Γράφει:

Μια ιστορία πολιτικής αφέλειας

Α. Τον Ιούνιο του 1989 ξεκίνησε η διαδικασία καταχώρησης ατομικών προσφυγών Ελληνοκυπρίων εκτοπισμένων στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων κατά της Τουρκίας. Στις 22 Ιουνίου του ίδιου έτους καταχωρήθηκε η περίφημη προσφυγή της Τιτίνας Λοϊζίδου κατά της Τουρκίας. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων έκανε παραδεκτή την προσφυγή στις 23 Μαρτίου 1995, αποφασίζοντας ότι η Τουρκία φέρει την ευθύνη για τις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων που λαμβάνουν χώρα στην κατεχόμενη Κύπρο. Επιβεβαίωσε εξάλλου ότι η λεγόμενη Τουρκική Δημοκρατία Βορείου Κύπρου αποτελεί ένα κράτος μαριονέτα (puppet state), δηλαδή μια «κατ” όνομα μόνο κρατική οντότητα, η οποία στην πραγματικότητα βρίσκεται κάτω από ξένο έλεγχο, ιδιαίτερα στις περιπτώσεις εκείνες που η εγκαθίδρυση του εξαρτημένου κράτους έχει ως σκοπό την συγκάλυψη μιας έκδηλης παρανομίας». Η έκδηλη παρανομία δεν ήταν άλλη βέβαια από την κατοχή τμήματος της Κύπρου από την Τουρκία. Στις 18 Δεκεμβρίου 1996 η Τουρκία καταδικάστηκε από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για την αποστέρηση της ειρηνικής απόλαυσης της περιουσίας της κ. Λοϊζίδου. Η κ. Λοϊζίδου έλαβε αποζημιώσεις, ενώ η Τουρκία διατάχθηκε να επιτρέψει στην Ελληνοκύπρια εκτοπισμένη να ασκεί με ακώλυτο και ειρηνικό τρόπο τα δικαιώματά της επί της περιουσίας της που βρίσκεται στην Κερύνεια.

Β. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η υπόθεση Λοϊζίδου αρχικά φαινόταν χαμένη. Στην έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της 8ης Ιουλίου 1993 είχε αποφασιστεί, με οκτώ ψήφους έναντι πέντε, ότι δεν υπήρχε οποιαδήποτε παραβίαση του δικαιώματος ιδιοκτησίας της Αιτήτριας. Το Δικαστήριο όμως είχε διαφορετική άποψη από την Επιτροπή και δικαίωσε την Αιτήτρια. Στην διαδικασία ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων η Αιτήτρια εκπροσωπήθηκε με τον δικηγόρο της Αχιλλέα Δημητριάδη και τον πασίγνωστο διεθνολόγο Ian Brownlie, ενώ η Κυπριακή Δημοκρατία που υπεράσπιζε τα συμφέροντα της Αιτήτριας εκπροσωπήθηκε με τους Αλέκο Μαρκίδη, Μιχαλάκη Τριανταφυλλίδη, Πόλυ Πολυβίου, Στέλλα Ιωαννίδου, Claire Palley και τον γνωστό διεθνολόγο Malcolm Shaw.

Γ. Αναφέρουμε τα πιο πάνω ως προς την εκπροσώπηση της Αιτήτριας για να καταδείξουμε ότι η υπόθεση Λοϊζίδου αντιμετωπίστηκε εξ αρχής ως εθνική υπόθεση από την Κυπριακή Δημοκρατία. Το ίδιο συνέβη εξάλλου και πρόσφατα με την υπόθεση του Μελέτη Αποστολίδη εναντίον του ζεύγους Όραμς. Η Κυπριακή Δημοκρατία κατέβαλε ιδιαίτερα σημαντικά ποσά με σκοπό να πληρώσει τις αμοιβές κορυφαίων Άγγλων διεθνολόγων, να λάβει γνωματεύσεις και να αντιμετωπίσει με επιτυχία τις τουρκικές ενστάσεις. Στην πραγματικότητα τα συνολικά δικηγορικά και άλλα έξοδα στα οποία προέβη η Κυπριακή Δημοκρατία υπερβαίνουν τα ποσά των αποζημιώσεων που επιδίκασε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στην κ. Λοϊζίδου ή που επιδικάστηκαν στον κ. Αποστολίδη. Αν το ζήτημα ήταν απλώς καταβολής αποζημιώσεων στα συγκεκριμένα πρόσωπα, η Κυπριακή Δημοκρατία θα μπορούσε απλώς να τα είχε καταβάλει η ίδια. Το ζήτημα όμως δεν ήταν αυτό. Οι υποθέσεις ήταν εθνικός πλούτος, διότι αφορούσαν όχι απλώς στα συγκεκριμένα πρόσωπα, αλλά συνολικά σε όλες τις υποθέσεις των Ελληνοκυπρίων εκτοπισμένων, όπως και στην ουσία του κυπριακού προβλήματος. Ως εκ τούτου η τακτική της Κυπριακής Δημοκρατίας υπήρξε ορθή.

