Έρευνα: Πίσω από τις κλειστές πόρτες της υπόθεσης Όραμς

Το ιστορικό της απόφασης

Ένα από τα σχέδια που εφάρμοσε η τουρκική ηγεσία με σκοπό να δυσχεράνει το δικαίωμα αποκατάστασης των Ελληνοκυπρίων εκτοπισμένων και ιδιοκτητών γης στις περιουσίες που είχαν πριν την τουρκική εισβολή, υπήρξε η προσπάθεια ξεπουλήματος της ακίνητης αυτής ιδιοκτησίας σε ξένους, κυρίως Άγγλους, οι οποίοι αναζητούσαν εξοχικές κατοικίες στην Κύπρο. Με τον τρόπο αυτό η Τουρκία αποπειράθηκε να ισχυριστεί ότι η αποκατάσταση των Ελληνοκυπρίων στις περιουσίες τους είναι αδύνατη, εφόσον αυτές πλέον έχουν «αγοραστεί» από πρόσωπα που δεν είναι Κύπριοι και να ανατρέψει έτσι τα τετελεσμένα που είχε δημιουργήσει η απόφαση Λοϊζίδου του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

Τον Μάρτιο του 2002 ένα ζεύγος Άγγλων, η Λίντα και ο Τσαρλς Όραμς, ήλθαν στην Κύπρο με σκοπό να αγοράσουν περιουσία στα κατεχόμενα εδάφη της Κυπριακής Δημοκρατίας. Οι Όραμς αγόρασαν από κάποιο Χασάν Σετσουκλού ένα ακίνητο ιδιοκτησίας του Μελέτη Αποστολίδη, Ελληνοκυπρίου εκτοπισμένου από την Λάπηθο. Το ζεύγος Όραμς ανέγειρε έπαυλη και πισίνα στο ακίνητο του Μελέτη Αποστολίδη και διέμενε εκεί, ισχυριζόμενο ότι έλαβε τίτλο ιδιοκτησίας από την λεγόμενη «Τουρκική Δημοκρατία Βορείου Κύπρου». Ο Μελέ-της Αποστολίδης καταχώρησε αγωγή εναντίον του ζεύγους Όραμς ενώπιον των κυπριακών δικαστη-ρίων, ζητώντας διάταγμα κατεδάφισης της έπαυ-λης και της πισίνας, παράδοση του ακινήτου σε αυτόν ελεύθερου κατοχής και αποζημιώσεις για παράνομη επέμβαση στην ακίνητη ιδιοκτησία του.

Με απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου της Κύπρου ο Μελέτης Αποστολίδης δικαιώθηκε και οι σφετεριστές της περιουσίας του καταδικάστηκαν σε αποζημιώσεις και σε κατεδάφιση της έπαυλης που είχαν ανεγείρει. Στην συνέχεια ο Αποστολίδης προσέφυγε ενώπιον των αγγλικών δικαστηρίων, ζητώντας τους όπως εφαρμόσουν και εκτελέσουν την απόφαση σε βάρος περιουσίας του ζεύγους Όραμς που βρίσκεται στην Αγγλία. Η διαδικασία έλαβε έντονο πολιτικό χαρακτήρα με την Σέρι Μπλερ, σύζυγο του τέως Βρετανού Πρωθυπουργού Τόνι Μπλερ, να εκπροσωπεί το ζεύγος Όραμς ενώπιον των αγγλικών δικαστηρίων και με την Τουρκία να απειλεί συνεχώς ότι θα σκληρύνει την στάση της σε περίπτωση που επιτραπεί η εκτέλεση της απόφασης. Η Τουρκία και οι Όραμς ισχυρίστηκαν ότι η απόφαση δεν μπορούσε να εκτελεστεί, διότι αυτή αφορούσε σε ακίνητη ιδιοκτησία που βρισκόταν στις κατεχόμενες περιοχές, στις οποίες η εφαρμογή του κοινοτικού κεκτημένου έχει ανασταλεί λόγω της συνεχιζόμενης τουρκικής κατοχής.

