Γράφει:

Έρευνα: Αρχές και κανόνες της τυποποίησης ονομάτων

Με την παρούσα εκδήλωση και τις δύο ενημερωτικές ομιλίες η Μόνιμη Κυπριακή Επιτροπή Τυποποίησης Γεωγραφικών Ονομάτων στοχεύει να φωτίσει και διασαφηνίσει το θέμα της τυποποίησης ονομάτων, που για την πολειοψηφία των Κυπρίων ήταν και παραμένει αναφομοίωτο και άγνωστο.

Στο παρελθόν η τυποποίηση ονομάτων προκάλεσε ποικίλες αντιδράσεις πρωτίστως για κάποια ονόματα, όπως τα Λακκιά, η Αγλαγγιά, η Άσκεια, Λάνεια κ.τ.λ. Να τονίσω ότι η Κύπρος είναι μοναδική περίπτωση παγκοσμίως, όπου ο απλός λαός ανεμείχθη στην τυποποίηση και ήγειρε διαφωνίες.

Πέραν κάποιων αντιδράσεων, οι οποίες εφορμούσαν από κρύφια ιδεολογήματα και πολιτικές σκοπιμότητες, οι υπόλοιπες οφείλονταν σαφώς στην άγνοια, στην παρανόμηση και στην αντιπαράθεση της διογκωμένης φαντασίας τους, που προκάλεσαν κάποιοι, με την απλή επιστημονική πραγματικότητα. Είπαν:

•Ότι εισάγουμε στην ελληνική γλώσσα το λατινικό αλφάβητο.

•Ότι προβαίνουμε σε μετονομασίες των ελληνικών ονομάτων-τοπωνυμίων της Κύπρου.

•Ότι επιβάλλουμε ένα αυθαίρετο προσωπικό σύστημα γραφής…

…και πολλές άλλες αστήρικτες και ανεδαφικές κενολογίες. Γενικά επικράτησε μια κατάσταση κατά την οποίαν ο καθένας, κατά την γνώμη του ή βάσει όσων ενόμιζε, ήθελε και διαφορετική τυποποίηση ονομάτων. Βεβαίως η τυποποίηση είναι μια επιστήμη την οποίαν δεν μπορεί να διευθύνει η αυθαίρετη αποψεολογία του καθενός, παρά μόνο οι καθορισμένες αρχές και κανόνες του Τομέα Τυποποίησης των Ηνωμένων Εθνών και του Συστήματος Τυποποίησης και Μεταγραφής Ονομάτων του ΕΛΟΤ 743 και ISO 843.

Σήμερα λοιπόν θα επιχειρήσω να σας καταστήσω κοινωνούς αυτών των αρχών και κανόνων, βάσει των οποίων γίνεται η τυποποίηση ονομάτων.

Η τυποποίηση δεν είναι αγγλοποίηση

Κατ” αρχήν να επισημάνω ότι η τυποποίηση δεν είναι σύστημα που αφορά μόνο την Κύπρο, αλλά έχει παγκόσμια ισχύ. Πρόκειται για ένα διεθνές σημειωτικό σύστημα, που χρησιμοποιείται στους οδοδείκτες, στην χαρτογραφία, στην γεωγραφία, στην πλοήγηση πλοίων και όπου αλλού γίνεται χρήση τοπωνυμίων και συμβάλλει στην ορθή αναγνώριση και εκφορά των τοπικών ονομάτων από τους ξενόγλωσσους. Η τυποποίηση εφαρμόζεται από όλες τις χώρες, πλην εκείνων των οποίων η γλώσσα χρησιμοποιεί το Λατινικό αλφάβητο. Σε περιπτώσεις κοινής γλώσσας σε πολλές χώρες, χρησιμοποιείται και κοινό σύστημα τυποποίησης, π.χ. αραβικές χώρες, Ελλάδα-Κύπρος κ.τ.λ.

