοφιλελεύθερων που επικρατεί στην παγκόσμια καπιταλιστική οικονομία τις τελευταίες δύο δεκαετίες, είναι ακριβώς το αντίθετο. Μετά τον θατσερισμό στην Αγγλία και τον ρηγκανισμό στις ΗΠΑ, που έπαιξαν κατά την δεκαετία του 1980 ρόλο καταλύτη στην άνοδο τoυ νεoφιλελευθερισμού, η ανάπτυξη βασίστηκε στον δανεισμό και τις φούσκες.

Ακολούθως, οι αρχές της δεκαετίας του 1990 ήταν μια σημαντική περίοδος θριάμβου του νεοφιλελευθερισμού και της παγκοσμιοποίησης. Οι οικονομικές πολιτικές του πλανήτη δεν ήταν ποτέ τόσο ομογενοποιημένες όσο τότε, ενώ σε θεσμούς όπως το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, την Παγκόσμια Τράπεζα και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου είχε δοθεί η οικονομική και νομική εξουσία να επιτηρούν τις κυβερνήσεις του πλανήτη χάρη στις αρχές της παγκόσμιας νεοφιλελεύθερης οικονομίας. Πανεπιστήμια και ιδρύματα ανά τον κόσμο διδάσκουν αποκλειστικά τις νεοφιλελεύθερες απόψεις, δημιουργώντας έτσι τεχνοκρατικά ζόμπι.

Οι τραπεζικές «φούσκες»

Ένα από τα θεμελιώδη χαρακτηριστικά της νεοφιλελεύθερης πρότασης είναι ο ρόλος του δανεισμού επί της κατανάλωσης. Με βάση το ισχύον καθεστώς για τις τράπεζες, κάθε τράπεζα υποχρεούται να έχει υποχρεωτικά διαθέσιμα που ποικίλλουν κατά ποσοστό επί των καταθέσεων, δηλαδή μπορούν να είναι 10-15-20% ανάλογα με την πολιτική επεκτατική ή συσταλτική που επιδιώκει η κάθε Κ.Τ. Όμως οι τράπεζες βρίσκουν διάφορους τρόπους και δεν πληρούν τα υποχρεωτικά διαθέσιμα. Το κάνουν αυτό χρησιμοποιώντας εγγυητικές άλλων τραπεζών και διάφορες άλλες πρακτικές. Για παράδειγμα η τράπεζα Χ, το έτος 2008 είχε αύξηση καταθέσεων πελατών κατά 26,3% σε €45,7δισ. Αύξηση Χορηγήσεων κατά 22,4% σε €57,1δισ. Και βελτίωση του δείκτη χορηγήσεων προς καταθέσεις στο 122%. Κεφαλαιακή επάρκεια 10,4%. Οι τράπεζες πάντοτε προσπαθούν να μειώσουν αυτό το ποσοστό, ώστε να μπορούν να δανείζουν όσο το δυνατόν περισσότερα, με όσο το δυνατόν λιγότερα λεφτά. Κατά τους νεοφιλελεύθερους στοχαστές, οι αγορές είναι αυτορυθμιζόμενες και λύνουν όλα τα προβλήματα, ενώ όλοι γνωρίζουμε ότι οι μεγάλες εταιρίες δεν θέλουν τον ανταγωνισμό γιατί αυτό οδηγεί σε πτώση της κερδοφορίας τους. Έτσι, στα χρόνια του νεοφιλελευθερισμού είχαμε τις πιο πολλές συγχωνεύσεις εταιριών. Τελευταία η κερδοσκοπία είχε πάρει ανεξέλεγκτες διαστάσεις με μια τρομοκρατική συμπεριφορά που είναι κατά τα άλλα νόμιμη. Από την δημόσια κατανάλωση και τα δημόσια αγαθά περάσαμε στην ιδιωτική μαζική κατανάλωση και την ατομική χρησιμοθηρία. Δηλαδή ο νεοφιλελευθερισμός αναπροσδιόρισε τo περιεχόμενο της μικτής οικονομίας, ώστε να εξυπηρετεί καλύτερα τα συμφέροντα της οικονομικής ελίτ και να αναπαράγει, στις αρχές του 21oυ αιώνα, συνθήκες ανισότητας και κοινωνικής αδικίας των αρχών τoυ 19oυ!