Το Δικαστήριο Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΔΕΚ), το ανώτατο δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μετά από παραπομπή ερωτήματος από το Αγγλικό Εφετείο, εξέδωσε τελικά την απόφασή του στις 28 Απριλίου 2009 με την οποία δικαίωσε πλήρως τον Μελέτη Αποστολίδη. Το ΔΕΚ αποφάσισε ότι οι αποφάσεις των δικαστηρίων της Κυπριακής Δημοκρατίας θα πρέπει να αναγνωρίζονται και να εφαρμόζονται από τα υπόλοιπα κράτη μέλη, ακόμα και όταν αναφέρονται σε ακίνητα που βρίσκονται στις κατεχόμενες περιοχές. Η απόφαση του ΔΕΚ επιβεβαίωσε ότι η κυριαρχία της Κυπριακής Δημοκρατίας εκτείνεται σε ολόκληρη την νήσο και ότι η παράνομη εκμετάλλευση ελληνοκυπριακών περιουσιών στα κατεχόμενα αποτελεί παράνομη πράξη που δεν μπορεί να δικαιολογηθεί. Με την πρόσφατη τελεσίδικη απόφαση του Αγγλικού Εφετείου, το αίτημα του Μελέτη Αποστολίδη έγινε αποδεκτό και άνοιξε διάπλατα ο δρόμος για τους Κύπριους εκτοπισμένους, ώστε να υπερασπιστούν κατά τρόπο αποτελεσματικό τα δικαιώματά τους εναντίον των σφετεριστών.

Όπως ήταν αναμενόμενο η απόφαση προκάλεσε πανικό στα κατεχόμενα. Επιπρόσθετα προς την τεράστια πολιτική της σημασία και το γεγονός ότι αποθαρρύνει την αγοραπωλησία ελληνοκυπριακών περιουσιών στα κατεχόμενα από αλλοδαπούς, η απόφαση επιβεβαίωσε ότι εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι μόνοι αναγνωρισμένοι ιδιοκτήτες ακίνητης ιδιοκτησίας είναι όσοι είναι εγγεγραμμένοι στο Κτηματολόγιο της Κυπριακής Δημοκρατίας και ότι οι «νόμοι» της λεγόμενης «Τουρκικής Δημοκρατίας Βορείου Κύπρου» δεν έχουν οποιαδήποτε ισχύ. Στις δηλώσεις του προς τον τύπο ο Μεχμέτ Αλί Ταλάτ προσπάθησε να υποβαθμίσει την σημασία της απόφασης Όραμς, ενώ και ο Πρόεδρος Χριστόφιας, αν και δήλωσε ικανοποίηση, πρόσθεσε ότι «οι διαπραγματεύσεις είναι διαπραγματεύσεις και δεν πρέπει αυτή την στιγμή να μας κυριεύσει ο ενθουσιασμός και να θεωρήσουμε ότι τα πάντα επιλύονται ως διά μαγείας, ένεκα της απόφασης του Δικαστηρίου».

Ο ρόλος της Σέρι Μπλερ

Ο ρόλος της συζύγου του τέως Βρετανού Πρωθυπουργού Τόνι Μπλερ ως δικηγόρου του ζεύγους Όραμς έτυχε έντονης κριτικής από τον ελληνοκυπριακό τύπο. Η Σέρι Μπλερ πληρώθηκε από Τουρκοκύπριους επιχειρηματίες με έδρα το Λονδίνο που δραστηριοποιούνται στον εργοληπτικό τομέα στην κατεχόμενη Κύπρο, καθώς και από την ίδια την τουρκική Κυβέρνηση. Επικεφαλής των Τουρκοκυπρίων εργοληπτών ήταν ο Χασάν Βαχίμπ, πρώην δημοτικός σύμβουλος με το αγγλικό Εργατικό Κόμμα σε περιοχή του Λονδίνου και ιδιοκτήτης της εταιρίας Troy Lake UK (Cyprus) Ltd .

