Γράφει:

Η έννοια της διζωνικότητας στο τραπέζι των συνομιλιών

Αποτελεί βασική θέση μεγάλης μερίδας του πολιτικού κόσμου της Κύπρου ότι οι Έλληνες της Κύπρου έχουν δεσμευθεί με τις Συμφωνίες Υψηλού Επιπέδου 1977/1979 στην εξεύρεση λύσης στην βάση της διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας.

Είναι όμως ορθή αυτή η προσέγγιση;

Θεωρώ ορθό όπως παραθέσω αυτούσια την Συμφωνία Υψηλού Επιπέδου του 1977, όπως αυτή δημοσιεύεται στην επίσημη ιστοσελίδα του Γραφείου Τύπου και Πληροφοριών, έτσι ώστε να μην γίνουν αποσπασματικές αναφορές, και κατ” επέκταση να δοθεί μια ολοκληρωμένη εικόνα των «συμφωνηθέντων».

Παρατίθεται το κείμενο της συμφωνίας μεταξύ του τότε Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, Αρχιεπισκόπου Μακαρίου, και του Τουρκοκύπριου ηγέτη Ραούφ Ντενκτάς, στην οποία κατέληξαν στις 12 Φεβρουαρίου 1977 κατά την διάρκεια συνάντησης υπό την αιγίδα του ΓΓ του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών:

«1.Επιζητούμε μια ανεξάρτητη, αδέσμευτη δικοινοτική ομόσπονδη δημοκρατία.

2.Το έδαφος υπό την διοίκηση της κάθε κοινότητας πρέπει να συζητηθεί υπό το φως της οικονομικής βιωσιμότητας ή παραγωγικότητας και της ιδιοκτησίας γης.

3.Θέματα αρχών όπως η ελευθερία διακίνησης, ελευθερία εγκατάστασης, το δικαίωμα περιουσίας και άλλα εξειδικευμένα ζητήματα, είναι ανοικτά για συζήτηση, λαμβάνοντας υπόψη την θεμελιώδη βάση ενός δικοινοτικού ομοσπονδιακού συστήματος και ορισμένες πρακτικές δυσκολίες, οι οποίες μπορεί να προκύψουν για την τουρκοκυπριακή κοινότητα.

4.Οι εξουσίες και αρμοδιότητες της κεντρικής ομοσπονδιακής κυβέρνησης θα είναι τέτοιες, ώστε να διασφαλίζουν την ενότητα της χώρας λαμβανομένου υπόψη και του δικοινοτικού χαρακτήρα του κράτους».

Είναι προφανές ότι δεν γίνεται οποιαδήποτε αναφορά σε διζωνικότητα. Δεν γίνεται καν ρητή αναφορά στην δημιουργία δύο περιφερειών, αλλά σε έδαφος υπό την διοίκηση των δύο κοινοτήτων. Στην Συμφωνία Υψηλού Επιπέδου 1979 και πάλι δεν γίνεται οποιαδήποτε αναφορά σε διζωνικότητα. Το κείμενο των Συμφωνιών δεν επιτρέπει την προσέγγιση ούτε αποδέχεται την τοποθέτηση ότι οι Συμφωνίες Υψηλού Επιπέδου καθιέρωσαν την διζωνικότητα, γιατί δεν υπάρχει κάτι τέτοιο στο κείμενο.

Αξίζει δε να σημειωθεί ότι μέχρι και το 1989 ουδεμία αναφορά γίνεται στον όρο «διζωνική» στα περί Κύπρου ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών.

Κατά την διάρκεια των συνομιλιών που έλαβαν χώρα μεταξύ 26/2/1990-2/3/1990 η δική μας πλευρά αποδέχτηκε ότι οι Συμφωνίες Υψηλού Επιπέδου 1977 και 1979 αναφέρονταν σε διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία (βλ. Έκθεση Γενικού Γραμματέα 8/3/1990 S/21183). Επομένως είναι αυτή η θέση των Ελληνοκυπρίων, σε συνδυασμό με τον στρατηγικό σχεδιασμό της Τουρκίας, που οδήγησαν στις 12 Μαρτίου 1990 στο Ψήφισμα 649 του Συμβουλίου Ασφαλείας όπου αναφέρονται τα ακόλουθα:

«…για την εγκαθίδρυση ομοσπονδίας η οποία θα είναι δικοινοτική όσον αφορά τις συνταγματικές της πτυχές και διζωνική όσο αφορά τις εδαφικές πτυχές σύμφωνα με το παρόν ψήφισμα και τις Συμφωνίες Υψηλού Επιπέδου 1977 και 1979».