Δ. Οι υποθέσεις ατομικών προσφυγών ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για το θέμα των κατεχόμενων από την Τουρκία περιουσιών, δεν ήταν επομένως απλώς ατομικές υποθέσεις ή άσκηση ατομικών δικαιωμάτων. Δεν ήταν απλώς ζήτημα που αποφασίζει ο Αιτητής με τον δικηγόρο του. Υπήρξαν πρωτίστως ζήτημα που αφορά στην ουσία του κυπριακού προβλήματος, που επηρεάζει εκατοντάδες χιλιάδες άλλους Ελληνοκύπριους εκτοπισμένους και που επηρεάζει κάθε Κύπριο πολίτη. Παράλληλα προς την φύση τους ως υποθέσεις ατομικών δικαιωμάτων, οι πιο πάνω υποθέσεις είχαν και αδιαμφισβήτητη πολιτική υπόσταση για το κράτος της Κύπρου. Και αυτό διαφάνηκε όταν στις 10 του Μάη του 2001 εξεδόθη από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο του Στρασβούργου η σημαντικότερη ίσως διακρατική υπόθεση στην ιστορία του διεθνούς δικαίου, η απόφαση στην Τέταρτη Διακρατική Προσφυγή της Κύπρου εναντίον της Τουρκίας.

Ε. Η Τέταρτη Διακρατική Προσφυγή υπήρξε η πρώτη φορά κατά την οποία ένα κράτος, η Τουρκία, καταδικαζόταν για μαζικές και εξαιρετικά σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων που αφορούσαν σε τόσο μεγάλο αριθμό προσώπων. Με την Τέταρτη Διακρατική Προσφυγή, η Τουρκία καταδικάστηκε για την παράνομη κατοχή του συνόλου των περιουσιών των Ελληνοκυπρίων εκτοπισμένων. Του συνόλου. Μετά την απόφαση δεν υπήρχε πλέον λόγος για οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο να προσφύγει ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου. Το σύστημα έτσι κι αλλιώς του Στρασβούργου προϋπο-θέτει ότι η εκτέλεση οποιασδήποτε απόφασης (είτε ατομικής, είτε διακρατικής) γίνεται με πολιτικά μέσα στο Συμβούλιο Υπουργών. Διότι στο διεθνές δίκαιο το δίκαιο συνιστά το πρώτο βήμα για την άσκηση πολιτικής.

Στ. Αντί όμως να διεκδικήσει σε όλα τα επίπεδα την εφαρμογή της πανίσχυρης Τέταρτης Διακρατικής Προσφυγής, η Κυπριακή Δημοκρατία την πέταξε στον κάλαθο των αχρήστων. Την περίοδο εκείνη η Κυβέρνηση Κληρίδη διαπραγματευόταν με τον Ραούφ Ντενκτάς το σχέδιο Ανάν και θεωρήθηκε από την πολιτική ηγεσία ότι η επιμονή για εκτέλεση της απόφασης θα έδιωχνε την Τουρκία από το τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Όσοι επιχειρούν να αναδείξουν το κυπριακό ως ιστορία χαμένων ευκαιριών, παραθέτοντας σχέδια που θα οδηγούσαν στην τουρκοποίηση της νήσου, καλό θα ήταν να καταγράψουν κάποτε και την πραγματικά μεγάλη χαμένη ευκαιρία: Την μη αξιοποίηση της Τέταρτης Διακρατικής.

