Γράφει:

Πειραματισμοί με την εκτελεστική εξουσία

Ο Ανδρέας Θεοφάνους είναι Καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας και Διευθυντής του Κυπριακού Κέντρου Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων.

Ένα ζήτημα που απασχολεί την πολιτική ηγεσία αλλά και τους πολίτες είναι αυτό της εκτελεστικής εξουσίας σε περίπτωση λύσης, κυρίως σε σχέση με την δημοκρατικότητα και την αποτελεσματικότητα. Η πρόταση του Πρόεδρου Χριστόφια για εκ περιτροπής προεδρία με στάθμιση ψήφων προκάλεσε έντονες αντιπαραθέσεις και άνοιξε μια συζήτηση που έπρεπε να είχαμε κάνει από καιρό.

Από πλευράς του Πρόεδρου Χριστόφια υποστηρίχθηκε η θέση ότι η πρότασή του αποτελεί βελτίωση της πρόνοιας του Σχεδίου Ανάν για προεδρικό συμβούλιο, καθώς και του ζυριχικού συστήματος. Ανεξάρτητα εαν είναι καλύτερη ή όχι, η ουσία είναι ότι η πρόταση αυτή είναι εν πολλοίς απότοκη της ίδιας φιλοσοφίας. Ουδείς αμφιβάλλει για τον διακαή πόθο του Προέδρου για λύση και για την ευελιξία του. Όμως θα ήταν ορθότερο εάν κατά την διάρκεια της προεκλογικής περιόδου επεξηγούσε ως «Πρόεδρος λύσης» τις προθέσεις του επί τούτου.

Ούτως ή άλλως -και να εγένετο αποδεκτή από την συντριπτική πλειοψηφία όλων των Κυπρίων- η θέση του Προέδρου εξακολουθεί να πηγάζει από μια φιλοσοφία που στηρίζεται σχεδόν αποκλειστικά σε εθνοκοινοτικά κριτήρια. Τέτοιου είδους προτάσεις είναι θεωρητικά προβληματικές: Για παράδειγμα, θα ψηφίζουμε πρόγραμμα ή πρόσωπα σε εθνοκοινοτική βάση; Αλλά και πρακτικά η εμπειρία -όπως για παράδειγμα η περίπτωση της Βοσνίας- υποδεικνύει ότι τέτοια συστήματα δεν έχουν ευοίωνο μέλλον.

Οι επιλογές μας δεν είναι μόνο το προεδρικό συμβούλιο του Σχεδίου Ανάν και η πρόταση Χριστόφια για εκ περιτροπής προεδρία με στάθμιση ψήφων. Υπάρχουν και άλλες επιλογές. Στο πλαίσιο 10 κατευθυντηρίων πυλώνων για επίλυση του κυπριακού που είχε κατατεθεί, λίγο μετά το δημοψήφισμα της 24ης Απριλίου 2004, από το ερευνητικό μας κέντρο για μια πραγματικά λειτουργική ομοσπονδία στην βάση ενός κοινού αξιακού συστήματος και του σεβασμού της έννοιας της κοινότητας αλλά και του πολίτη, η πρόταση για την εκτελεστική εξουσία προνοούσε προεδρικό σύστημα ως ακολούθως: «Ενώ θα υφίσταται ενιαίος εκλογικός κατάλογος, θα μπορούσε να εισαχθεί και η καινοτομία του αμερικανικού συστήματος, όπου ο υποψήφιος Πρόεδρος επιλέγει τον υποψήφιο Αντιπρόεδρο και κατέρχονται μαζί στις εκλογές. Σημειώνεται ότι στο Σύνταγμα μπορεί να ενσωματωθεί πρόνοια δια της οποίας ο υποψήφιος Πρόεδρος θα μπορεί να είναι οιοσδήποτε Κύπριος πολίτης ανεξαρτήτως εθνικότητας, φύλου ή θρησκείας και, επιπρόσθετα, ότι ο Πρόεδρος και ο Αντιπρόεδρος δεν θα πρέπει να προέρχονται από την ίδια κοινότητα. Αυτό σημαίνει ότι εάν ένας υποψήφιος Πρόεδρος είναι Ελληνοκύπριος, ο υποψήφιος Αντιπρόεδρος που θα κατέλθει μαζί του στις εκλογές θα πρέπει να είναι Τουρκοκύπριος και αντίστροφα. Είναι προφανές ότι με αυτή την προσέγγιση οι δύο κοινότητες θα έρθουν πιο κοντά η μια στην άλλη, ενώ ταυτόχρονα θα επέλθει η αίσθηση της κοινής συμμετοχής στην διαχείριση των πολιτικών θεμάτων της χώρας. Αναφορικά με την σύσταση του Υπουργικού Συμβουλίου, όλοι οι Υπουργοί (Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι) θα επιλέγονται απευθείας από τον Πρόεδρο είτε αυτός είναι Ελληνοκύπριος, είτε Τουρκοκύπριος. Εννοείται ότι, λαμβάνοντας σοβαρά υπ” όψη την δομή του όλου συστήματος, αναμένεται ότι ο Πρόεδρος και ο Αντιπρόεδρος θα ενεργούν με τέτοιο τρόπο ώστε να προάγεται ο ύψιστος βαθμός συναίνεσης».