Βάσει τούτων γίνεται προφανές ότι η χρήση του ρωμανικού αλφαβήτου αφορά τα μεταγραφόμενα ονόματα και καθόλου τα ελληνικά. Στις πινακίδες και οπουδήποτε αλλού, αναγράφεται πρώτα το αυθεντικό όνομα στην τοπική γλώσσα και από κάτω η ρωμανική/λατινική του απόδοση/μεταγραφή, η οποία απευθύνεται στους ξένους και μόνο. Συνεπώς η χρήση του λατινικού αλφαβήτου ούτε αφορά, ούτε παραβλάπτει την ελληνική.

Πρωταρχική διευκρίνηση, που πρέπει να λεχθεί, είναι ότι η ρωμανική μεταγραφή ουδεμίαν σχέση έχει με την αγγλική γλώσσα ή τον τρόπο με τον οποίον οι Άγγλοι γράφουν τα ονόματα. Αυτό είναι ανάγκη να γίνει κατανοητό και να εμπεδωθεί πλήρως, γιατί πλείστες τόσες διαφωνίες και συζητήσεις οφείλονται στο γεγονός ότι δεσπόζει στο μυαλό μας η αγγλική, η οποία λανθασμένα συγκρίνεται και αντιπαρατίθεται προς την ρωμανική μεταγραφή. Π.χ. το άγιος θα γραφεί agios και όχι κατά το αγγλικό ayos. Το Μακρίδης θα γραφεί Makridis και όχι Makrides, όπως το θέλει η αγγλική. Η τυποποίηση απευθύνεται σε όλο τον κόσμο και όλες τις γλώσσες και όχι μόνο στους Άγγλους και στην αγγλική. Η τυποποίηση δεν είναι αγγλοποίηση.

Απαρέκκλητη αρχή, η κατανόηση της οποίας απαλλάσσει από πολλές παρανοήσεις, είναι ότι η τυποποίηση γίνεται από τα ελληνικά και όχι από τα αγγλικά ή από άλλην ξένη γλώσσα. Τα ξενικά ονόματα μεταγράφονται με ρωμανικούς χαρακτήρες από την ελληνική γραφή τους, χωρίς καθόλου να λαμβά-νεται υπόψη η αγγλική ή η οποιαδήποτε γραφή τους σε άλλη γλώσσα. Π.χ. το όνομα Shakespeare θα μεταγραφεί από την ελληνική απόδοση Σαίξπηρ και όχι από την αγγλική γλωσσική του μορφή. Το όνομα «Ρογήρος» από την ελληνική γραφή του και όχι από το Roger κ.τ.λ. Αν συνέβαινε το αντίθετο, αντί η τυποποίηση να συμβάλλει στην επικοινωνία των ανθρώπων θα οδηγούσε σε επικοινωνιακό χάος.

Δεν αποδίδεται προφορά

Συναφής με τα πιο πάνω είναι και μια άλλη αρχή. Το σύστημα μεταγραφής και το ρωμανικό αλφάβητο δεν αποδίδουν προφορά. Αυτό είναι εκ των πραγμάτων αδύνατο γιατί οι ίδιοι φθόγγοι και τα ίδια συμφωνικά συμπλέγματα προφέρονται διαφορετικά στις διάφορες γλώσσες. Το σύστημα μεταγραφής αναπαριστά την οπτική και ηχητική εικόνα του ονόματος, χωρίς να επιδιώκει και απόδοση της προφοράς.

Προφορά αποδίδει μόνο το διεθνές φωνητικό αλφάβητο, αλλά καμιά χώρα δεν το χρησιμοποιεί στην χαρτογραφία ή στα διαβατήριά της. Εξάλλου οι μη ειδικοί δεν γνωρίζουν τα σύμβολα του φωνητικού αλφαβήτου.