Ζ. Η πολιτική Κληρίδη όπως μη πιεστεί η Τουρκία υπερβολικά ώστε να παραμείνει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων απέτυχε. Αυτό είναι καταγραμμένο στην ιστορία. Παρομοίως απέτυχε και η πολιτική Χριστόφια, ο οποίος τσιμέντωσε την διχοτόμηση σε μια προσπάθεια να μην πιεστεί ο φίλος του ο Ταλάτ. Ιστορία χαμένων ευκαιριών ή ιστορία πολιτικής αφέλειας; Επιμονή σε μια στρατηγική που αχρήστευσε όλα τα στρατηγικά όπλα της Κυπριακής Δημοκρατίας. Όπλα που η Κυπριακή Δημοκρατία κατέκτησε σε διεθνή δικαστήρια και που η ίδια άφησε να καταστούν άνευ νοήματος μέσα από μια αλλοπρόσαλλη πολιτική. Χωρίς ποτέ να ζητηθεί είτε η εκτέλεση, είτε και αποζημιώσεις για την Τέταρτη Διακρατική. Χωρίς ποτέ να ζητηθεί η συμπερίληψη της Τέταρτης Διακρατικής στα ενταξιακά κριτήρια της Τουρκίας. Ιστορία πολιτικής αφέλειας ηγετών που αγωνίζονταν από καθέδρας να εξηγήσουν ότι το κυπριακό δεν θα λυθεί με δικαστικές αποφάσεις. Σαφώς και δεν θα λυθεί με δικαστικές αποφάσεις, διότι το διεθνές δίκαιο προϋποθέτει ότι ένα κράτος ασκεί πολιτική για να εφαρμόσει τις δικαστικές αποφάσεις. Αυτό όμως δεν μεταβάλλει το γεγονός ότι η πολιτική θα έπρεπε να έχει ως στόχο την αξιοποίηση των δικαστικών αποφάσεων και όχι την αποδυνάμωσή τους.

Η. Η απόφαση στην Τέταρτη Διακρατική Προσφυγή έκρυβε και κινδύνους για την συνέχιση των ατομικών προσφυγών. Αυτό είχε επισημανθεί έκτοτε. Είχαμε τότε τονίσει ότι η Κυπριακή Δημοκρατία θα έπρεπε να ρίξει όλο της το βάρος στην εφαρμογή της Τέταρτης Διακρατικής και ότι οι ατομικές προσφυγές δεν είχαν πλέον λόγο συνέχισης, εφόσον καλύπτονταν από την απόφαση του Δικαστηρίου στην Τέταρτη Διακρατική. Η επίσημη πολιτική ηγεσία όμως εξουδετέρωσε την Τέταρτη Διακρατική, ενώ ουδέποτε κάλεσε οποιονδήποτε να μην προσφεύγει στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Αντιθέτως, μέσα από την αδράνεια να εφαρμόσει την Τέταρτη Διακρατική και μέσα από την διπλωματία αναβάθμισης του κατοχικού ψευδοκράτους, οδήγησε στην μεταβολή του κλίματος στο Στρασβούργο.

Θ. Ελληνοκύπριοι πολιτικοί διέδιδαν καθημερινά στο Στρασβούργο, όπως και στην διεθνή κοινότητα, ότι η απόρριψη του σχεδίου Ανάν υπήρξε τάχα αποτέλεσμα παραπληροφόρησης και ότι οι Ελληνοκύπριοι χρειάζονταν πίεση. Ο ίδιος ο νυν Πρόεδρος της Δημοκρατίας απέστειλε επιστολή στους Ευρωπαίους ηγέτες πριν από λίγο καιρό, με την οποία κατηγορούσε τους Τουρκοκυπρίους ότι παραβιάζουν τις «ευαίσθητες ισορροπίες του σχεδίου Ανάν». Η επίσημη Κυπριακή Δημοκρατία αναφέρεται στην ανάγκη να επικρατήσει ο Ταλάτ στις «εκλογές», συζητά σε ευθύνες των Ελληνοκυπρίων και σε ανάγκη να ρίξουμε τα τείχη και να προωθηθεί η ενταξιακή πορεία της Τουρκίας σχεδόν άνευ όρων και προϋποθέσεων. Πώς να μην αναφερθεί το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο στο σχέδιο Ανάν στην απόφαση Δημόπουλος; Πώς να μην θεωρήσει πως τα δεδομένα έχουν αλλάξει και ότι το ίδιο πρέπει να μην ξανασχοληθεί με το κυπριακό πρόβλημα; Όταν αυτή είναι η θέση που η ίδια η πολιτική ηγεσία αγωνίζεται να προβάλει εδώ και τόσα χρόνια και όταν οι αποφάσεις των διεθνών δικαστηρίων αντιμετωπίζονται ως προβληματικές, διότι θα διώξουν την Τουρκία από το τραπέζι των διαπραγματεύσεων; Ιστορία πολιτικής αφέλειας.