Είναι καθοριστικής σημασίας όπως το πλαίσιο λύσης του κυπριακού εμβολιασθεί με στοιχεία δημοκρατικότητας, έτσι που να εξισορροπείται η σημασία του ατόμου-πολίτη και της κοινότητας. Με το ίδιο σκεπτικό είναι σημαντικό όπως το όλο σύστημα αφ” ενός ενθαρρύνει την συνεργασία και την σύγκλιση των στόχων των δύο κοινοτήτων και αφ” ετέρου σέβεται και κατοχυρώνει τις ξεχωριστές ταυτότητες και την διαφορετικότητα. Ταυτόχρονα όμως θα πρέπει να δίνεται η ευκαιρία για πολιτικές αποφάσεις όχι με γνώμονα τον κοινοτισμό αλλά το ευρύτερο δημόσιο συμφέρον. Το προτεινόμενο σύστημα για την εκλογή του Προέδρου και Αντιπροέδρου, καθώς και ο τρόπος σύνθεσης της Κυβέρνησης, χαρακτηρίζονται και από ένα πνεύμα ομοσπονδιακό και συνάμα δημοκρατικό. Υπογραμμίζεται συναφώς ότι η εκλογή του Προέδρου Obama στις ΗΠΑ αποτέλεσε θρίαμβο της πολιτικής. Ο Obama εκλέγηκε, δεν έγινε Πρόεδρος επειδή ήλθε η σειρά ενός Αφροαμερικανού.

Τελικά θα πρέπει να αξιολογήσουμε την κάθε πρόταση για τις διάφορες πτυχές του κυπριακού στα πλαίσια μιας ευρύτερης φιλοσοφίας. Είναι σεβαστή η θέση της πολιτικής ηγεσίας για την διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία καθώς και οι αναληφθείσες προς την διεθνή κοινότητα υποχρεώσεις. Από την άλλη όμως η πολιτική ηγεσία θα πρέπει να διερωτηθεί γιατί μετά από τόσα χρόνια και τόσους κύκλους συνομιλιών δεν προέκυψε συμφωνία διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας είτε με το σωστό είτε έστω με το λανθασμένο περιεχόμενο. Πάνω απ” όλα θα πρέπει να προβληματισθεί για την φιλοσοφική τοποθέ-τηση ότι μια τέτοια λύση -και να γίνει αποδεκτή- θα καταρρεύσει.

Το ζητούμενο είναι η προώθηση μιας ομοσπονδιακής φιλοσοφίας που να βασίζεται σε ένα κοινό αξιακό σύστημα (π.χ. το μοντέλο των ΗΠΑ και της Αυστραλίας) παρά σε εθνοκοινοτικούς πυλώνες (π.χ. Βοσνίας και της πρώην Τσεχοσλοβακίας). Στόχος είναι η λύση του κυπριακού να οικοδομήσει μια χώρα μέλος της ΕΕ η οποία να είναι πρότυπο ειρηνικής συνύπαρξης, δημοκρατικότητας και αξιών, όχι πείραμα σύνθετων συνταγματικών ρυθμίσεων. Χωρίς αυτά δεν θα υπάρχουν εκείνα για τα οποία πάντα εμείς επιμέναμε: Λειτουργικότητα και βιωσιμότητα.

Σχολιάστε

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>