Εν πάση όμως περιπτώσει, οι Τούρκοι όχι μόνο δεν τήρησαν τις πρόνοιες των Συμφωνιών Υψηλού Επιπέδου, και ειδικότερα τις πρόνοιες της συμφωνίας του 1979 που αναφέρονται (α) στον σεβασμό των ψηφισμάτων των Ηνωμένων Εθνών και (β) στην προτεραιότητα επίλυσης του ζητήματος των Βα-ρωσίων, αλλά προχώρησαν στην μονομερή ανακήρυξη του ψευδοκράτους το 1983. Η τελευταία δε ενέργεια των Τούρκων οδήγησε το Συμβούλιο Ασφαλείας στην έκδοση των ψηφισμάτων 541 και 550 σύμφωνα με τα οποία η μονομερής ανακήρυξη του ψευδοκράτους κρίθηκε ως παράνομη και αποσχιστική ενέργεια.

Επομένως η δική μας επιμονή (α) στις Συμφωνίες Υψηλού Επιπέδου και (β) στην ερμηνεία των συμφωνιών σε ότι αφορά την διζωνικότητα, δεν στηρίζεται ούτε στο λεκτικό των συμφωνιών, ούτε και στις «δεσμεύσεις» που αναλάβαμε με τις συμφωνίες υψηλού επιπέδου, αλλά στην πολιτική που ακολουθήσαμε.

Σε ό,τι αφορά στην ερμηνεία του όρου «διζωνικότητα», στην εναρκτήρια δήλωση του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών κ. Πέρες ντε Κουεγιάρ που δόθηκε στους ηγέτες των δύο κοινοτήτων στις 26/2/1990, η οποία επισυνάπτεται ως παράρτημα Α στην έκθεση του Γενικού Γραμματέα προς το Συμβούλιο Ασφαλείας, ημερ. 8/3/1990 (S/21183), αναφέρονται τα ακόλουθα σχετικά με την διζωνικότητα:

«…Η διζωνικότητα της ομοσπονδίας πρέπει να φαίνεται ξεκάθαρα από το γεγονός ότι κάθε ομόσπονδο κρατίδιο θα διοικείται από μια κοινότητα με εγγυημένη καθαρή πλειοψηφία πληθυσμού και γαιοκτημοσύνης εντός της περιοχής της.

…Η ελευθερία εγκατάστασης και το δικαίωμα στην περιουσία θα εφαρμοσθούν λαμβάνοντας υπόψη τα ανώτατα όρια που θα συμφωνηθούν σε ό,τι αφορά στον αριθμό των μελών μιας κοινότητας που δύνανται να εγκατασταθούν στην περιοχή που διοικείται από την άλλη κοινότητα, αλλά και σε ό,τι αφορά στο ποσοστό ακίνητης περιουσίας που δύνανται τα μέλη μιας κοινότητας να κατέχουν στο ομόσπονδο κρατίδιο που θα διοικείται από την άλλη κοινότητα…»

Στην συνέχεια εντός του πρώτου τριμήνου του 1992 πραγματοποιήθηκαν συναντήσεις του Γενικού Γραμματέα με τους ηγέτες των δύο κοινοτήτων, με επιστέγασμα το ψήφισμα 750 (S/RES/72350, 10.4.1992) με το οποίο το Συμβούλιο Ασφαλείας προσεπικύρωσε τις παραγράφους 17-25 και 27 της δέσμης ιδεών που περιλαμβάνονται στην έκθεση του κ. Γκάλι, ημερομηνίας 3/4/1992 (S/23780).

Στην παράγραφο 20 της έκθεσης αναφέρονται τα ακόλουθα:

«Η διζωνικότητα της ομοσπονδίας αντανακλάται από το γεγονός ότι κάθε ομόσπονδο κρατίδιο θα διοικείται από μια κοινότητα με εγγυημένη καθαρή πλειοψηφία πληθυσμού και γαιοκτημοσύνης εντός της περιοχής της. Επίσης αντανακλάται και από το γεγονός ότι η ομοσπονδιακή κυβέρνηση δεν θα μπορεί να επέμβει στις αρμοδιότητες και λειτουργίες των ομόσπονδων κρατιδίων, αλλά ούτε και το ένα ομόσπονδο κρατίδιο θα δύναται να επέμβει στις αρμοδιότητες του άλλου».