Ο Βαχίμπ παραδέχθηκε στην εφημερίδα «Mail on Sunday» στις 2 Ιανουαρίου 2006 ότι η αγορά ακινήτων στην κατεχόμενη Κύπρο από Άγγλους είναι μια αγορά δισεκατομμυρίων ευρώ και κατά συνέπεια ότι ήττα στην υπόθεση Όραμς θα ήταν καταστροφή για την Τουρκία. Αποκάλυψε μάλιστα ότι ο λόγος για τον οποίο επέλεξαν την Σέρι Μπλερ υπήρξε η ιδιότητά της ως σύζυγος του Βρετανού Πρωθυπουργού και η πολιτική πίεση που θα ασκούσε το γεγονός αυτό στους δικαστές. Η πρόσληψη της Σέρι Μπλερ ως δικηγόρου, με την έγκριση και γενναία χρηματοδότηση και της τουρκικής Κυβέρνησης, έγινε μόλις μερικούς μήνες μετά την δήλωση Μπλερ ότι υποστηρίζει την ενταξιακή πορεία της Τουρκίας και θεωρήθηκε ακόμα και από τον αγγλικό τύπο ως αντάλλαγμα για την υποστήριξη που ο Βρετανός Πρωθυπουργός είχε παράσχει προς την Τουρκία.

Ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Περισσότερο απαρατήρητος παρήλθε ο ρόλος του Γερμανού Φρανκ Χοφμάιστερ. Ο Χοφμάιστερ υπήρξε μέλος της Διεύθυνσης Διεύρυνσης από το 2001 ως το 2002, ενώ αργότερα αποσπάστηκε στα Ηνωμένα Έθνη ως ειδικός εμπειρογνώμονας της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά τον Φεβρουάριο και τον Μάρτιο του 2004. Ο Χοφμάιστερ, ένας από τους συντάκτες του σχεδίου Ανάν, έγραψε μάλιστα και βιβλίο με τίτλο «Legal Aspects of the Cyprus Problem» (Οι νομικές πτυχές του κυπριακού προβλήματος), το οποίο δημοσιεύθηκε το 2006 και είχε ως σκοπό να υπερασπιστεί το σχέδιο Ανάν και να αθωώσει την Τουρκία. Όπως σχολίασε σε μια βιβλιοκριτική- κόλαφο για το βιβλίο, που δημοσιεύθηκε στο Cyprus Yearbook of International Relations και στο Zeitschrift fur auslandisches offentliches Recht und Volkerrecht, ο πρώην Γραμματέας της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων των Ηνωμένων Εθνών, Alfred De Zayas: «Διερωτάται κανείς κατά πόσο είναι θεμιτό για ένα αξιωματούχο της Ευρωπαϊκής Ένωσης να διανέμει τόσο απροκάλυπτα φιλοτουρκικές θέσεις».

Ο Χοφμάιστερ ανέλαβε να υποβάλει στο Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων τις γραπτές παρατηρήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, μαζί με την Anne Marie Rouchaud. Οι γραπτές παρατηρήσεις της Επιτροπής υπερβαίνουν τις τριάντα σελίδες και αποκαλύπτουν την αγωνιώδη προσπάθεια του Χοφμάιστερ να αποτρέψει ενδεχόμενη απόφαση του Δικαστηρίου που να δικαιώνει τον Μελέτη Αποστολίδη και τους Ελληνοκύπριους εκτοπισμένους. Παραθέτουμε απόσπασμα από τις γραπτές παρατηρήσεις της Επιτροπής, όπως συντάχθηκαν από τον Χοφμάιστερ, το οποίο επιβεβαιώνει τον ρόλο ορισμένων αξιωματούχων στην συνεχιζόμενη προσπάθεια για αθώωση της Τουρκίας:

«Μέσα σε αυτό το πλαίσιο η πανευρωπαϊκή αναγνώριση των αποφάσεων σε περιουσιακά ζητήματα, θα οδηγούσε σε περαιτέρω διακινδύνευση των διπλωματικών προσπαθειών για συμφιλίωση και για μια συμφωνημένη διευθέτηση. Θα υπονόμευε την κοινή δέσμευση των κρατών της ΕΕ για υποστήριξη των προσπαθειών των Ηνωμένων Εθνών για συνολική διευθέτηση του κυπριακού προβλήματος και την επιθυμία όπως η ένταξη [της Κυπριακής Δημοκρατίας] στην ΕΕ προωθήσει την ειρήνη και την συμφιλίωση στην νήσο».