Όπως για κάθε ρωμανικό αλφάβητο χρειάζεται εμπειρία για την προφορά του, το ίδιο ισχύει και για το ρωμανικό αλφάβητο της ελληνικής, στο σύστημα μεταγραφής. Για την ορθή εκφώνηση των ελληνικών ονομάτων από τους ξένους χρήσιμη είναι η καταγραφή οδηγιών στους χάρτες και στους τουριστικούς οδηγούς. Για να μην διαβαστούν π.χ. ως χωριστά φωνήεντα οι δίφθογγοι δίδεται η σχετική οδηγία στον χάρτη.

Κάθε γλώσσα που δεν χρησιμοποιεί το λατινικό/ ρωμανικό αλφάβητο έχει ένα και μόνο σύστημα μεταγραφής το οποίο πρέπει να ακολουθούν όλοι. Αν ο καθένας δημιουργούσε κατά την προτίμησή του το προσωπικό του σύστημα τότε αντί για επικοινωνία θα είχαμε… «Βαβυλωνία».

Στην κοινή γλώσσα, όχι στις διαλέκτους

Αυστηρή αρχή της τυποποίησης είναι και η εξής: Η τυποποίηση των ονομάτων γίνεται στην επίσημη κοινή γλώσσα, όχι στις διαλέκτους και στα τοπικά ιδιώματα. Απαγορεύεται η μεταγραφή σε διαλέκτους. Η κυπριακή διάλεκτος δεν τυποποιείται. Τα ονόματα τυποποιούνται, όπως αναγράφονται στην πανελλήνια κοινή, την επίσημη γλώσσα της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Στην Κύπρο η διάλεκτός μας διακρίνεται σε 18 ιδιώματα, με σημαντικές διαφορές στην προφορά. Στα κοκκινοχώρια λένε τον φιλελεύθερο-χιλελεύθερο και αλλού το θωρώ-χωρώ, τον αρφό-αρβό, την Χλώρακα-Γλώρακα, την Ακανθού-Ακαθθού και Ακαττού, τους Εργάτες-Αρκάτες κ.τ.λ. Το ρήμα πιάνω π.χ. έχει πάμπολλες διαφορετικές διαλεκτικές προφορές: Πιάνω, ππιάννω, πκιάνω, ππκιάνω, πχιάνω, ππχιάννω, πσιάνω, ππσάνω, κιάνω, κκιάννω κ.τ.λ. Είναι σαφές γιατί οι διάλεκτοι δεν χρησιμοποιούνται στην τυποποίηση και γιατί η κυπριακή διάλεκτος μαζί της και τα διαλεκτικά μας ονόματα, π.χ.: Λα-τσιά, Αγγλαντζιά, Βρένναρος, Σσιυλλούρα, Βροΐσια, Χάρτσεια κ.τ.λ. δεν μπορούν να τυποποιηθούν στην διάλεκτο.

Πέρα από τα πιο πάνω πρέπει να έχουμε πάντα υπόψη ότι η κυπριακή διάλεκτος είναι μόνον προφορική και δεν έχει φθογγολογικό σύστημα γραφής. Δηλαδή δεν υπάρχει γραπτή κυπριακή διάλεκτος, δεν έχει γίνει αλφάβητο της διαλέκτου ή σύστημα ικανοποιητικής απόδοσης των βαριών μας φθόγγων. Οι βαριά ουρανωμένοι φθόγγοι και οι τσιτακισμοί δεν αποδίδονται καθόλου με τα γράμματα του ελληνικού αλφαβήτου και αποδίδονται ελάχιστα με τα ξένα συμφωνικά συμπλέγματα: ch, sh ή τα γράμματα G, J. Τα χρησιμοποιούμενα σύμβολα πάνω από τους φθόγγους είναι συμβατικά, κυρίως μόνο για ειδικούς και εκφράζουν τους φθόγγους παραπλησίως, κατά προσέγγιση, συνήθως μη ικανοποιητική. Τέλος, το άτοπο γιώτα, που όλοι χρησιμοποιούμε (σιέρι, τσαΐρι, σιασιάρω, αντζιά κ.τ.λ.) είναι ουσιαστικά εντελώς αδικαιολόγητο και λίγο βοηθητικό.