Στην συνέχεια με το ψήφισμα 774 υιοθετήθηκε η «Δέσμη Ιδεών» σε ένα συνολικό πλαίσιο διευθέτη-σης.

Στην παράγραφο 9 της έκθεσης του Γενικού Γραμματέα, ημερομηνίας 19/11/1992 (S/24830), η θέση της πλευράς μας διατυπώνεται ως ακολούθως:

«Η Ελληνοκυπριακή πλευρά δήλωσε ότι αποδέχεται την δέσμη ιδεών και τον χάρτη ως βάση για την επίτευξη συνολικού πλαισίου συμφωνίας υποκείμενη σε βελτιώσεις προς όφελος και των δύο κοινοτήτων».

Δεν χωρεί οποιαδήποτε αμφιβολία ότι η δική μας πλευρά ουδέποτε αμφισβήτησε την ερμηνεία του όρου διζωνικότητα, ουδέποτε αμφισβήτησε τα όσα αναφέρει στις εκθέσεις του ο Γενικός Γραμματέας και ουδέποτε αμφισβήτησε το ψήφισμα 750 του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Το μοναδικό επιχείρημα που ίσως μπορούσαμε να προβάλουμε στα πλαίσια εξεύρεσης λύσης στην βάση της διζωνικότητας, είναι ότι το ψήφισμα 750 και οι ερμηνείες που δόθηκαν στον όρο διζωνικότητα προηγήθηκαν των αποφάσεων τόσο του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (4η Διακρατική, Τιτίνα Λοϊζίδου), όπου ρητά και ξεκάθαρα αποφασίστηκε ότι νόμιμοι ιδιοκτήτες παραμένουν οι εκτοπισμένοι και ότι η Τουρκία παραβιάζει το δικαίωμά τους να απολαμβάνουν τις περιουσίες τους.

Τα γεγονότα όμως μας έχουν προλάβει

Το 2004 (μερικά χρόνια μετά τις αποφάσεις του Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων) είχαμε το σχέδιο Αννάν το οποίο υπό τον τίτλο «Περιουσία», στην παράγραφο 10, αναφέρει μεταξύ άλλων ότι «οι απαιτήσεις των ιδιοκτητών οι οποίοι στερήθηκαν κατοχής λόγω των γεγονότων που προηγήθηκαν της έναρξης ισχύος της παρούσας συμφωνίας θα λυθούν με συνολικό τρόπο σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, τον σεβασμό των ατομικών δικαιωμάτων των ιδιοκτητών που στερήθηκαν κατοχής και των σημερινών χρηστών και την αρχή της διζωνικότητας».

Το σχέδιο Αννάν επιγραμματικά προνοούσε τα ακόλουθα σε σχέση με τις περιουσίες και την εγκατάσταση:

(α)Όλοι οι άλλοι ιδιοκτήτες (αυτοί που δεν επιλέγουν την αποζημίωση) οι οποίοι έχουν στερηθεί την κατοχή της περιουσίας τους έχουν δικαίωμα ανάκτησης του ενός τρίτου της αξίας και του ενός τρίτου της συνολικής έκτασης της περιούσιας τους και να τύχουν πλήρους και αποτελεσματικής αποζημίωσης για τα υπόλοιπα δύο τρίτα.

(β)Σε ότι αφορά στην εγκατάσταση θα υπάρχει μορατόριουμ από 6-18% για τα πρώτα 19 έτη και μετέπειτα κάθε πολιτεία δύναται να προστατεύσει την μη ουσιαστική διαφοροποίηση της ταυτότητάς

της και να λάβει προστατευτικά μέτρα για να διασφαλίσει ότι όχι λιγότεροι των 2/3 των Κυπρίων μόνιμων κατοίκων θα μιλούν την επίσημη γλώσσα της ως μητρική τους γλώσσα.

Επομένως η αρχή της διζωνικότητας εφαρμόστηκε στο σχέδιο Αννάν στα πλαίσια που αυτή καθορίστηκε από το ψήφισμα 750 και τις εκθέσεις των κ.κ. Κουεγιάρ και Γκάλι, αγνοώντας πλήρως τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

Επίσης σε αυτό το σημείο κρίνω σημαντικό να αναφερθώ (α) στην συμφωνία της 8ης Ιουλίου 2006, όπου ρητά δηλώνεται η δέσμευση για την επανένωση της Κύπρου με βάση μια διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία και πολιτική ισότητα, όπως αυτή καθορίζεται από τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας και (β) στην κοινή δήλωση 23/5/2008, όπου και πάλι γίνεται αναφορά σε δέσμευση για μια διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία με πολιτική ισότητα, όπως ορίζεται στα σχετικά ψηφίσματα του Συμβούλιου Ασφαλείας.

