Γράφει:

Πορεία Ανάστασης!

Ο Ιωάννης Αντ. Παναγιωτόπουλος είναι Λέκτορας στην Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών

Στην χριστιανική ιστοριογραφία, όπως αυτή διαμορφώθηκε κυρίως στο πλαίσιο της «βυζαντινής» χρονογραφίας, περιγράφεται συνήθως με γλαφυρότητα η πορεία της ανθρωπότητας από την Δημιουργία μέχρι και τις ημέρες του εκάστοτε συγγραφέα. Αυτήν την ερμηνευτική διάταξη ακολούθησαν με εξαιρετική συνέπεια ακόμη και «μεταβυζαντινοί» συγγραφείς όπως ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων Δοσίθεος (1669-1707) ή ο Μητροπολίτης Αθηνών Μελέτιος (1661-1714). Για την χριστιανική ιστοριογραφία η ιστορία της ανθρωπότητας αρχίζει με την πτώση, τέμνεται με την σάρκωση, σταύρωση και ανάσταση του Υιού και Λόγου του Θεού και θα ολοκληρωθεί στην Δευτέρα Παρουσία. Σε αυτήν την πορεία η ανθρωπότητα έχει απέναντί της τον Διάβολο, μόνιμο εχθρό που διασπείρει την διχόνοια στην Εκκλησία, εμφυσεί τις αιρέσεις, διχάζει τους ανθρώπους, είναι αιτία των πολέμων, των ασθενειών και κάθε κακού! Η ήττα του όμως είναι βεβαία και δεν υπάρχει καμία πιθανότητα να νικήσει! Άλλωστε η νίκη επί του θανάτου και η βιωματική εμπειρία της Αναστάσεως πείθει για αυτήν την αλήθεια.

Υπό το «φως» του Διαφωτισμού η παγκόσμια ιστοριογραφία διακήρυξε ότι απαρνείται αυτήν την σχέση, ερμηνεύοντας την ιστορία όχι πια ως μια ευθεία πορεία ολοκλήρωσης ενός σχεδίου (δηλ. της Θείας Οικονομίας), αλλά ως μια σχέση αιτίας και αιτιατού και αναδεικνύοντας νέα σχήματα. Στην πραγματικότητα όμως ποτέ δεν κατάφερε να υπερβεί, ακόμη και μέχρι σήμερα, το πλαίσιο αυτό. Πολύ περισσότερο, όταν η Διαμαρτύρηση (16ος αιώνας) ανέδειξε με μοναδική δεξιοτεχνία τις ακρότατες πτυχές των σχέσεων καλού και κακού. Η εισαγωγή της ερμηνείας, ή καλύτερα η περιγραφή του ανθρώπου ως αποκλειστικά καλού ή κακού, έφερε την ίδια την προσέγγιση αυτή σε ένα σχεδόν μανιχαϊστικό κανόνα βίου. Ακόμη και η υπέρβαση της παραδοχής της ύπαρξης του Θεού, ως περιγραπτή αποδοχή της αθεΐας, δεν πέτυχε να εκβάλει από την δυτική σκέψη τις μανιχαϊστικές προτυπώσεις της σχέσεως του καλού και του κακού, τις οποίες κουβάλησε υπομονετικά στο μακρύ ταξίδι των διανοητικών της αναζητήσεων. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι ο σπουδαίος Γίββωνας (1737-1794) που ενώ παρουσιάζει μέσα από την ογκώδη εργασία του την ιστορική πορεία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας που επέζησε για χίλια χρόνια, ταυτόχρονα αυτήν την πορεία την αντιλαμβάνεται ως πτώση, λες και είναι δυνατόν να επιβιώνει ένα κράτος για 1.000 χρόνια και να βρίσκεται σε κατάπτωση!

Τελικά όμως, οι άνθρωποι είναι καλοί ή κακοί; Είναι αλήθεια ότι «δεν μπορεί κανείς να είναι φίλος με τους πάντες, ούτε με οποιονδήποτε» (Nicholas A. Christakis James H. Fowler, Συνδεδεμένοι: η εκπληκτική δύναμη των κοινωνικών δικτύων και πως αυτά διαμορφώνουν τη ζωή μας, Αθήνα, 2010, σελ. 17). Και αυτό γιατί ουσιαστικά το ποιοι είμαστε διαμορφώνεται, αλλά και αποδεικνύεται, από αυτούς τους οποίους συναναστρεφόμαστε. Έτσι πολλές φορές, πράττοντας το καλό, γινόμαστε κακοί για κάποιους ανθρώπους! Και είναι επίσης αλήθεια ότι αυτό που περιγράφεται από εμάς ως καλό, από τους άλλους θεωρείται πολλές φορές σχεδόν αυτονόητα κακό! Για αυτό και η έννοια του καλού ή του κακού δεν κυριαρχούν στην ορθόδοξη παράδοση. Αυτό που κυριαρχεί είναι η σχέση του ανθρώπου με τον Θεό, που προσδιορίζει αντανακλαστικά και την σχέση του καθενός μας με τους υπόλοιπους ανθρώπους. Η κάθαρση, ο φωτισμός και η θέωση, ως πορεία μετάνοιας και δωρεάς χαρισμάτων, είναι το κυρίαρχο σχήμα που υπερβαίνει τις μανιχαϊστικές τυπολογίες και τις καθετοποιημένες τυπολογίες της Δύσης. Η πορεία του ανθρώπου είναι αναστάσιμη και είναι η νίκη στο κράτος του Διαβόλου, στην φθορά της αμαρτίας και στον θάνατο!

Σχολιάστε

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>