Στην πραγματικότητα μόνο το φωνητικό αλφάβητο μπορεί να αποδώσει την διάλεκτο. Έτσι, αν για οποιοδήποτε λόγο επιβάλλεται η μεταγραφή διαλεκτικού ονόματος, τότε ακολουθείται η φωνητική απόδοσή του. Π.χ. Τζιάος=Tziaos, Άσσια=Assia κ.τ.λ.

Ετυμολογική προέλευση ονομάτων και διόρθωση ορθογραφικών λαθών

Άλλη αρχή της τυποποίησης είναι η ετυμολογική προέλευση των ονομάτων. Όπου είναι δυνατόν πρέπει να εντοπισθεί η ετυμολογία των ονομάτων και να αποκατασταθεί το ορθό ιστορικό τους όνομα, απαλλαγμένο από ξενικές αλλοιώσεις και γλωσσολογικές ή φωνητικές επιδράσεις, ή ντόπιες δια-λεκτικές προφορές. Βάσει της αρχής αυτής η Άσσια, ετυμολογούμενη από το α το στερητικό και την σκιά έγινε Άσκεια, ο Άης Γρόσης από το Άγιος Αμβρόσιος, τα Βροΐσια από τα Φροδίσια (Αφροδίσια) κ.τ.λ.

Εξίσου σημαντική αρχή είναι και η διόρθωση των ορθογραφικών λαθών, που κουβαλούν πολλές φορές τα τοπωνύμια και τα ονόματα, από τα βάθη των χρόνων της απαιδευσίας, η αποκατάσταση δηλαδή της ιστορικής ορθογραφίας, που καθορίζεται από την γραμματική και την ετυμολογία. Βάσει της αρχής αυτής διορθώθηκαν πλείστα ονόματα, όπως: Η Λάνια σε Λάνεια, η Λακατάμια σε Λακατάμεια, η Δέ-νια σε Δένεια, η Ζώδια σε Ζώδεια, ο Κάθηκας σε Κά-θικα, η Αθηαίνου σε Αθηένου, η Δεμύθου σε Λεμίθου, το Μένοικο σε Μένικο, η Ορμήδεια σε Ορμίδεια κ.τ.λ.

Στο ρωμανικό αλφάβητο μεταγράφεται ο ιστορικός τύπος των ονομάτων και όχι η φωνητική τους απόδοση. Κατά την μεταγραφή διατηρείται η ορθογραφία των ονομάτων και όχι η αγγλική τους γραφή ή φωνητική τους απόδοση. Έτσι:

1)Η Κερύνεια θα μεταγραφεί: Keryneia και όχι Cerinia.

2)Οι Χύτροι θα μεταγραφούν: Chytroi και όχι Hitri ή Chitri.

3)Η Κύπρος θα μεταγραφεί: Kypros και όχι Cipros ή Kipros ή Cyprus.

4)Η Ξυλοτύμβου θα μεταγραφεί: Xylotymvou, όχι Xilotimvou ή Xilotibou κ.τ.λ.

Βασική είναι και η αρχή της αντιστρεψιμότητας, που επιτρέπει να ασχολείται με την τυποποίηση οποιοσδήποτε μη ειδικός υπάλληλος, ο οποίος χειρίζεται ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Δίνοντας στον υπολογιστή το όνομα Φύτη, αυτός το μεταγράφει αμέσως σε Fyti. Δίδοντάς του το Fyti, το επαναφέρει σε Φύτη. Αντιθέτως, οι υπολογιστές δεν μπορούν να αντιστρέψουν το Latsia ή Lachia σε Λακκιά ή Λατσιά, το Aglagia σε Αγλαγγιά, Αγλαγκιά, Αγλατζιά ή Αγλα-ντζιά, το Chitri σε Σύτροι, το Denia σε Δένεια κ.τ.λ.