Με βάση όλα τα πιο πάνω θεωρώ αδύνατο για την δική μας πλευρά να αποδώσει οποιαδήποτε άλλη ερμηνεία στον όρο διζωνικότητα. Εμείς οι ίδιοι επικαλούμαστε ως «σημαία» μας την «διζωνικότητα» και μάλιστα στην βάση των ψηφισμάτων του ΟΗΕ.

Η επιδίωξη λύσης με βάση την «διζωνικότητα» οδηγεί σε αδιέξοδο σε ότι αφορά στο περιουσιακό, το δικαίωμα επιστροφής των προσφύγων και το δικαίωμα εγκατάστασης. Το γεγονός φυσικά ότι οι Τούρκοι δεν έχουν σεβαστεί κανέναν ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας δεν θα μπορούσε να μας εφοδιάσει με πειστικά επιχειρήματα (οι Τούρκοι παραβίαζαν όλα τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας και το 2004, αλλά αυτό δεν στάθηκε εμπόδιο για τα ΗΕ να μας προτείνουν το Σχέδιο Ανάν, το οποίο υλοποίησε πλήρως το ψήφισμα 750).

Είναι πασιφανές ότι η απόδοση άλλου ορισμού στον όρο διζωνικότητα στα πλαίσια των συνομιλιών για την εξεύρεση λύσης στην βάση διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας δεν είναι ούτε ρεαλιστική, ούτε εφικτή.

Η μοναδική ρεαλιστική προσέγγιση (με όλους φυσικά τους κινδύνους οι οποίοι θα πρέπει να συνεκτιμηθούν) είναι ο απεγκλωβισμός από την διζωνικότητα. Από το 2004 είμαστε πλήρες μέλος της ΕΕ και για να εφαρμοστεί η διζωνικότητα και να «διασφαλισθούν» προς όφελος των Τούρκων οι κατάφορες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και βασικών ελευθεριών των Ελλήνων της Κύπρου, θα πρέπει η οποιαδήποτε λύση να περιλαμβάνει παρεκκλίσεις από το Ευρωπαϊκό δίκαιο. Οι Τούρκοι μάλιστα ζητούν όπως η λύση καταστεί πρωτογενές δίκαιο της ΕΕ. Μια τέτοια εξέλιξη, πέραν του ότι είναι νομικά αμφίβολο αν είναι εφικτή, μόνο με την δική μας συγκατάθεση, μπορεί να επιτευχθεί και μέχρι σήμερα εξ” όσων γνωρίζουμε δεν έχουμε δώσει οποιαδήποτε τέτοια δέσμευση.

2 Comments

  1. Θράσος Στυλιανού
    3 Ιουνίου 2014 14:20

    Εξαιρετική δουλειά συγχρητήρια !
    Ψάχνω εδώ και καίρο την έκθεση του Γεννικόυ Γραματέα s/21183 στα ελληνικά αλλα δεν την έχω βρεί. Όπως καταλαβαίνω την έχεις μεταφραση .
    Αν σου είναι εύκολο θα το εκτιμούσα ιδιαίτερα αν μου την έστελνες και σε μένα για να τη μελτήσω .
    Ευχαριστώ .
    Με εκτίμηση ,Θράσος .

  2. ΘΕΚΛΑ ΚΙΤΤΟΥ
    7 Ιανουαρίου 2017 02:49

    Αγαπητέ Γιώργο,
    Ανήκω σε αυτούς που πιστεύουν ακράδαντα ότι στην Κύπρο δεν μπορεί να εφαρμοσθεί καμμιάς μορφής ομοσπονδία, γιατί αυτό προϋποθέτει βίαιο εκτοπισμό πληθυσμών. Για μένα η διζωνική αποτελεί το τερας που γεννήθηκε πάνω στην μήτρα της ομοσπονδίας. Η ανεφάρμοστη για την Κύπρο Ομοσπονδία γέννησε αυτό το έκτρωμα. Θέλω τα τηλέφωνα σου για να ανταλλάξουμε απόψεις και δια ζώσης.
    ΘΕΚΛΑ ΚΙΤΤΟΥ σκηνοθέτις
    Αθήνα 00302106457744

Σχολιάστε

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>