Ι. Και μέσα σε όλα αυτά η ύβρις. Φταίνε οι εκτοπισμένοι που διεκδικούσαν τα ατομικά τους δικαιώματα. Δεν φταίνε αυτοί που προσήλθαν στις Επιτροπές Αποζημιώσεων για να ανταλλάξουν με ένα πινάκιο φακής τις περιουσίες των υπόλοιπων εκτοπισμένων χαρίζοντας όπλα στην Τουρκία. Δεν φταίνε ούτε οι παντοτινά άμοιροι ευθυνών πολιτικοί, οι οποίοι για χρόνια αδυνατούν να ασκήσουν οποιαδήποτε πολιτική πίεσης προς την Τουρκία και οι οποίοι παρακολουθούν αμέριμνοι και μοιραίοι την πορεία είτε προς την μη συμφωνημένη διχοτόμηση, είτε προς την υπογραμμένη λύση ανανιζόντων δύο κρατών. Εκείνοι που ευθύνονται είναι οι εκτοπισμένοι που διεκδικούν, ενόσω η πολιτική ηγεσία υπνώττει. Την ίδια στιγμή που ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας αναζητεί λύση χαλαρής ένωσης δύο κρατών, τύπου σχεδίου Ανάν. Άραγε θα είχαμε κερδίσει λιγότερα ως Κυπριακή Δημοκρατία αν αντί για ανούσιες διαπραγματεύσεις που θα οδηγούν σε παραβιάσεις των θεμελιωδών δικαιωμάτων του κυπριακού λαού, προχωρούσαμε σε διεκδίκηση όρων λύσης του κυπριακού συμβατών με το διεθνές δίκαιο;

ΙΑ. Και τώρα ξεκίνησε ο συναγωνισμός για το ποιος είναι ο καταλληλότερος να οδηγήσει τους Ελληνοκύπριους εκτοπισμένους στο ανατολίτικο παζάρι του ξεπουλήματος των περιουσιών τους στις κατοχικές «Επιτροπές Αποζημιώσεων», σε μια προσπάθεια να εδραιωθεί πλέον οριστικά η διχοτόμηση επί του εδάφους. Διαδόσεις ψευδαισθήσεων ότι οι εκτοπισμένοι θα επιστρέψουν στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο του Στρασβούργου μετά, για να κριθεί ότι η Επιτροπή είναι αναποτελεσματική. Το Στρασβούργο μας τελείωσε. Το σκοτώσαμε με τα ίδια μας τα χέρια, σε μια προσπάθεια να μην πληγωθεί η Τουρκία. Η εποχή των συνθημάτων τελειώνει, μαζί με την εποχή των ψευδαισθήσεων, καθώς η πολιτική της πολιτικής αφέλειας πλησιάζει προς το ανίερο φινάλε. Θα φταίει άραγε ο Χατζηπετρής αυτή την φορά; Ίσως. Εμείς όμως δεν θα πρέπει ποτέ να λησμονήσουμε ότι το κυπριακό δεν έφθασε στο μίζερο αυτό σημείο διότι διεκδικήσαμε. Αντίθετα τα δεινά μας προέκυψαν διότι δεν θελήσαμε να διεκδικήσουμε. Ιστορία πολιτικής αφέλειας;

One Comment

  1. Pingback

Σχολιάστε

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>