Συνεχίζοντας την προσπάθεια στήριξης των τουρκικών θέσεων που ξεκίνησε κατά την περίοδο του σχεδίου Ανάν, ο Χοφμάιστερ προσπάθησε με κάθε τρόπο να πείσει το Δικαστήριο να μην δικαιώσει τους Ελληνοκύπριους εκτοπισμένους, προβάλλοντας το πρωτοφανές επιχείρημα ότι η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και η αποκατάσταση των κατεχόμενων περιουσιών των Ελληνοκυπρίων συνιστά εμπόδιο στην προσπάθεια για συμφιλίωση. Θέσεις οι οποίες αποκαλύπτουν τους λόγους για τους οποίους το σχέδιο Ανάν είχε σχεδιαστεί κατά τρόπο ώστε οι Ελληνοκύπριοι να αποστερηθούν τις περιουσίες τους. Το Δικαστήριο Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων όμως δεν πείστηκε από τις εκκλήσεις του Χοφμάιστερ και δικαίωσε τον Μελέτη Αποστολίδη και μαζί του κάθε νόμιμο κάτοχο κατεχόμενης περιουσίας.

Ο Χοφμάιστερ βέβαια δεν υπήρξε το μοναδικό μέλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που εργάζεται με κάθε ευκαιρία εναντίον των συμφερόντων της Κυπριακής Δημοκρατίας, ενός κράτους μέλους δηλαδή της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην οποία εργοδοτείται. Είναι καλά γνωστό ότι ένας άλλος Γερμανός συνάδελφος του Χοφμάιστερ στην Διεύθυνση Διεύρυνσης, ο Μαξ Ούεμπε, είχε κατά την περίοδο του σχεδίου Ανάν τοποθετημένη στο γραφείο του την σημαία του ψευδοκράτους, μια φωτογραφία του Ραούφ Ντενκτάς και ένα πανό του Τουρκοκυπριακού Κινήματος Ειρήνης και Δημοκρατίας. Ένα άλλο προβεβλημένο μέλος της Διεύθυνσης Διεύρυνσης, για το οποίο ο αποβιώσας Τάσσος Παπαδόπουλος είχε επανειλημμένα δηλώσει ότι εργαζόταν εναντίον των συμφερόντων της Κυπριακής Δημοκρατίας είναι ο (επίσης Γερμανός) Γκέοργκ Ζίγκλερ.

Έγγραφα το οποία έχουμε στην κατοχή μας αποκαλύπτουν ότι o Ζίγκλερ, όπως και ο Χοφμάιστερ, εξακολουθεί να ονειρεύεται επαναφορά του σχεδίου Ανάν. Σε άρθρο του με τίτλο «The EU Dimension of the Cyprus Problem» (Η Ευρωπαϊκή διάσταση του κυπριακού προβλήματος), ο Ζίγκλερ υπερασπίζεται με πάθος το σχέδιο Ανάν και τις παρεκκλίσεις από το κοινοτικό κεκτημένο και επιμένει ότι παρόμοιες παρεκκλίσεις από το κοινοτικό κεκτημένο θα πρέπει να υπάρχουν και σε οποιαδήποτε μελλοντική λύση του κυπριακού προβλήματος.

