Γράφει:

Eumerica: Η αναβίωση της διατλαντικής συμμαχίας

Μετάφραση: Στέφανος Αγγελίδης

Ο Heinz Uwe Haus είναι Κaθηγητής στο Τμήμα Θεάτρου του Πανεπιστημίου του Delaware, ΗΠΑ

 

Δεν χρειάζεται κάποιος μια κρυστάλλινη σφαίρα για να προβλέψει ένα αυξημένο ανταγωνισμό μεταξύ των ΗΠΑ και της Κίνας. Το περιοδικό Fortune έδωσε τον εξής τίτλο σε ένα άρθρο με θέμα το κατευθυνόμενο από το κράτος πρόγραμμα του Πεκίνου: «Η Κίνα αγοράζει τον κόσμο». Η Newsweek προχώρησε ακόμη περισσότερο, καταδεικνύοντας πως ο ανταγωνισμός ανάμεσα στην Γερμανία και την Αγγλία και μετέπειτα ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Ιαπωνία οδήγησε στους πολέμους του 20ου αιώνα και θέτει το ερώτημα: «Θα μπορούσε να συμβεί το ίδιο ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Κίνα σήμερα;»

Καθώς τα πολυσυζητημένα οικοδομήματα της «Chimerica» και της «Chindia» παραπαίουν, μια καθιερωμένη από τον χρόνο γεωπολιτική φίρμα πιθανότατα να ετοιμάζεται για την επάνοδο της: Η Eumerica. Για μισό αιώνα, η Δύση, συναποτελούμενη από την Βόρειο Αμερική και την Ευρώπη, αποτελούσε την κυρίαρχη δύναμη της παγκόσμιας πολιτικής. Ωστόσο, μετά τον θρίαμβό της κατά τον Ψυχρό Πόλεμο, η Δύση έχασε την συνοχή της, την αίσθηση της σκοπιμότητας. Όπως και αρκετές φορές κατά το παρελθόν, οι ΗΠΑ δελεάστηκαν και έθεσαν ως στόχο την Ασία. «Εκεί βρίσκεται η μουσική», ήταν η ασεβής δήλωση του τότε Υπουργού Εξωτερικών Warren Christopher, η οποία στην συνέχεια υιοθετήθηκε κι από πολλούς άλλους.

Εν τω μεταξύ, η Ευρώπη ήταν απασχολημένη με την διαμόρφωση των δομών και των διαδικασιών της, μετά την ιστορική διεύρυνσή της προς ανατολάς, φλερτάροντας με τον σχεδόν πλήρη αποκλεισμό από τον έξω κόσμο. Όταν η Συνθήκη της Λισσαβόνας τέθηκε επιτέλους σε ισχύ, δεν έθεσε τέρμα στο αδιέξοδο. Αναμφισβήτητα, έκανε τα πράγματα ακόμη χειρότερα, δημιουργώντας ακόμη ένα στρώμα ηγεσίας, αντί να παρέχει στην Ευρώπη μια ενιαία φωνή. Ο ανταγωνισμός ανάμεσα στην ανά εξάμηνο εκ περιτροπής προεδρία της ΕΕ (κατά την παρούσα περίοδο την προεδρία ασκεί ο Ισπανός Jose Luis Rodriguez Zapatero) και της νέας μακροπρόθεσμης προεδρίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου (Herman Van Rompoy) είναι οδυνηρά προφανής. Η Ύπατος Εκπρόσωπος για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής, η Βαρόνη Catherine Ashton, υπονομεύεται ξεκάθαρα από τον γραφειοκρατικό κατακερματισμό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και είναι καταβεβλημένη από τον φόρτο εργασίας της.

Οι 27 αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων, καθώς και ο Πρόεδρος της Επιτροπής, συμβουλεύονται να αφήσουν τους νέους ανθρώπους να κάνουν τις δουλειές για τις οποίες εκλέχθηκαν. Με τα νέα αυτά στελέχη, η ΕΕ ετοιμάζεται για την κατάρτιση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης (EEAS), η οποία θα προσδώσει στην Ευρώπη μια πραγματική φωνή και θα της επιτρέψει να ασκεί πραγματική επιρροή στις παγκόσμιες υποθέσεις, ακόμη και σε περιόδους κρίσης.

Αν οι εθνικοί ηγέτες της Ευρώπης αποδειχθούν και πάλι μικροπρεπείς εθνικιστές και φύλακες της δικής τους εξουσίας, όχι μόνο θα παραμείνουν το επίκεντρο σαρκασμού, αλλά ως σύνολο, η ΕΕ θα αποτύχει στην επίτευξη της σταθεροποίησης που χρειάζεται σήμερα.