Πέρα από τις αρχές των Ηνωμένων Εθνών, που διέπουν την τυποποίηση, στην περίπτωση της Κύπρου έχουμε και τους παράγοντες που απορρέουν από την τουρκική εισβολή και την συνεχιζόμενη κατοχή. Η αποκατάσταση της ορθής γραφής και προφοράς των τοπωνυμίων και των ονομάτων μας όχι μόνο δεν αποτελεί αλλοίωση ή μετονομασία τους (όπως κάποιοι ισχυρίστηκαν), αλλά αποτελεί πράξη αντίστασης και υπεράσπισης του πολιτισμού, της ιστορίας, της γλώσσας και της παράδοσής μας.

Η απαγόρευση της διπλοτυπίας

Η αναγραφή της Πάφου ως «Pafos» θορύβησε πολλούς, οι οποίοι είχαν στερεωμένο στο μυαλό τους το αγγλικό ph. Αυτοί ενοχλήθηκαν και μουρμούρισαν, μάλλον μουρμουρίζουν ακόμη συκοφαντίες και μισόλογα επειδή ακριβώς αγνοούν τους κανόνες τυποποίησης.

Βασικός λοιπόν κανόνας της τυποποίησης είναι ρητώς η απαγόρευση της διπλοτυπίας. Κάθε φθόγγος τυποποιείται με ένα μόνο αντίστοιχο φθόγγο του ρωμανικού αλφαβήτου, για να αποφεύγεται η ανομοιομορφία της διπλοτυπίας, η οποία θα προκαλούσε σύγχυση και δυσκολίες αναγνώρισης των ονομάτων.

Στην περίπτωση του φ η Επιτροπή Τυποποίησης μπορούσε να επιλέξει όποιο ήθελε μεταξύ του ph και του f. Μετά από σοβαρή μελέτη επέλεξε το f ως απλούστερο και φωνητικά πλησιέστερο προς την ηχητική του ελληνικού φ. Κατά συνέπεια το Pafos απεδόθη με f, όπως και η Fasoula, το Fikardou, το Fini. Αυτό δεν άρεσε σε κάποιους αγγλομαθείς, των οποίων οι προσλαμβάνουσες παραστάσεις απαι-τούσαν το ph, όπως δεν θα τους άρεσε και το Famagusta, ή Florina, ή Fte με ph. Οι δυνατότητες επιλογής ήταν δύο, η επιλογή όμως μία.

Η Επιτροπή Τυποποίησης έχει αποστείλει σε όλην την δημόσια υπηρεσία, στις δημοτικές και κοινοτικές αρχές, στους οργανισμούς και σε όσους εφαρμόζουν την τυποποίηση, αναλυτικό πίνακα για την μεταγραφή και την αντιστοιχία όλων των φθόγγων του ελληνικού και ρωμανικού αφαβήτου, ενώ συνεργάζεται στενά με όλους όσοι απευθύνονται σε αυτήν. Παράλληλα, από τον Δεκέμβριο του 2007 έχει εκδώσει και αποστείλει τον «Οδηγό Τυποποίησης», ένα εργαλείο ή βοηθό υψίστης σημασίας για όσους τυποποιούν.

Ονόματα διαβατηρίων

Κάθε πολίτης έχει το απόλυτο δικαίωμα να διαλέγει ή και να αλλάζει, ακολουθώντας τις απαιτούμενες διαδικασίες, το όνομά του. Ο Ιωάννης π.χ. μπορεί να ονομάζεται και Γιάννης, Γιαννάκης, Γιάννος, Γιαννής, Τζων, Τζώνης κ.τ.λ. Από εκεί και κάτω όμως δεν έχει κανένα λόγο στο πώς αυτό το όνομα θα μεταγραφεί στην ρωμανική, πράγμα που αυστηρά καθορίζεται από το σύστημα και τους κανόνες μεταγραφής του ΕΛΟΤ 743.