Η νεοφιλελεύθερη πρόταση σε κρίση

Το δράμα που βιώνουμε συχνά-πυκνά, στην καθημερινότητά μας, είναι το αποτέλεσμα της προαναφερθείσας νεοφιλελεύθερης πεποίθησης. Είναι η διαμόρφωση μιας σύγχρονης νοοτροπίας. Ένα αίσθημα πεσιμιστικό. Η απάθεια και ο κυνισμός των πολιτών πηγάζει από το σαρωτικό συναίσθημα πως δεν πρόκειται να αλλάξει τίποτα. Δεν ακούγομαι, άρα γιατί να προσπαθήσω; Αυτή είναι η νοοτροπία που μας κάνει ανενεργούς πολίτες σε απαθείς και απομονωμένες κοινωνίες.

Οι «λύσεις» των ρεαλιστών νεοφιλελεύθερων ειδικών του καπιταλιστικού συστήματος, φαίνονται τουλάχιστον αντιφατικές. Οι κυβερνήσεις προσπαθούν να κάνουν τους πολίτες να δανειστούν περισσότερο -ενώ γενικά είναι ήδη χρεωμένοι- και τις τράπεζες να δανείσουν περισσότερο, αν και κόντεψαν να κλείσουν από τα υπερβολικά δάνεια που έδωσαν. Εξ” ου και η μεγάλη οικονομική ενίσχυση των τραπεζών από τα κράτη.

Όλα τα παραπάνω μέτρα προϋποθέτουν την αύξηση του ιδιωτικού δανεισμού ώστε να βγει η οικονομία από την κρίση. Ο δημόσιος δανεισμός και οι δημόσιες δαπάνες δεν έχουν προοπτικές περαιτέρω αύξησης, οπότε παρέχονται κίνητρα στους ιδιώτες να δανειστούν.

Αυτό που πρέπει να μας προβληματίσει είναι το εξής: Αν, όπως παραδέχονται οι περισσότεροι «ειδικοί» παγκοσμίως, η οικονομική αυτή κρίση δημιουργήθηκε και λόγω του υπερδανεισμού τότε πώς θα λυθεί το πρόβλημα με την αύξηση του δανεισμού;

Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, οι οικονομικές ανισότητες, και ειδικότερα οι μεγάλες, νοθεύουν την πολιτική δημοκρατία και ωθούν σε αυταρχικές και ανελεύθερες μορφές διακυβέρνησης. Επιπλέον, οι ανισότητες και η συνακόλουθη νοοτροπία επιδεικτικής κατανάλωσης και σπατάλης των ευνοημένων από την άνιση διανομή στρωμάτων, υπονομεύουν την ικανότητα του καπιταλιστικού οικονομικού συστήματος, να λειτουργεί σε μόνιμη βάση αποτελεσματικά και αναπτυξιακά.

Η οικονομία της ελεύθερης αγοράς δεν δημιουργεί μόνο τους υλικούς όρους αναπαραγωγής της αλλά και τις ιδέες, τις θεωρίες και τις ρητορικές που στηρίζουν τον ορθολογισμό της. Δυστυχώς ο νεοφιλελευθερισμός δεν στηρίζεται στην επιστήμη, τις θεωρίες, τις ιδέες και την ρητορική αυτών. Στηρίζεται σε μη ορθολογικές ρητορικές και προπαγάνδες με μόνη ιδεολογία την απελευθέρωση του κεφαλαίου από κάθε πολιτικό και κοινωνικό έλεγχο. Και είναι ακριβώς η απελευθέρωση του κεφαλαίου από κάθε έλεγχο που παράγει την απόλυτη εξαθλίωση που άρχισαν να βιώνουν οι φτωχοί στην περιφέρειά του κάθε καπιταλιστικού κέντρου.

Σχολιάστε

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>