Ενώ η οικονομική κρίση έχει αφήσει έντονο το στίγμα της στις οικονομίες της Ευρώπης κατανικώντας βάναυσα την ιεραρχία οικονομικής ισχύος, όλα τα μέλη της πρέπει να βρουν ένα τρόπο να πετύχουν την επιστροφή σε αειφόρο ανάπτυξη, την ενίσχυση του δημοσιονομικού κανονισμού για την πρόληψη νέων κρίσεων και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των εταιριών της σε σύγκριση με εκείνες των μεγάλων αναδυόμενων οικονομιών εκτός της διατλαντικής συμμαχίας.

Η απόφαση του Barack Obama να μην παραστεί στην Σύνοδο Κορυφής ανάμεσα στις ΗΠΑ και την ΕΕ τον Μάιο, είναι τόσο κατανοητή όσο και η ολοφάνερη αίσθηση των Ευρωπαίων πολιτικών ότι έχουν τύχει αγενούς περιφρόνησης. Όμως η αποξένωση της Washington από την Ευρώπη το λίκνο του Δυτικού πολιτισμού και εκσυγχρονισμού απειλεί την ταυτότητα της Βορείου Αμερικής και πιθανώς να συντελέσει σε γεωστρατηγικά ρίσκα στο όχι και τόσο μακρινό μέλλον.

«Μια μελέτη σε παράλυση», «όλα δεμένα σε κόμπους», «η Κυβέρνηση βρίσκεται σε αδιέξοδο»- αυτά τα πρόσφατα πρωτοσέλιδα αναφέρονταν στην Washington, όμως περιγράφουν, επίσης εύστοχα, την θλιβερή κατάσταση που επικρατεί στις πλείστες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Οι απανταχού ηγέτες είναι εξαιρετικοί στον οραματισμό και την ρητορική, υστερούν όμως στις πράξεις. Η ιατρική περίθαλψη στην Γερμανία, η πτώχευση στην Ελλάδα, ο πόλεμος στο Αφγανιστάν, οι πυρηνικές φιλοδοξίες του Ιράν, το αίνιγμα της κλιματικής αλλαγής, η παγκόσμια χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση οι προκλήσεις αφθονούν, όμως οι ανταποκρίσεις είναι ρηχές και επισφαλείς.

Αν η Ευρώπη του 21ου αιώνα θέλει να καταστεί ένας ολοκληρωμένος στρατηγικός παράγοντας και όχι ένας απλός θεατής, πρέπει να είναι έτοιμη να ανταποκριθεί στις προκλήσεις. Αυτό περιλαμβάνει τις απαιτήσεις στα θέματα ασφαλείας. Η Ευρώπη χωρίς του εταίρους της εκ Βορείου Αμερικής θα είναι καταδικασμένη να συνεχίσει σε πορεία παρακμής και να καταστεί απαρχαιωμένη σε ένα κόσμο νέων δυνάμεων και προκλήσεων.

«Ο καθένας πρέπει να καταλάβει πως το μέλλον της ευρωπαϊκής ασφάλειας θα πρέπει να βασίζεται σε δύο πυλώνες: Το ΝΑΤΟ και την Ευρωπαϊκή Ένωση», επισημαίνει ο Pierre Lellouche σε ένα πρόσφατο άρθρο του στους Atlantic Times («The two pillars of European security», Φεβρουάριος 2010, σελ. 8). Για τον σκοπό αυτό, είναι αναγκαίο να συνεχιστεί η ανανέωση της Ατλαντικής Συμμαχίας, με την παράλληλη ενίσχυση των αμυντικών δυνατοτήτων της Ευρώπης.

Ο Adrian Hamilton αναφέρει στην εφημερίδα The Independent: «Από την δεκαετία του 1930 δεν έχουμε εισέλθει σε μια δεκαετία κατά την οποία είναι περισσότερο δύσκολο να προβλεφθεί επακριβώς τι είδους καθεστώτα θα είναι σε ισχύ σε πολλές από τις βασικές χώρες. Κατά την τελευταία δεκαετία αποτελέσαμε μάρτυρες της κατεδάφισης της ιδέας για ένα φιλελεύθερο “τέλος της ιστορίας’». Πραγματικά δεν γνωρίζουμε τι θα το αντικαταστήσει μέσα από την σύγκρουση του αναδυόμενου εθνικισμού και της ρημαγμένης παγκοσμιοποίησης που σηματοδοτεί την νέα δεκαετία.