Ο πολίτης δικαιούται ακόμη να καθορίζει και την ορθογραφία του ονόματός του, π.χ. να επιθυμεί το Χατζηδάκις, το Σπυριδάκις κ.τ.λ. Τα δικαιώματά του σταματούν ως εδώ. Η τυποποίηση του ονόματός του είναι ευθύνη και έργο άλλων.

Ακριβώς με τον ίδιο τρόπο δεν δικαιούται να απαιτεί να γράφεται το επίθετό του κατά την ρωμανική μεταγραφή, Georgiades, Lanites, Anastasiades, δηλαδή με τον αγγλικό τρόπο αντί Georgiadis, Lanitis, Anastasiadis, όπως καθορίζει η ρωμανική μεταγραφή.

Ασφαλώς το ΕΛΟΤ 743 κατασκευάσθηκε από τον πρωτοστάτη και πατέρα της Τυποποίησης, τον Μενέλαο Χριστοδούλου, όμως όχι κατά την ιδιοτροπία του αυθαιρέτως, αλλά βάσει απαραβίαστων αρχών και κανόνων.

Το κυπριακό σύστημα μεταγραφής του ελληνικού αλφαβήτου σε ρωμανικό εγκρίθηκε οριστικά από τα Ηνωμένα Έθνη στα 1987, με την απόφαση ELOT 743 και ΙSO 843, χαρακτηρίσθηκε ως «excellent» από τους αρμοδίους των ΗΕ και έκτοτε αποτελεί τον μόνο νόμιμο τρόπο μεταγραφής και τυποποίησης των ονομάτων και τοπωνυμίων. Αρμόδια υπηρεσία για την τυποποίηση των γεωγραφικών ονομάτων στην Κυπριακή Δημοκρατία είναι μόνο η Μόνιμη Κυπριακή Επιτροπή Τυποποίησης Γεωγραφικών Ονομάτων, που υπάγεται στο Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού.

Η τυποποίηση αποτελεί μέγα εθνικό έργο και δυναμικό προστάτη των ελληνικών ονομάτων και τοπωνυμίων, των ιστορικών μας ονομάτων και ενδωνύμων, τα οποία επιχειρούν να αλλάξουν οι Τούρκοι κατακτητές με τις σωβινιστικές μετονομασίες, που επέβαλαν μετά την εισβολή του 1974. Το μέγα τοπωνυμικό λεξικό της Κύπρου, με όλα τα ιστορικά παραδοσιακά τοπωνύμιά μας, είναι κατατεθειμένο και αναγνωρισμένο στην Τράπεζα Τοπωνυμίων των Ηνωμένων Εθνών, ως αβύθιστη κι-βωτός των ιερών μας ονομάτων.

Ταυτόχροα το λεξικό μας, έργο του Μενέλαου Χριστοδούλου και της ΜΚΕΤΓΟ, αποτελεί και μια τεράστια συμβολή στην παγκόσμια επικοινωνία, στην πρόοδο της ανθρωπότητας και προπαντός στην παγκόσμια ειρήνη.

 

Ο Ανδρέας Μακρίδης είναι Φιλόλογος και Ιστορικός

One Comment

  1. Γιώργος
    5 Ιουλίου 2010 09:07

    Όπως ορθά γράφει ο Ανδρέας Μακρίδης «Η τυποποίηση εφαρμόζεται από όλες τις χώρες, πλην εκείνων των οποίων η γλώσσα χρησιμοποιεί το Λατινικό αλφάβητο».

    Διαφεύγει προφανώς στον κο. Μακρίδη ότι μία από τις επίσημες γλώσσες της Δημοκρατίας, η τουρκική, χρησιμοποιεί λατινικό αλφάβητο, οπόταν δεν υπάρχει η οποιαδήποτε ανάγκη τυποποίησης. Επαρκεί η αναγραφή όλων των τοπονυμίων στις 2 επίσημες γλώσσες της Δημοκρατίας.

Σχολιάστε

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>