Ο Ζίγκλερ βρισκόταν σε συνεχή επαφή με τον Χοφμάιστερ, στην προσπάθεια για απόρριψη του αιτήματος του Μελέτη Αποστολίδη από το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Σε επιστολή της προς τον Ντάουνερ στις 3 Μαρτίου 2009, η Σόνια Μπάχμαν αναφέρεται σε συζήτηση που είχε με τον Ζίγκλερ για την υπόθεση Όραμς. Κατά την συζήτηση ο Ζίγκλερ επιβεβαίωσε πως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε προσπαθήσει έντονα να πείσει το Δικαστήριο πως θα έπρεπε να μην δικαιώσει τον Αποστολίδη για το καλό των διαπραγματεύσεων. Μάλιστα προκύπτει και ότι ο Ζίγκλερ είχε συζητήσει με τον Ναμί το ενδεχόμενο άσκησης πολιτικής παρέμβασης από την Επιτροπή προς το Δικαστήριο, αλλά τελικά απέρριψε το ενδεχόμενο θεωρώντας πως παρόμοιες παρεμβάσεις θα μπορούσαν να είχαν αρνητικά αποτελέσματα.

Η ομάδα Ντάουνερ αλλοιώνει την Έκθεση του Γενικού Γραμματέα

Στο κείμενο της Έκθεσης του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών για την Αποστολή των Ηνωμένων Εθνών στην Κύπρο (S/2009/248) περιλαμβανόταν και η ακόλουθη παράγραφος:

«Στις 28 Απριλίου 2009 το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΔΕΚ) εξέδωσε μια προδικαστική απόφαση σε σχέση με, μεταξύ άλλων, την ερμηνεία του Κανονισμού του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου (ΕΚ) 44/2001 αναφέροντας ότι τα δικαστήρια των κρατών μελών της ΕΕ είχαν υποχρέωση να αναγνωρίσουν την απόφαση του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας της Κυπριακής Δημοκρατίας, με την οποία ένα ζευγάρι Βρετανών διατάχθηκε, μεταξύ άλλων, να κατεδαφίσει την έπαυλη που είχε ανεγείρει στην ακίνητη ιδιοκτησία Ελληνοκυπρίου στον βορρά».

Η πιο πάνω παράγραφος, αν και εντελώς περιγραφική, προκάλεσε τον πανικό της τουρκικής Κυβέρνησης, η οποία ζήτησε επίμονα την αφαίρεση της παραγράφου από το τελικό κείμενο της Έκθεσης του Γενικού Γραμματέα. Ο Ντάουνερ και ο Πάσκο έκριναν ότι οι τουρκικές αξιώσεις θα έπρεπε να ικανοποιηθούν.

Στις 18 Μαΐου 2009 η λειτουργός του ΟΗΕ Ελίζαμπεθ Σπέχαρ περιγράφει τα γεγονότα σε μια εμπιστευτική επιστολή της προς τον συνάδελφό της Nicholas Haysom ως ακολούθως: «Η ειρωνεία της κατάστασης είναι πως, φυσικά, η εκ των προτέρων διαπραγμάτευση και το λόμπι συνιστούν τμήμα πολλών εκθέσεων και επηρεάζουν το αποτέλεσμά τους. Δυστυχώς αυτή την φορά, η έντονη απαίτηση ήλθε μετά το γεγονός, δηλαδή μετά την έκδοση της προδημοσίευσης της Έκθεσης. Ο Ντάουνερ μου επιβεβαίωσε ότι οι Τούρκοι υπήρξαν εξαιρετικά ανήσυχοι ως προς την συγκεκριμένη παράγραφο και ότι κατόρθωσε να ηρεμήσει τα πράγματα, διαβεβαιώνοντάς τους ότι η παράγραφος θα απαλειφόταν (κάτι το οποίο δεν έπρεπε βέβαια να είχε κάνει)».