«Προσθέστε σε αυτό το πριόβολο το θέμα της Μέσης Ανατολής, τις πιέσεις που επιφέρει η κλιματική αλλαγή και την αποστράγγιση των πόρων και θα καταλήξετε σε μια συνταγή για σχεδόν συνεχείς συγκρούσεις… Το πολιτικό πρόβλημα είναι η έλλειψη δομών και ηγεσίας προς αντιμετώπιση της αστάθειας που τόσο ευκρινώς αποτυπώνεται στην παρούσα φάση» («The Competition of Nations Need Not Be a Zero-Sum Game», 1η Ιανουαρίου, 2010, σελ.29).

Ο Daniel Johnson προσθέτει αυτή την κρίσιμη παρατήρηση: «Το χάος και ο πολιτισμός ποτέ δεν βρίσκονται πολύ μακριά το ένα από το άλλο. Για αυτό τον λόγο χρειάζεται να αντιμετωπίσουμε τις δυνάμεις του χάους οπουδήποτε και σε οποιαδήποτε μορφή εκδηλωθούν» («The Passing of Greatness», Standpoint, Νοέμβριος 2009, σελ. 3). Πώς όμως θα το πετύχουμε αυτό, με τις παρούσες ελαττωματικές θεσμικές μας δομές και διεθνή σώματα; Βρίσκονται πραγματικά σε θέση να φέρουν εις πέρας αυτό το καθήκον;

Η ΕΕ δεν θα επιτύχει να συμφιλιώσει τους πολίτες με το ευρωπαϊκό σχέδιο, αν αυτό δεν επιδεικνύει ότι οι τρέχουσες πολιτικές της μπορούν να επιφέρουν απτά οφέλη.

Εκτός από την σταθεροποίηση στα Βαλκάνια και το Αφγανιστάν, που παραμένουν κορυφαίες προτεραιότητες, η ΕΕ πρέπει να χρησιμοποιήσει όλα τα διπλωματικά μέσα για τον τερματισμό της τουρκικής κατοχής στην Κύπρο. Επιπλέον, η ΕΕ πρέπει να αναπτύξει νέους τύπους αποστολών για την καταπολέμηση, για παράδειγμα, της πειρατείας, της εμπορίας ναρκωτικών, καθώς και της παράνομης μετανάστευσης στα σύνορα της Ευρώπης. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, σε μια εποχή κατά την οποία τα όρια μεταξύ της εσωτερικής και εξωτερικής ασφάλειας έχουν καταστεί τόσο ασαφή.

Μια διατλαντική συμμαχία δεν μπορεί να λειτουργήσει μόνο σε θέματα όπως η ενίσχυση των ικανοτήτων ή η ασφάλεια στον κυβερνοχώρο, τα οποία βασίζονται στην συνεχή επαγρύπνηση και συμμετοχή παγκοσμίως, αλλά επίσης ενισχύει την αποτελεσματικότητα μιας αποδεδειγμένης ενότητας σε ένα σκοπό και μια κοινή αντίληψη της πορείας που θα ακολουθηθεί.

Η Eumerica μπορεί να μην αποτελεί πανάκεια. Ωστόσο, με την ένωση των δυνάμεών τους, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρωπαϊκή Ένωση αποκτούν πολύ καλύτερες πιθανότητες για την αντιμετώπιση των καταιγίδων που αναμένεται να ακολουθήσουν. Ας μην πείσουμε τους εαυτους μας ότι οι δεσμοί έχουν ξεθωριάσει. Μπορεί να χαλαρώσουν και, ανάλογα με τα θέματα, να καταστούν λιγότερο περιεκτικοί, όμως θα διαρκέσουν.

Η Ευρώπη και η Βόρειος Αμερική έχουν περισσότερα κοινά παρά διαφορές. Είναι καιρός για την αναβίωση και αναδιοργάνωση της διατλαντικής κοινότητας αξιών και συμφερόντων που υπηρέτησαν τόσο καλά την Ευρώπη κατά το δεύτερο μισό του 20ου αιώνα. Σε ένα κόσμο όπου σύντομα ένα δισεκατομμύριο Βορειοαμερικάνοι και Ευρωπαίοι θα τεθούν αντιμέτωποι με επτά δισεκατομμύρια άλλους ανθρώπους, «καλύτερα να κρατηθούμε ενωμένοι παρά να κρεμαστούμε ξεχωριστά», όπως συνήθιζαν να λένε οι καουμπόηδες!

Σχολιάστε

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>