Ο Ντέιβιντ Χάρλαντ, Διευθυντής του Τομέα Ευρώπης και Λατινικής Αμερικής, δεν δίστασε, σε απόρρητο έγγραφο που έχουμε στην κατοχή μας, να αναφερθεί με ιδιαίτερα σκληρή γλώσσα στις ενέργειες Ντάουνερ και Πάσκο:

«Το γεγονός ότι έχουμε τώρα τον Πρόεδρο ενός Κράτους Μέλους να ασκεί ευθεία κριτική στον Γενικό Γραμματέα φαίνεται να είναι ένα πρόβλημα που εμείς οι ίδιοι δημιουργήσαμε. Προδημοσιευμένα αντίγραφα της Έκθεσης του Γενικού Γραμματέα δόθηκαν στο Συμβούλιο και στα μέρη, χρησιμοποιώντας γλώσσα την οποία είχε εγκρίνει, μεταξύ άλλων, ο κ. Πάσκο. Η Τουρκία διάβασε την Έκθεση και αποφάσισε ότι δεν επιθυμούσε την αναφορά σε ορισμένα μη βολικά για αυτή γεγονότα, όπως την πρόσφατη απόφαση του Δικαστηρίου των Ευρω-παϊκών Κοινοτήτων. Στην συνέχεια η Τουρκία προσέγγισε τον κ. Πάσκο για να προσπαθήσει να τον πείσει να αλλάξει την Έκθεση και να διαγράψει τις αναφορές που δεν επιθυμούσε.

Κατά τρόπο απίστευτο, αυτό συμφωνήθηκε, χωρίς να συμβουλευθεί το αρμόδιο τμήμα που είχε εκδώσει την Έκθεση. Αυτό άνοιξε τις θύρες σε κριτική από την άλλη πλευρά, απέναντι στην οποία δεν έχουμε οποιαδήποτε επιχειρήματα. Στο τέλος της ημέρας, αν η μια πλευρά μπορεί να αλλάξει αναφορές σε ένα δημοσιευμένο έγγραφο, τότε γιατί να μην μπορεί να έχει το ίδιο δικαίωμα η Κυβέρνηση ενός Κράτους Μέλους; Κατά την γνώμη μας έχουμε διαπράξει σοβαρά λάθη τα οποία άφησαν εκτε-θειμένο τον Οργανισμό και τον Γενικό Γραμματέα. Μια αναθεώρηση ή απλώς επιβεβαίωση των πρακτικών μας σχετικά με την παραγωγή εκθέσεων του Γενικού Γραμματέα πιθανώς να είναι αναγκαία.

Η εισήγησή μου θα ήταν να εκδώσουμε την Έκθεση κατά τον τρόπο που είχε αρχικά δημοσιευθεί. Πώς μπορούμε τώρα να υποχωρήσουμε στις διαμαρτυρίες της Τουρκίας και να αγνοήσουμε τις διαμαρτυρίες του Προέδρου του Κράτους Μέλους, του οποίου η περιοχή είναι το αντικείμενο της Έκθεσης;»

Η οργή του Χάρλαντ αποδίδει τα γεγονότα στις ορθές τους διαστάσεις. Η αφαίρεση της παραγράφου για την απόφαση Όραμς από την Έκθεση του Γενικού Γραμματέα υπήρξε ένα τεράστιο φιάσκο από πλευράς του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, ένα φιάσκο για το οποίο, όπως παρατηρεί ο Χάρλαντ, δεν υπάρχει καμιά δικαιολογία και δεν μπορεί να προβληθεί κανένα επιχείρημα. Η ομάδα Ντάουνερ βρέθηκε για μια ακόμα φορά να αγωνίζεται να ικανοποιήσει τις τουρκικές απαιτήσεις, αδιαφορώντας για το δίκαιο και τα γεγονότα και εκμεταλλευόμενη την χλιαρή αντίδραση της ελληνοκυπριακής πλευράς, ώστε να επιβιώσει. Στην συνάντηση του Προέδρου Χριστόφια με τον Ντάουνερ, αμφότεροι συμφώνησαν ότι θα έπρεπε να επικεντρωθούν στις διαπραγματεύσεις και όχι στην Έκθεση του Γενικού Γραμματέα. Με τον τρόπο αυτό το θέμα έπεσε στα μαλακά προς μεγάλη ικανοποίηση της ομάδας Ντάουνερ.

Σχολιάστε

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>